Blok 10 Voedselopname en verwerking
Maagzuur................................................................................................................................................. 3
Maagzuurremmers .............................................................................................................................. 5
Helicobacter pylori .............................................................................................................................. 7
Maatschappelijke impact van H. pylori ........................................................................................... 8
Motiliteit van de bovenste tractus digestivus ......................................................................................... 9
Gastro-oesofageale reflux ................................................................................................................. 10
Reflux bij kinderen ......................................................................................................................... 13
Problemen in de slokdarmmotiliteit ................................................................................................. 14
Problemen in de maagmotiliteit ....................................................................................................... 17
Gastroparese ................................................................................................................................. 18
Functionele dyspepsie ................................................................................................................... 19
Endoscopie ............................................................................................................................................ 19
Aandoeningen van de bovenste tractus digestivus............................................................................... 24
Anatomie tractus digestivus .............................................................................................................. 24
Benigne/(pre)maligne afwijkingen bovenste tractus digestivus ....................................................... 33
Chemoradiatie ............................................................................................................................... 37
Chirurgische behandeling .............................................................................................................. 38
Kinderen met buikpijn ........................................................................................................................... 41
Ondervoeding ........................................................................................................................................ 45
Bevolkingsonderzoek............................................................................................................................. 46
Endoscopische resectietechnieken ....................................................................................................... 47
Coloncarcinoom .................................................................................................................................... 48
Erfelijke darmkanker ......................................................................................................................... 53
Prehabilitatie voor een operatie ........................................................................................................... 54
Rectaal bloedverlies .............................................................................................................................. 55
Vertering en opname ............................................................................................................................ 58
Malabsorptie ......................................................................................................................................... 61
Darmziekten .......................................................................................................................................... 65
Dieet bij darmziekten ........................................................................................................................ 65
Inflammatoire darmziekten................................................................................................................... 66
Morbus Crohn.................................................................................................................................... 67
Patiënten met aanhoudende buikklachten ........................................................................................... 68
Acute buik.............................................................................................................................................. 69
Anatomie en de fysiologie van de pancreas.......................................................................................... 74
1
,Pancreatitis ............................................................................................................................................ 79
Acute pancreatitis ............................................................................................................................. 79
Chronische pancreatitis ..................................................................................................................... 81
Pancreasenzymen en dieet ............................................................................................................... 82
Advanced endoscopie (EUS/ERCP) ........................................................................................................ 83
Pancreascarcinoom ............................................................................................................................... 84
Diabetes mellitus type 1 ........................................................................................................................ 87
Endocriene regulatie ......................................................................................................................... 91
Enzymkinetiek ............................................................................................................................... 92
Endogene insulines............................................................................................................................ 96
Acute complicaties diabetes type 1 .................................................................................................. 97
Leven met diabetes type 1 ................................................................................................................ 98
Diabetes mellitus type 2 ........................................................................................................................ 99
Lange termijn complicaties ............................................................................................................. 101
Medicamenteuze behandeling ........................................................................................................ 104
Remissie van diabetes ..................................................................................................................... 105
Functies van de lever ........................................................................................................................... 106
Vetvertering......................................................................................................................................... 109
Cholestyramine ............................................................................................................................... 112
Levermetabolisme ............................................................................................................................... 112
Leverfibrose ......................................................................................................................................... 115
Levercirrose ..................................................................................................................................... 116
Portale hypertensie en varices .................................................................................................... 119
Steatotische leverziekte ...................................................................................................................... 120
Leefstijl en voeding.......................................................................................................................... 122
Auto-immuun gemedieerde leverziekten ........................................................................................... 122
Virale hepatitis..................................................................................................................................... 125
Hepatocellulair carcinoom .................................................................................................................. 129
Levertransplantatie ............................................................................................................................. 131
Leverbiopsie ........................................................................................................................................ 132
Obesitas ............................................................................................................................................... 138
Niet-medicamenteuze obesitasbehandeling .................................................................................. 140
Medicamenteuze obesitasbehandeling .......................................................................................... 142
Chirurgische obesitasbehandeling .................................................................................................. 143
Nutritional assessment .................................................................................................................... 146
2
,Maagzuur
De maag produceert 1.5 tot 2.5 liter maagsap met een pH van 1 tot 2.5. De pariëtale cellen in de
maagklieren secreteren veel zout. Dit gebeurt via de H+/K+ pomp in de apicale membraan, waarvoor
de energie geleverd wordt door de omzetting van ATP in ADP en fosfaat (K+ verlaat de cel weer via
een K-kanaal). Intracellulair wordt H+ gefaciliteerd door de koolzuuranhydrase reactie, waarbij
bicarbonaat wordt gevormd, dit verlaat de cel aan basolaterale zijde via uitwisseling met Cl-, Cl-
verlaat de cel weer via de apicale zijde via een chloride kanaal.
Het H+ wordt vervolgens in het duodenum geneutraliseerd door de afgifte van bicarbonaat uit de
pancreas ductcellen. Naast zoutzuur bevat maagsap pepsine en intrinsic factor, beide uitgegeven
door de hoofdcellen in de maagklieren.
