Hoorcollege 1
Inleiding + Prosociaal gedrag en sport
bij jeugdigen
Samenvatting Spruit et al. (2016)
Het artikel van Spruit et al. (2016) onderzoekt met behulp van een meta-
analyse de effecten van physical activity interventions (interventies
met sport of lichamelijke activiteit) op de psychosociale
ontwikkeling van adolescenten tussen de 11 en 18 jaar. De onderzoekers
wilden vaststellen of deze interventies bijdragen aan het verminderen van
psychische en gedragsproblemen en aan het verbeteren van het zelfbeeld
en de schoolprestaties. Hiervoor werden 57 experimentele en quasi-
experimentele studies, met in totaal 216 effectgroottes,
samengevoegd.
De onderzoekers richtten zich op vier belangrijke psychosociale
uitkomsten. Externaliserende problemen zijn gedragsproblemen die
naar buiten zijn gericht, zoals agressie, delinquentie en antisociaal
gedrag. Internaliserende problemen zijn naar binnen gerichte
problemen, zoals angst, depressie en emotionele klachten.
Het zelfconcept verwijst naar hoe iemand zichzelf ziet en waardeert,
waaronder zelfbeeld, zelfvertrouwen en zelfwaardering. Academic
achievement heeft betrekking op schoolprestaties, gemeten met cijfers
of gestandaardiseerde toetsen.
Volgens de auteurs kunnen lichamelijke activiteiten op verschillende
manieren een positief effect hebben op de psychosociale ontwikkeling.
Vanuit de fysiologische theorie zorgt bewegen voor veranderingen in
het lichaam, zoals een verhoogde afgifte van endorfinen, een betere
doorbloeding van de hersenen en een grotere hersenplasticiteit. Hierdoor
kunnen stress, angst en depressie afnemen en kunnen concentratie en
leerprestaties verbeteren. De sociale leertheoriestelt dat jongeren
tijdens sport belangrijke sociale vaardigheden ontwikkelen, zoals
samenwerken, zelfcontrole, omgaan met regels en conflicten oplossen.
De sociologische theorie benadrukt dat sport kan bijdragen aan sociale
verbondenheid, identiteitsvorming en maatschappelijke participatie, terwijl
de zelfconcepttheorie ervan uitgaat dat succeservaringen en het
ontwikkelen van sportieve vaardigheden het zelfbeeld versterken.
Tegelijkertijd wijzen de auteurs erop dat sport ook negatieve effecten kan
hebben wanneer competitie leidt tot uitsluiting of herhaald falen.
De resultaten laten zien dat lichamelijke activiteit een klein tot matig
positief effect heeft op alle onderzochte uitkomsten. Externaliserende
problemen nemen af (d = 0,320), evenals internaliserende problemen (d
= 0,316). Daarnaast verbetert het zelfconcept (d = 0,297) en nemen de
schoolprestaties toe (d = 0,367). Deze resultaten betekenen dat
adolescenten die deelnemen aan een bewegingsinterventie gemiddeld
beter functioneren dan jongeren die niet deelnemen. Bovendien vonden
,de onderzoekers geen aanwijzingen voor publicatiebias, waardoor de
betrouwbaarheid van de resultaten wordt versterkt.
De onderzoekers voerden daarnaast moderatoranalyses uit om te
bepalen welke factoren invloed hebben op de effectiviteit van de
interventies. Bij internaliserende problemen bleken de effecten groter te
zijn bij jongeren met een klinische diagnose en bij steekproeven met
relatief meer meisjes. Voor het zelfconcept hadden (aerobe)
oefenprogramma's een groter effect dan sportprogramma's. Bij
schoolprestaties waren de effecten sterker wanneer deze werden gemeten
met rapportcijfers in plaats van gestandaardiseerde toetsen. Factoren
zoals de duur van de interventie, de frequentie van de trainingen, team- of
individuele sport en de achtergrond van de trainer hadden over het
algemeen weinig invloed op de resultaten.
