Hawthorne effect: mensen veranderen hun gedrag wanneer ze
geobserveerd worden
Perceptie: het proces waarin het individu zijn zintuigelijke indrukken ordent en interpreteert
om zin te geven aan zijn omgeving.
Waarom belangrijk? Invloed op gedrag
Kahneman
Er zijn twee manieren waarop we denken: systeem 1 en systeem 2. Het grootste deel van ons
denken is automatisch.
Heuristiek: mentale shortcut
Bijv.
Ritselende bosjes = gevaar
Pak = professioneel
Econoom = goed in wiskunde
Waarom is dit belangrijk?
• Kan leiden tot fouten in redenaties en beslissingen
• Heuristieken: strategieën die besluitvorming vereenvoudigen
• Biases: systematische fouten zijn die soms uit deze strategieën
voortkomen.
• We gaan kijken naar een voorbeelden die relevant zijn voor
organisaties
Beschikbaarheid heuristiek (Availability Heuristic)
Mensen hebben de neiging om dingen te onderschatten die hen gemakkelijker te binnen
schiet.
• Waarom belangrijk in organisaties?
• Bijv. Functioneringsgesprekken
• Laatste paar maanden vs. het hele jaar
• Extreme situaties
Over-vertrouwen heuristiek (Overconfidence Heuristic)
Mensen hebben de neiging om hun eigen vaardigheden of de accuraatheid van hun eigen
schattingen te overschatten.
Vaardigheden: bijv. Intelligentie, rijvaardigheid, leiderschap
Schattingen: Bijv. Financiële markten (aandelen), maar ook managers van voetbalclubs
(rankings)
,• Overschatting eigen controle over situaties
• Onderschatting (onbekende) risico’s
Over-vertrouwen heuristiek (Overconfidence Heuristic)
Waarom belangrijk in organisaties?
• Onnodige risico’s
• Verkeerde voorspellingen over marktontwikkelingen
• Gebrek aan voorbereiding
• Verkeerde planningen (deadlines)
• Etc. etc.
De Achteraf-Fout (Hindsight Bias)
Nadat iets bekend is, voelt het voorspelbaarder (Ik wist het al die tijd al)
Belang in organisaties:
Verandert hoe we gebeurtenissen in het verleden evalueren en hoeveel we daarvan leren
Bevestigingsbias (Confirmation Bias)
Mensen hebben de neiging om te zoeken naar informatie die bevestigt wat we al weten (of
willen weten).
Belang in organisaties:
Kan leiden tot het oplossen van de verkeerde problemen
Stereotypering (in-group vs. outgroup – hier komen we later op terug)
Kwaliteit van beslissingen
• Bijv. – wie bel je als je overweegt een nieuwe winkel te openen?
• Wat zijn je zoektermen op google?
• Etc.
Verzonken kosten fout (Sunk Cost Fallacy)
De neiging van mensen om door te gaan met iets waarin we al veel hebben geïnvesteerd
(tijd, geld, moeite, emotionele energie, enz.), zelfs als opgeven duidelijk een beter idee is.
Verzonken Kosten: Kosten die al gemaakt zijn en niet kunnen worden terugverdiend
Bijvoorbeeld: een saaie film blijven kijken
Het meewegen van voorgaande kosten is niet per definitie irrationeel
• Bijv. grote bouwprojecten
• Rationeel als renovatie noodzakelijk is –
zonder extra uitgaven, geen volledige renovatie mogelijk
• Irrationeel als renovatie doorgaat omdat het anders
zonde voelt van de 700 miljoen die tot nu toe zijn uitgegeven
,Escalatie van inzet (Escalation of commitment)
de neiging om middelen te blijven investeren in een schijnbaar verliezende situatie, vanwege
eerdere inspanningen, geld en tijd die al zijn besteed (de verzonken kosten)
Beslissingen verbeteren door (fouten in)
percepties te begrijpen
• Expertise
• De typische vooroordelen (zoals de confirmation bias) proberen te
voorkomen door mensen bewust te maken van hoe ze beslissingen
nemen.