In de maagklieren bevinden zich ook cellen die hormonen produceren waarmee de secretie van
maagzuur gereguleerd wordt:
1. G-cellen (enterochromaffine cellen): productie gastrine -> stimulerend
- Activatie door: mechanische rek maagwand, peptides, aminozuren
- nervus vagus -> acetylcholine en gastrin releasing peptide (GRP)
- maagzuursecretie remmen: vagotomie
2. D-cellen: somatostatine -> remmend
- Centrale fysiologische remmer (samen met PGE2, secretine, GIP, CCK)
- Activatie door: zoutzuur (lage pH), CCK uit duodenum
3. ECL-cellen (enterochromaffine-gelijkende cellen): histamine
- histamine is de centrale fysiologische stimulator (gestimuleerd door gastrine en
acetylcholine)
Maagzuur vormt de eerste verdedigingslinie tegen bacteriën, virussen en toxines. Het zuur
denatureert membraaneiwitten, dringt bacteriën en schimmels binnen waardoor intracellulaire
eiwitten en DNA beschadigd worden. Om het maagslijmvlies te beschermen tegen zoutzuur en
pepsine bevat de maagwand veel mucuscellen. Door de afgifte van mucus en bicarbonaat ontstaat er
een slijmlaag waardoor het maagzuur de epitheelcellen niet kan bereiken.
Totale bescherming van de maagwand tegen HCl en pepsine door:
- Mucine secretie omhoog
3
, - HCO3- secretie omhoog
- HCl secretie omlaag
- Lokale bloedflow omhoog
- Celproliferatie
Een groep pijnstillers en ontstekingsremmers (NSAIDS) kunnen bij langdurig gebruik een verstoring
van de mucuslaag veroorzaken. Ze remmen namelijk de synthese van PGE2, er worden minder
mucines geproduceerd. Hierdoor komt het maagzuur in direct contact met het epitheel en kunnen
maagzweren ontstaan.
De maag bestaat uit verschillende onderdelen:
- Onderste oesofagele sfincter: voorkomen brandend maagzuur
- Cardia: de overgang van slokdarm naar maag (bevat de LES)
- Fundus: expansie bij grote maaltijd en verzamelen van ingeslikt gas
- Corpus: start vertering voedsel
- Antrum: monitoren of maaginhoud voldoende bewerkt is, verpulvert voedsel verder
- Pylorus: doorlaten van bewerkte maaginhoud
- Maagklieren: afgifte maagsap
- Spierlagen: malen en kneden
De maagwand bestaat uit verschillende lagen:
1. Schuine spierlaag (oblique): zorgt voor krachtige mengbewegingen
4
Maagzuur................................................................................................................................................. 3
Maagzuurremmers .............................................................................................................................. 5
Helicobacter pylori .............................................................................................................................. 7
Maatschappelijke impact van H. pylori ........................................................................................... 8
Motiliteit van de bovenste tractus digestivus ......................................................................................... 9
Gastro-oesofageale reflux ................................................................................................................. 10
Reflux bij kinderen ......................................................................................................................... 13
Problemen in de slokdarmmotiliteit ................................................................................................. 14
Problemen in de maagmotiliteit ....................................................................................................... 17
Gastroparese ................................................................................................................................. 18
Functionele dyspepsie ................................................................................................................... 19
Endoscopie ............................................................................................................................................ 19
Aandoeningen van de bovenste tractus digestivus............................................................................... 24
Anatomie tractus digestivus .............................................................................................................. 24
Benigne/(pre)maligne afwijkingen bovenste tractus digestivus ....................................................... 33
Chemoradiatie ............................................................................................................................... 37
Chirurgische behandeling .............................................................................................................. 38
Kinderen met buikpijn ........................................................................................................................... 41
Ondervoeding ........................................................................................................................................ 45
Bevolkingsonderzoek............................................................................................................................. 46
Endoscopische resectietechnieken ....................................................................................................... 47
Coloncarcinoom .................................................................................................................................... 48
Erfelijke darmkanker ......................................................................................................................... 53
Prehabilitatie voor een operatie ........................................................................................................... 54
Rectaal bloedverlies .............................................................................................................................. 55
Vertering en opname ............................................................................................................................ 58
Malabsorptie ......................................................................................................................................... 61
Darmziekten .......................................................................................................................................... 65
Dieet bij darmziekten ........................................................................................................................ 65
Inflammatoire darmziekten................................................................................................................... 66
Morbus Crohn.................................................................................................................................... 67
Patiënten met aanhoudende buikklachten ........................................................................................... 68
Acute buik.............................................................................................................................................. 69
Anatomie en de fysiologie van de pancreas.......................................................................................... 74
1
,Pancreatitis ............................................................................................................................................ 79
Acute pancreatitis ............................................................................................................................. 79
Chronische pancreatitis ..................................................................................................................... 81
