1
,Inhoud
1 Inleiding ................................................................................................................................................ 3
1.1 Probleemdefinitie ...................................................................................................................... 3
1.2 Literatuuronderzoek .................................................................................................................. 4
2 Dataverzameling en programma van eisen ...................................................................................... 4
2.1 Interview .................................................................................................................................... 5
2.2 Programma van eisen ................................................................................................................ 6
3 Conceptueel design .......................................................................................................................... 8
4 Prototyping ....................................................................................................................................... 9
5 Evaluation ....................................................................................................................................... 10
6 Verantwoording .............................................................................................................................. 12
Bijlagen .............................................................................................................................................. 14
Bijlage A - Vragenlijst ..................................................................................................................... 14
Bijlage B - Evaluatieformulier ........................................................................................................ 15
Bijlage C – Resultaten .................................................................................................................... 16
Bronnenlijst ....................................................................................................................................... 19
2
, 1 Inleiding
1.1 Probleemdefinitie
Basisschool X is een integraal kindcentrum met 39 medewerkers in alle leeftijdscategorieën. Er
werken 12 medewerkers in de opvang en 27 medewerkers in het basisonderwijs, waarvan 23
leerkrachten. In deze probleemdefinitie wordt de focus gelegd op leerkrachten met stress- of burn-
outklachten in de leeftijdscategorie van 20 t/m 30 jaar. Het gaat om 11 leerkrachten in deze
leeftijdscategorie, waarvan twee leerkrachten stressklachten ervaren, één leerkracht ervaart burn-
outklachten en één leerkracht heeft daadwerkelijk een burn-out. Deze volledige doelgroep is HBO-
geschoold.
De leerkrachten die stressklachten ervaren, geven aan dat zij hun stress vaak pas herkennen
zodra zij thuis tot rust komen. De leerkrachten die burn-outklachten ervaren, geven aan dat zij zich
onvoldoende bewust waren van de stressklachten die hieraan vooraf gingen, waardoor zij
onvoldoende hebben kunnen ingrijpen in een vroeg stadium. Dit heeft ervoor gezorgd dat signalen
van overbelasting te laat herkend zijn en dat preventieve maatregelen niet tijdig zijn toegepast.
Hierdoor is de stress langzaamaan verergerd en uiteindelijk overgegaan in burn-outklachten. De
leerkracht die zich momenteel in een burn-out bevindt, sluit zich hierbij aan.
Het probleem is dat leerkrachten te laat hun stresssignalen herkennen. Dit komt doordat
leerkrachten hun aandacht voornamelijk richten op de klas en het welzijn van de kinderen, waardoor
worden eigen signalen genegeerd of onvoldoende opgemerkt worden. Ook slaan leerkrachten
regelmatig hun pauzes over door het continurooster, het toezicht houden tijdens de pauzes en door
de administratieve druk. Daarnaast herkennen niet alle leerkrachten subtiele stresssignalen. Deze
onderwerpen zorgen ervoor dat leerkrachten hun stresssignalen te laat herkennen, waardoor zij de
stressklachten snel verergeren naar burn-outklachten of zelf een burn-out. Volgens het Centraal
Bureau voor de Statistiek (2025) ervaart 38% van de leerkrachten in het basisonderwijs
stressklachten, tegenover slechts 16% van alle werkenden landelijk. Uit cijfers van het CBS en TNO
blijkt dat 27% van de basisschoolleerkrachten burn-outklachten ervaart, dat is ruim één op de vier
(Intermediair, z.d.). Dat is fors hoger dan het landelijk gemiddelde van alle werkenden dat rond de 17-
20% ligt. Volgens TNO (z.d.) is het ziekteverzuim wegens psychische klachten in het onderwijs
bovenmatig hoog. Wanneer langdurige ziekteverzuim plaatsvindt, volgt er extra druk op de collega’s
en schoolorganisatie en wordt het lerarentekort vergroot. Ook meldt NOS (2023) dat ongeveer 25%
van de startende leerkrachten onder de 30 jaar binnen vijf jaar uitvalt. De belangrijkste reden is de
hoge werk en stess.
Om te voorkomen dat de startende leerkrachten hun stresssignalen te laat herkennen, is het van
belang dat stresssignalen tijdig herkent worden. Gezien de cijfers komt dit in het basisonderwijs voor
en daarom moet er op dat gebied een gedragsverandering plaats gaan vinden. Bij deze
gedragsverandering wordt gebruik gemaakt van de Design Cyclus. Deze cyclus bestaat uit
verschillende stappen. Als eerste worden de behoefte van de gebruikers in kaart gebracht en worden
eisen waaraan de oplossing moet voldoen vastgelegd. Als tweede wordt een proefontwerp bedacht.
Als derde wordt er een prototype gemaakt en als vierde en laatste stap wordt het prototype
geëvalueerd.
Om de stappen van de Design Cyclus in de komende hoofstukken zorgvuldig te kunnen doorlopen,
volgt in het huidige hoofdstuk een literatuuronderzoek dat de wetenschappelijke onderbouwing
biedt.
Deze probleemdefinitie leidt tot de volgende onderzoeksvraag: Hoe kunnen startende leerkrachten in
het basisonderwijs van Basisschool X tijdig hun stressklachten herkennen en hierop reageren, zodat
verergering naar burn-outklachten voorkomen kan worden?