De auteurs concluderen dat physical activity interventions een
effectieve aanvulling kunnen zijn binnen de geestelijke gezondheidszorg
en het onderwijs, omdat zij bijdragen aan het verminderen van gedrags-
en emotionele problemen en aan het verbeteren van het zelfconcept en
de schoolprestaties van adolescenten. Tegelijkertijd benadrukken zij dat
sport niet automatisch positieve effecten heeft. De kwaliteit van de
begeleiding, de sociale omgeving en een goede afstemming op de
doelgroep zijn essentieel. Daarom pleiten de onderzoekers voor meer
kwalitatief hoogwaardig onderzoek, met name randomized controlled
trials (RCT's), om beter te begrijpen voor wie, wanneer en onder
welke omstandigheden lichamelijke activiteit het meest effectief is.
Hoorcollege 2
Sociale media als context voor
jeugdigen
Samenvatting – Exploring How Youth Use TikTok for Mental Health
Information in British Columbia (Turuba et al., 2024)
Dit onderzoek onderzoekt hoe jongeren tussen de 12 en 24 jaar tijdens
de COVID-19-pandemie TikTok gebruikten om informatie en
ondersteuning te vinden rondom mentale gezondheid. De onderzoekers
voerden semigestructureerde interviews uit met 21 jongeren uit
British Columbia (Canada). De interviews werden geanalyseerd met
een reflexieve thematische analyse, een kwalitatieve
onderzoeksmethode waarbij terugkerende thema's uit de ervaringen van
deelnemers worden geïdentificeerd.
Uit het onderzoek kwamen drie hoofdthema's naar voren: toegang
(access), verbinding (connection) en actie (action). Het eerste thema
laat zien dat TikTok een laagdrempelige en toegankelijke manier is om
informatie over mentale gezondheid te verkrijgen. Tijdens de pandemie
,hadden veel jongeren meer psychische klachten door sociale isolatie en
beperkte toegang tot professionele hulp. TikTok bood gratis en direct
beschikbare informatie via korte, aantrekkelijke video's die vaak humor en
herkenbare voorbeelden gebruikten. Dankzij het TikTok-
algoritme kregen gebruikers vooral content te zien die aansloot bij hun
interesses, waardoor mentale gezondheidsinformatie gemakkelijk
beschikbaar werd voor jongeren die hier al naar zochten. Tegelijkertijd
betekende dit ook dat jongeren die niet actief met dit onderwerp bezig
waren, deze informatie minder snel te zien kregen.
Het tweede thema, verbinding, beschrijft hoe TikTok jongeren het gevoel
gaf dat zij gezien en begrepen werden. Door persoonlijke verhalen van
anderen ontdekten zij dat zij niet de enigen waren met psychische
problemen. Dit zorgde voor normalisering en destigmatisering van
mentale gezondheidsproblemen. Vooral jongeren uit gemarginaliseerde
groepen, zoals LGBTQ+-jongeren, ervoeren TikTok als een veilige plek
waar zij herkenning en steun vonden. De openheid over onderwerpen
zoals angst, depressie, autisme of psychiatrische opnames maakte het
gemakkelijker om over mentale gezondheid te praten en hulp te zoeken.
Het derde thema, actie, laat zien dat TikTok jongeren stimuleerde om
daadwerkelijk iets met de informatie te doen. Veel deelnemers
leerden copingstrategieën, zoals ademhalingsoefeningen, meditatie,
journaling en groundingtechnieken, die zij toepasten om stress, angst of
negatieve gedachten te verminderen. Daarnaast hielp TikTok jongeren om
hun eigen klachten beter te herkennen, gesprekken over mentale
gezondheid aan te gaan met vrienden, familie of hulpverleners en
uiteindelijk professionele hulp te zoeken. TikTok werd daarbij niet gezien
als vervanging van professionele zorg, maar als een eerste stap om meer
inzicht te krijgen in mentale gezondheid en passende ondersteuning te
vinden.
Naast de voordelen benoemen de onderzoekers ook belangrijke risico's.