Beslissingen verbeteren door (fouten in) percepties te begrijpen
• Outsider perspectief
• Waarom vragen
• Niet meegaan in assumpties
• Advocaat van de duivel
• Perspectief van outsider aannemen
Hoe kunnen we escalatie van inzet tegengaan?
Regelmatige feedback op vooruitgang project
Laat verschillende personen de eerste en toekomstige beslissingen over een project
nemen
Verminder de consequenties van falen project
Geef inzicht in de verwachte kosten van doorzetting project (t.o.v. baten)
Toch nog steeds dagelijkse realiteit bij ontelbaar veel organisaties..
Beslissingen verbeteren door (fouten in) percepties te begrijpen
• Intuities corrigeren
• Beginnen met extremen schatten i.p.v. gemiddelden om tot betere range
te komen
• Twee schattingen maken en gemiddelde gebruiken (volgens onderzoek
leidt dit tot een 8% verbetering in accuraatheid (Herzog & Hertwig 2009)
• Wisdom of the crowd
Concluderend
• Heuristieken zijn nuttig voor beslissingen – bijproducten van
nuttige en functionele dingen
• Maar kan ook leiden tot (voorspelbare!) fouten
• bijproducten van nuttige en functionele dingen
• belangrijk om deze te bestuderen
• Belangrijk voor organisaties
, Deel 1: Fundamentele behoeften (Maslow Hierarchie)
Wanneer is iets een fundamentele behoefte?
- Beïnvloedt vaak ons gedrag
- Onafhankelijk van cultuur
- Heeft negatieve effecten wanneer het niet wordt vervuld
De behoefte om erbij te horen (need to belong)
- Definitie: de behoefte om sterkte, stabiele interpersoonlijke relaties te vormen en te
onderhouden
- Zowel interactie als wederzijdse zorg is belangrijk
- Denk bijvoorbeeld aan caissière die op werk veel interacties heeft met anderen, maar
weinig zorg
- Of werknemers die door ziekte met langdurig verlof zijn – wel zorg, weinig interacties
Voorkeur voor warmte/connectie, pop die lijkt op aap – zelfs als deze niet degene is die het
eten geeft
Is het dan een fundamentele behoefte?
geobserveerd worden
Perceptie: het proces waarin het individu zijn zintuigelijke indrukken ordent en interpreteert
om zin te geven aan zijn omgeving.
Waarom belangrijk? Invloed op gedrag
Kahneman
Er zijn twee manieren waarop we denken: systeem 1 en systeem 2. Het grootste deel van ons
denken is automatisch.
Heuristiek: mentale shortcut
Bijv.
Ritselende bosjes = gevaar
Pak = professioneel
Econoom = goed in wiskunde
Waarom is dit belangrijk?
• Kan leiden tot fouten in redenaties en beslissingen
• Heuristieken: strategieën die besluitvorming vereenvoudigen
• Biases: systematische fouten zijn die soms uit deze strategieën
voortkomen.
• We gaan kijken naar een voorbeelden die relevant zijn voor
organisaties
Beschikbaarheid heuristiek (Availability Heuristic)
Mensen hebben de neiging om dingen te onderschatten die hen gemakkelijker te binnen
schiet.
• Waarom belangrijk in organisaties?
• Bijv. Functioneringsgesprekken
• Laatste paar maanden vs. het hele jaar
• Extreme situaties
Over-vertrouwen heuristiek (Overconfidence Heuristic)
Mensen hebben de neiging om hun eigen vaardigheden of de accuraatheid van hun eigen
schattingen te overschatten.
Vaardigheden: bijv. Intelligentie, rijvaardigheid, leiderschap
Schattingen: Bijv. Financiële markten (aandelen), maar ook managers van voetbalclubs
(rankings)
,• Overschatting eigen controle over situaties
• Onderschatting (onbekende) risico’s
Over-vertrouwen heuristiek (Overconfidence Heuristic)
Waarom belangrijk in organisaties?