3
,Inhoud
1 Inleiding ................................................................................................................................................ 3
1.1 Probleemdefinitie ...................................................................................................................... 3
1.2 Literatuuronderzoek .................................................................................................................. 4
2 Dataverzameling en programma van eisen ...................................................................................... 4
2.1 Interview .................................................................................................................................... 5
2.2 Programma van eisen ................................................................................................................ 6
3 Conceptueel design .......................................................................................................................... 8
4 Prototyping ....................................................................................................................................... 9
5 Evaluation ....................................................................................................................................... 10
6 Verantwoording .............................................................................................................................. 12
Bijlagen .............................................................................................................................................. 14
Bijlage A - Vragenlijst ..................................................................................................................... 14
Bijlage B - Evaluatieformulier ........................................................................................................ 15
Bijlage C – Resultaten .................................................................................................................... 16
Bronnenlijst ....................................................................................................................................... 19
2
, 1 Inleiding
1.1 Probleemdefinitie
Basisschool X is een integraal kindcentrum met 39 medewerkers in alle leeftijdscategorieën. Er
werken 12 medewerkers in de opvang en 27 medewerkers in het basisonderwijs, waarvan 23
leerkrachten. In deze probleemdefinitie wordt de focus gelegd op leerkrachten met stress- of burn-
outklachten in de leeftijdscategorie van 20 t/m 30 jaar. Het gaat om 11 leerkrachten in deze
leeftijdscategorie, waarvan twee leerkrachten stressklachten ervaren, één leerkracht ervaart burn-
outklachten en één leerkracht heeft daadwerkelijk een burn-out. Deze volledige doelgroep is HBO-
geschoold.
De leerkrachten die stressklachten ervaren, geven aan dat zij hun stress vaak pas herkennen
zodra zij thuis tot rust komen. De leerkrachten die burn-outklachten ervaren, geven aan dat zij zich
onvoldoende bewust waren van de stressklachten die hieraan vooraf gingen, waardoor zij
onvoldoende hebben kunnen ingrijpen in een vroeg stadium. Dit heeft ervoor gezorgd dat signalen
van overbelasting te laat herkend zijn en dat preventieve maatregelen niet tijdig zijn toegepast.
Hierdoor is de stress langzaamaan verergerd en uiteindelijk overgegaan in burn-outklachten. De
leerkracht die zich momenteel in een burn-out bevindt, sluit zich hierbij aan.
Het probleem is dat leerkrachten te laat hun stresssignalen herkennen. Dit komt doordat
leerkrachten hun aandacht voornamelijk richten op de klas en het welzijn van de kinderen, waardoor
worden eigen signalen genegeerd of onvoldoende opgemerkt worden. Ook slaan leerkrachten
regelmatig hun pauzes over door het continurooster, het toezicht houden tijdens de pauzes en door
de administratieve druk. Daarnaast herkennen niet alle leerkrachten subtiele stresssignalen. Deze
onderwerpen zorgen ervoor dat leerkrachten hun stresssignalen te laat herkennen, waardoor zij de
stressklachten snel verergeren naar burn-outklachten of zelf een burn-out. Volgens het Centraal
Bureau voor de Statistiek (2025) ervaart 38% van de leerkrachten in het basisonderwijs
stressklachten, tegenover slechts 16% van alle werkenden landelijk. Uit cijfers van het CBS en TNO
blijkt dat 27% van de basisschoolleerkrachten burn-outklachten ervaart, dat is ruim één op de vier
(Intermediair, z.d.). Dat is fors hoger dan het landelijk gemiddelde van alle werkenden dat rond de 17-
20% ligt. Volgens TNO (z.d.) is het ziekteverzuim wegens psychische klachten in het onderwijs
bovenmatig hoog. Wanneer langdurige ziekteverzuim plaatsvindt, volgt er extra druk op de collega’s
en schoolorganisatie en wordt het lerarentekort vergroot. Ook meldt NOS (2023) dat ongeveer 25%
van de startende leerkrachten onder de 30 jaar binnen vijf jaar uitvalt. De belangrijkste reden is de
hoge werk en stess.
Om te voorkomen dat de startende leerkrachten hun stresssignalen te laat herkennen, is het van
belang dat stresssignalen tijdig herkent worden. Gezien de cijfers komt dit in het basisonderwijs voor
en daarom moet er op dat gebied een gedragsverandering plaats gaan vinden. Bij deze
gedragsverandering wordt gebruik gemaakt van de Design Cyclus. Deze cyclus bestaat uit
verschillende stappen. Als eerste worden de behoefte van de gebruikers in kaart gebracht en worden
eisen waaraan de oplossing moet voldoen vastgelegd. Als tweede wordt een proefontwerp bedacht.
Als derde wordt er een prototype gemaakt en als vierde en laatste stap wordt het prototype
geëvalueerd.
Om de stappen van de Design Cyclus in de komende hoofstukken zorgvuldig te kunnen doorlopen,
volgt in het huidige hoofdstuk een literatuuronderzoek dat de wetenschappelijke onderbouwing
biedt.
Deze probleemdefinitie leidt tot de volgende onderzoeksvraag: Hoe kunnen startende leerkrachten in
het basisonderwijs van Basisschool X tijdig hun stressklachten herkennen en hierop reageren, zodat
verergering naar burn-outklachten voorkomen kan worden?
3