Een centraal begrip is misinformatie: onjuiste of misleidende informatie
die zich gemakkelijk via sociale media verspreidt. Jongeren gaven aan dat
het soms moeilijk was om betrouwbare informatie van onbetrouwbare
informatie te onderscheiden. Vooral zelfdiagnoses op basis van
algemene video's werden als problematisch gezien, omdat normale
ervaringen hierdoor ten onrechte als psychische stoornissen kunnen
worden geïnterpreteerd. Daarnaast wezen jongeren op de negatieve
invloed van het algoritme, dat herhaaldelijk belastende of traumatische
content kan tonen. Ook het eindeloos scrollen op TikTok en negatieve
reacties onder video's konden een nadelig effect hebben op de mentale
gezondheid. Daarom benadrukken de onderzoekers het belang
van mediawijsheid (media literacy) en gezondheidsvaardigheden
(health literacy), zodat jongeren leren kritisch om te gaan met
informatie op sociale media.
De onderzoekers concluderen dat TikTok een waardevolle rol kan spelen
bij het vergroten van mentale gezondheidsbewustwording, het
, verminderen van stigma en het stimuleren van jongeren om hulp te
zoeken. Tegelijkertijd is betere regulering van schadelijke content en
misinformatie noodzakelijk. Ook pleiten zij voor meer betrouwbare
informatie van zorgprofessionals en voor onderwijs in media- en
gezondheidsvaardigheden, zodat jongeren de informatie die zij online
tegenkomen beter kunnen beoordelen en veilig kunnen gebruiken.
Samenvatting – TikToxic or TikDoc? A Thematic Analysis of
Adolescents’ Use of Online Short Videos as a Mental Health
Information and Support Source (Oldeman et al., 2026)
Dit kwalitatieve onderzoek onderzoekt hoe Nederlandse adolescenten
(14–18 jaar) met angst- en/of depressieve klachten korte video's op
sociale media, zoals TikTok, Instagram Reels en YouTube Shorts,
gebruiken als bron van informatie en ondersteuning rondom mentale
gezondheid. De onderzoekers voerden 24 semigestructureerde
interviewsuit met jongeren die al professionele hulp hadden gezocht. De
interviews werden geanalyseerd met een reflexieve thematische
analyse, waarbij patronen en terugkerende ervaringen in de interviews
werden geïdentificeerd.
Het onderzoek laat zien dat het gebruik van korte video's een complex en
dynamisch proces is. Jongeren ervaren zowel voordelen als nadelen,
waarbij hun gebruik gedurende hun herstelproces verandert. De
onderzoekers identificeerden vier hoofdthema's: (1) From being
drawn to, to being drowned, (2) Supportive scrolls, (3) A dive into
the dark en (4) Not everyone's cup of T(ikTok).
Het eerste thema, 'From being drawn to, to being drowned',
beschrijft hoe jongeren aanvankelijk op een positieve manier in aanraking
komen met mentale gezondheidscontent. Vaak zochten zij hier niet
bewust naar; het TikTok-algoritme stelde deze video's automatisch voor
nadat zij vergelijkbare content hadden bekeken. De video's hielpen
jongeren hun gevoelens te herkennen en gaven het gevoel dat zij niet
alleen waren. Na verloop van tijd sloeg deze positieve ervaring echter om.
Het algoritme bleef steeds meer vergelijkbare video's aanbieden,
waardoor jongeren zich overspoeld voelden door mentale
gezondheidscontent. Sommigen beschreven dat hun volledige tijdlijn uit
video's over depressie, angst of zelfbeschadiging bestond. Uiteindelijk
leerden veel deelnemers hun gebruik bewust aan te passen, bijvoorbeeld
door hun algoritme te beïnvloeden, een tweede account aan te maken of
de app tijdelijk te verwijderen. Hierdoor ervoeren zij opnieuw meer
controle over hun mediagebruik.