Pancreasenzymen en dieet ............................................................................................................... 82
Advanced endoscopie (EUS/ERCP) ........................................................................................................ 83
Pancreascarcinoom ............................................................................................................................... 84
Diabetes mellitus type 1 ........................................................................................................................ 87
Endocriene regulatie ......................................................................................................................... 91
Enzymkinetiek ............................................................................................................................... 92
Endogene insulines............................................................................................................................ 96
Acute complicaties diabetes type 1 .................................................................................................. 97
Leven met diabetes type 1 ................................................................................................................ 98
Diabetes mellitus type 2 ........................................................................................................................ 99
Lange termijn complicaties ............................................................................................................. 101
Medicamenteuze behandeling ........................................................................................................ 104
Remissie van diabetes ..................................................................................................................... 105
Functies van de lever ........................................................................................................................... 106
Vetvertering......................................................................................................................................... 109
Cholestyramine ............................................................................................................................... 112
Levermetabolisme ............................................................................................................................... 112
Leverfibrose ......................................................................................................................................... 115
Levercirrose ..................................................................................................................................... 116
Portale hypertensie en varices .................................................................................................... 119
Steatotische leverziekte ...................................................................................................................... 120
Leefstijl en voeding.......................................................................................................................... 122
Auto-immuun gemedieerde leverziekten ........................................................................................... 122
Virale hepatitis..................................................................................................................................... 125
Hepatocellulair carcinoom .................................................................................................................. 129
Levertransplantatie ............................................................................................................................. 131
Leverbiopsie ........................................................................................................................................ 132
Obesitas ............................................................................................................................................... 138
Niet-medicamenteuze obesitasbehandeling .................................................................................. 140
Medicamenteuze obesitasbehandeling .......................................................................................... 142
Chirurgische obesitasbehandeling .................................................................................................. 143
Nutritional assessment .................................................................................................................... 146
2
,Maagzuur
De maag produceert 1.5 tot 2.5 liter maagsap met een pH van 1 tot 2.5. De pariëtale cellen in de
maagklieren secreteren veel zout. Dit gebeurt via de H+/K+ pomp in de apicale membraan, waarvoor
de energie geleverd wordt door de omzetting van ATP in ADP en fosfaat (K+ verlaat de cel weer via
een K-kanaal). Intracellulair wordt H+ gefaciliteerd door de koolzuuranhydrase reactie, waarbij
bicarbonaat wordt gevormd, dit verlaat de cel aan basolaterale zijde via uitwisseling met Cl-, Cl-
verlaat de cel weer via de apicale zijde via een chloride kanaal.
Het H+ wordt vervolgens in het duodenum geneutraliseerd door de afgifte van bicarbonaat uit de
pancreas ductcellen. Naast zoutzuur bevat maagsap pepsine en intrinsic factor, beide uitgegeven
door de hoofdcellen in de maagklieren.
In de maagklieren bevinden zich ook cellen die hormonen produceren waarmee de secretie van
maagzuur gereguleerd wordt:
1. G-cellen (enterochromaffine cellen): productie gastrine -> stimulerend
- Activatie door: mechanische rek maagwand, peptides, aminozuren
- nervus vagus -> acetylcholine en gastrin releasing peptide (GRP)
- maagzuursecretie remmen: vagotomie
2. D-cellen: somatostatine -> remmend
- Centrale fysiologische remmer (samen met PGE2, secretine, GIP, CCK)
- Activatie door: zoutzuur (lage pH), CCK uit duodenum
3. ECL-cellen (enterochromaffine-gelijkende cellen): histamine
- histamine is de centrale fysiologische stimulator (gestimuleerd door gastrine en
acetylcholine)
Maagzuur vormt de eerste verdedigingslinie tegen bacteriën, virussen en toxines. Het zuur
denatureert membraaneiwitten, dringt bacteriën en schimmels binnen waardoor intracellulaire
eiwitten en DNA beschadigd worden. Om het maagslijmvlies te beschermen tegen zoutzuur en
pepsine bevat de maagwand veel mucuscellen. Door de afgifte van mucus en bicarbonaat ontstaat er
een slijmlaag waardoor het maagzuur de epitheelcellen niet kan bereiken.
Totale bescherming van de maagwand tegen HCl en pepsine door:
- Mucine secretie omhoog
3
, - HCO3- secretie omhoog
- HCl secretie omlaag
- Lokale bloedflow omhoog
- Celproliferatie
Een groep pijnstillers en ontstekingsremmers (NSAIDS) kunnen bij langdurig gebruik een verstoring
van de mucuslaag veroorzaken. Ze remmen namelijk de synthese van PGE2, er worden minder
mucines geproduceerd. Hierdoor komt het maagzuur in direct contact met het epitheel en kunnen
maagzweren ontstaan.
De maag bestaat uit verschillende onderdelen:
- Onderste oesofagele sfincter: voorkomen brandend maagzuur
- Cardia: de overgang van slokdarm naar maag (bevat de LES)
- Fundus: expansie bij grote maaltijd en verzamelen van ingeslikt gas
- Corpus: start vertering voedsel
- Antrum: monitoren of maaginhoud voldoende bewerkt is, verpulvert voedsel verder
- Pylorus: doorlaten van bewerkte maaginhoud
- Maagklieren: afgifte maagsap
- Spierlagen: malen en kneden
De maagwand bestaat uit verschillende lagen:
1. Schuine spierlaag (oblique): zorgt voor krachtige mengbewegingen
4