Het tweede thema, 'Supportive scrolls', laat zien dat korte video's
jongeren belangrijke sociale steun boden. Door verhalen van
leeftijdsgenoten voelden zij zich minder alleen en ontdekten zij dat
anderen vergelijkbare problemen ervoeren. Vooral de persoonlijke
ervaringen van andere jongeren werden als geloofwaardig en waardevol
gezien. Daarnaast leerden deelnemers hun eigen klachten beter
herkennen en benoemen, waardoor gesprekken met psychologen of
hulpverleners gemakkelijker werden. Veel jongeren gaven aan dat TikTok
hen stimuleerde om uiteindelijk professionele hulp te zoeken of om
Inleiding + Prosociaal gedrag en sport
bij jeugdigen
Samenvatting Spruit et al. (2016)
Het artikel van Spruit et al. (2016) onderzoekt met behulp van een meta-
analyse de effecten van physical activity interventions (interventies
met sport of lichamelijke activiteit) op de psychosociale
ontwikkeling van adolescenten tussen de 11 en 18 jaar. De onderzoekers
wilden vaststellen of deze interventies bijdragen aan het verminderen van
psychische en gedragsproblemen en aan het verbeteren van het zelfbeeld
en de schoolprestaties. Hiervoor werden 57 experimentele en quasi-
experimentele studies, met in totaal 216 effectgroottes,
samengevoegd.
De onderzoekers richtten zich op vier belangrijke psychosociale
uitkomsten. Externaliserende problemen zijn gedragsproblemen die
naar buiten zijn gericht, zoals agressie, delinquentie en antisociaal
gedrag. Internaliserende problemen zijn naar binnen gerichte
problemen, zoals angst, depressie en emotionele klachten.
Het zelfconcept verwijst naar hoe iemand zichzelf ziet en waardeert,
waaronder zelfbeeld, zelfvertrouwen en zelfwaardering. Academic
achievement heeft betrekking op schoolprestaties, gemeten met cijfers
of gestandaardiseerde toetsen.
Volgens de auteurs kunnen lichamelijke activiteiten op verschillende
manieren een positief effect hebben op de psychosociale ontwikkeling.
Vanuit de fysiologische theorie zorgt bewegen voor veranderingen in
het lichaam, zoals een verhoogde afgifte van endorfinen, een betere
doorbloeding van de hersenen en een grotere hersenplasticiteit. Hierdoor
kunnen stress, angst en depressie afnemen en kunnen concentratie en
leerprestaties verbeteren. De sociale leertheoriestelt dat jongeren
tijdens sport belangrijke sociale vaardigheden ontwikkelen, zoals
samenwerken, zelfcontrole, omgaan met regels en conflicten oplossen.
De sociologische theorie benadrukt dat sport kan bijdragen aan sociale
verbondenheid, identiteitsvorming en maatschappelijke participatie, terwijl
de zelfconcepttheorie ervan uitgaat dat succeservaringen en het
ontwikkelen van sportieve vaardigheden het zelfbeeld versterken.
Tegelijkertijd wijzen de auteurs erop dat sport ook negatieve effecten kan
hebben wanneer competitie leidt tot uitsluiting of herhaald falen.
De resultaten laten zien dat lichamelijke activiteit een klein tot matig
positief effect heeft op alle onderzochte uitkomsten. Externaliserende
problemen nemen af (d = 0,320), evenals internaliserende problemen (d
= 0,316). Daarnaast verbetert het zelfconcept (d = 0,297) en nemen de
schoolprestaties toe (d = 0,367). Deze resultaten betekenen dat
adolescenten die deelnemen aan een bewegingsinterventie gemiddeld
beter functioneren dan jongeren die niet deelnemen. Bovendien vonden
,de onderzoekers geen aanwijzingen voor publicatiebias, waardoor de
betrouwbaarheid van de resultaten wordt versterkt.
De onderzoekers voerden daarnaast moderatoranalyses uit om te
bepalen welke factoren invloed hebben op de effectiviteit van de
interventies. Bij internaliserende problemen bleken de effecten groter te
zijn bij jongeren met een klinische diagnose en bij steekproeven met
relatief meer meisjes. Voor het zelfconcept hadden (aerobe)
oefenprogramma's een groter effect dan sportprogramma's. Bij
schoolprestaties waren de effecten sterker wanneer deze werden gemeten
met rapportcijfers in plaats van gestandaardiseerde toetsen. Factoren
zoals de duur van de interventie, de frequentie van de trainingen, team- of
individuele sport en de achtergrond van de trainer hadden over het
algemeen weinig invloed op de resultaten.
De auteurs concluderen dat physical activity interventions een
effectieve aanvulling kunnen zijn binnen de geestelijke gezondheidszorg
en het onderwijs, omdat zij bijdragen aan het verminderen van gedrags-
en emotionele problemen en aan het verbeteren van het zelfconcept en
de schoolprestaties van adolescenten. Tegelijkertijd benadrukken zij dat
sport niet automatisch positieve effecten heeft. De kwaliteit van de
begeleiding, de sociale omgeving en een goede afstemming op de
doelgroep zijn essentieel. Daarom pleiten de onderzoekers voor meer
kwalitatief hoogwaardig onderzoek, met name randomized controlled
trials (RCT's), om beter te begrijpen voor wie, wanneer en onder
welke omstandigheden lichamelijke activiteit het meest effectief is.
Hoorcollege 2
Sociale media als context voor
jeugdigen
Samenvatting – Exploring How Youth Use TikTok for Mental Health
Information in British Columbia (Turuba et al., 2024)
Dit onderzoek onderzoekt hoe jongeren tussen de 12 en 24 jaar tijdens
de COVID-19-pandemie TikTok gebruikten om informatie en
ondersteuning te vinden rondom mentale gezondheid. De onderzoekers
voerden semigestructureerde interviews uit met 21 jongeren uit
British Columbia (Canada). De interviews werden geanalyseerd met
een reflexieve thematische analyse, een kwalitatieve
onderzoeksmethode waarbij terugkerende thema's uit de ervaringen van
deelnemers worden geïdentificeerd.
Uit het onderzoek kwamen drie hoofdthema's naar voren: toegang
(access), verbinding (connection) en actie (action). Het eerste thema
laat zien dat TikTok een laagdrempelige en toegankelijke manier is om
informatie over mentale gezondheid te verkrijgen. Tijdens de pandemie
,hadden veel jongeren meer psychische klachten door sociale isolatie en
beperkte toegang tot professionele hulp. TikTok bood gratis en direct
beschikbare informatie via korte, aantrekkelijke video's die vaak humor en
herkenbare voorbeelden gebruikten. Dankzij het TikTok-
algoritme kregen gebruikers vooral content te zien die aansloot bij hun
interesses, waardoor mentale gezondheidsinformatie gemakkelijk
beschikbaar werd voor jongeren die hier al naar zochten. Tegelijkertijd
betekende dit ook dat jongeren die niet actief met dit onderwerp bezig
waren, deze informatie minder snel te zien kregen.
Het tweede thema, verbinding, beschrijft hoe TikTok jongeren het gevoel
gaf dat zij gezien en begrepen werden. Door persoonlijke verhalen van
anderen ontdekten zij dat zij niet de enigen waren met psychische
problemen. Dit zorgde voor normalisering en destigmatisering van
mentale gezondheidsproblemen. Vooral jongeren uit gemarginaliseerde
groepen, zoals LGBTQ+-jongeren, ervoeren TikTok als een veilige plek
waar zij herkenning en steun vonden. De openheid over onderwerpen
zoals angst, depressie, autisme of psychiatrische opnames maakte het
gemakkelijker om over mentale gezondheid te praten en hulp te zoeken.
Het derde thema, actie, laat zien dat TikTok jongeren stimuleerde om
daadwerkelijk iets met de informatie te doen. Veel deelnemers
leerden copingstrategieën, zoals ademhalingsoefeningen, meditatie,
journaling en groundingtechnieken, die zij toepasten om stress, angst of
negatieve gedachten te verminderen. Daarnaast hielp TikTok jongeren om
hun eigen klachten beter te herkennen, gesprekken over mentale
gezondheid aan te gaan met vrienden, familie of hulpverleners en
uiteindelijk professionele hulp te zoeken. TikTok werd daarbij niet gezien
als vervanging van professionele zorg, maar als een eerste stap om meer
inzicht te krijgen in mentale gezondheid en passende ondersteuning te
vinden.
Naast de voordelen benoemen de onderzoekers ook belangrijke risico's.
Een centraal begrip is misinformatie: onjuiste of misleidende informatie
die zich gemakkelijk via sociale media verspreidt. Jongeren gaven aan dat
het soms moeilijk was om betrouwbare informatie van onbetrouwbare
informatie te onderscheiden. Vooral zelfdiagnoses op basis van
algemene video's werden als problematisch gezien, omdat normale
ervaringen hierdoor ten onrechte als psychische stoornissen kunnen
worden geïnterpreteerd. Daarnaast wezen jongeren op de negatieve
invloed van het algoritme, dat herhaaldelijk belastende of traumatische
content kan tonen. Ook het eindeloos scrollen op TikTok en negatieve
reacties onder video's konden een nadelig effect hebben op de mentale
gezondheid. Daarom benadrukken de onderzoekers het belang
van mediawijsheid (media literacy) en gezondheidsvaardigheden
(health literacy), zodat jongeren leren kritisch om te gaan met
informatie op sociale media.
De onderzoekers concluderen dat TikTok een waardevolle rol kan spelen
bij het vergroten van mentale gezondheidsbewustwording, het
, verminderen van stigma en het stimuleren van jongeren om hulp te
zoeken. Tegelijkertijd is betere regulering van schadelijke content en
misinformatie noodzakelijk. Ook pleiten zij voor meer betrouwbare
informatie van zorgprofessionals en voor onderwijs in media- en
gezondheidsvaardigheden, zodat jongeren de informatie die zij online
tegenkomen beter kunnen beoordelen en veilig kunnen gebruiken.
Samenvatting – TikToxic or TikDoc? A Thematic Analysis of
Adolescents’ Use of Online Short Videos as a Mental Health
Information and Support Source (Oldeman et al., 2026)
Dit kwalitatieve onderzoek onderzoekt hoe Nederlandse adolescenten
(14–18 jaar) met angst- en/of depressieve klachten korte video's op
sociale media, zoals TikTok, Instagram Reels en YouTube Shorts,
gebruiken als bron van informatie en ondersteuning rondom mentale
gezondheid. De onderzoekers voerden 24 semigestructureerde
interviewsuit met jongeren die al professionele hulp hadden gezocht. De
interviews werden geanalyseerd met een reflexieve thematische
analyse, waarbij patronen en terugkerende ervaringen in de interviews
werden geïdentificeerd.
Het onderzoek laat zien dat het gebruik van korte video's een complex en
dynamisch proces is. Jongeren ervaren zowel voordelen als nadelen,
waarbij hun gebruik gedurende hun herstelproces verandert. De
onderzoekers identificeerden vier hoofdthema's: (1) From being
drawn to, to being drowned, (2) Supportive scrolls, (3) A dive into
the dark en (4) Not everyone's cup of T(ikTok).
Het eerste thema, 'From being drawn to, to being drowned',
beschrijft hoe jongeren aanvankelijk op een positieve manier in aanraking
komen met mentale gezondheidscontent. Vaak zochten zij hier niet
bewust naar; het TikTok-algoritme stelde deze video's automatisch voor
nadat zij vergelijkbare content hadden bekeken. De video's hielpen
jongeren hun gevoelens te herkennen en gaven het gevoel dat zij niet
alleen waren. Na verloop van tijd sloeg deze positieve ervaring echter om.
Het algoritme bleef steeds meer vergelijkbare video's aanbieden,
waardoor jongeren zich overspoeld voelden door mentale
gezondheidscontent. Sommigen beschreven dat hun volledige tijdlijn uit
video's over depressie, angst of zelfbeschadiging bestond. Uiteindelijk
leerden veel deelnemers hun gebruik bewust aan te passen, bijvoorbeeld
door hun algoritme te beïnvloeden, een tweede account aan te maken of
de app tijdelijk te verwijderen. Hierdoor ervoeren zij opnieuw meer
controle over hun mediagebruik.
Het tweede thema, 'Supportive scrolls', laat zien dat korte video's
jongeren belangrijke sociale steun boden. Door verhalen van
leeftijdsgenoten voelden zij zich minder alleen en ontdekten zij dat
anderen vergelijkbare problemen ervoeren. Vooral de persoonlijke
ervaringen van andere jongeren werden als geloofwaardig en waardevol
gezien. Daarnaast leerden deelnemers hun eigen klachten beter
herkennen en benoemen, waardoor gesprekken met psychologen of
hulpverleners gemakkelijker werden. Veel jongeren gaven aan dat TikTok
hen stimuleerde om uiteindelijk professionele hulp te zoeken of om