• Onnodige risico’s
• Verkeerde voorspellingen over marktontwikkelingen
• Gebrek aan voorbereiding
• Verkeerde planningen (deadlines)
• Etc. etc.
De Achteraf-Fout (Hindsight Bias)
Nadat iets bekend is, voelt het voorspelbaarder (Ik wist het al die tijd al)
Belang in organisaties:
Verandert hoe we gebeurtenissen in het verleden evalueren en hoeveel we daarvan leren
Bevestigingsbias (Confirmation Bias)
Mensen hebben de neiging om te zoeken naar informatie die bevestigt wat we al weten (of
willen weten).
Belang in organisaties:
Kan leiden tot het oplossen van de verkeerde problemen
Stereotypering (in-group vs. outgroup – hier komen we later op terug)
Kwaliteit van beslissingen
• Bijv. – wie bel je als je overweegt een nieuwe winkel te openen?
• Wat zijn je zoektermen op google?
• Etc.
Verzonken kosten fout (Sunk Cost Fallacy)
De neiging van mensen om door te gaan met iets waarin we al veel hebben geïnvesteerd
(tijd, geld, moeite, emotionele energie, enz.), zelfs als opgeven duidelijk een beter idee is.
Verzonken Kosten: Kosten die al gemaakt zijn en niet kunnen worden terugverdiend
Bijvoorbeeld: een saaie film blijven kijken
Het meewegen van voorgaande kosten is niet per definitie irrationeel
• Bijv. grote bouwprojecten
• Rationeel als renovatie noodzakelijk is –
zonder extra uitgaven, geen volledige renovatie mogelijk
• Irrationeel als renovatie doorgaat omdat het anders
zonde voelt van de 700 miljoen die tot nu toe zijn uitgegeven
,Escalatie van inzet (Escalation of commitment)
de neiging om middelen te blijven investeren in een schijnbaar verliezende situatie, vanwege
eerdere inspanningen, geld en tijd die al zijn besteed (de verzonken kosten)
Beslissingen verbeteren door (fouten in)
percepties te begrijpen
• Expertise
• De typische vooroordelen (zoals de confirmation bias) proberen te
voorkomen door mensen bewust te maken van hoe ze beslissingen
nemen.
Beslissingen verbeteren door (fouten in) percepties te begrijpen
• Outsider perspectief
• Waarom vragen
• Niet meegaan in assumpties
• Advocaat van de duivel
• Perspectief van outsider aannemen
Hoe kunnen we escalatie van inzet tegengaan?
Regelmatige feedback op vooruitgang project
Laat verschillende personen de eerste en toekomstige beslissingen over een project
nemen
Verminder de consequenties van falen project
Geef inzicht in de verwachte kosten van doorzetting project (t.o.v. baten)
Toch nog steeds dagelijkse realiteit bij ontelbaar veel organisaties..
Beslissingen verbeteren door (fouten in) percepties te begrijpen
• Intuities corrigeren
• Beginnen met extremen schatten i.p.v. gemiddelden om tot betere range
te komen
• Twee schattingen maken en gemiddelde gebruiken (volgens onderzoek
leidt dit tot een 8% verbetering in accuraatheid (Herzog & Hertwig 2009)
• Wisdom of the crowd
Concluderend
• Heuristieken zijn nuttig voor beslissingen – bijproducten van
nuttige en functionele dingen
• Maar kan ook leiden tot (voorspelbare!) fouten
• bijproducten van nuttige en functionele dingen
• belangrijk om deze te bestuderen
• Belangrijk voor organisaties
, Deel 1: Fundamentele behoeften (Maslow Hierarchie)
Wanneer is iets een fundamentele behoefte?
- Beïnvloedt vaak ons gedrag
- Onafhankelijk van cultuur
- Heeft negatieve effecten wanneer het niet wordt vervuld
De behoefte om erbij te horen (need to belong)
- Definitie: de behoefte om sterkte, stabiele interpersoonlijke relaties te vormen en te
onderhouden
- Zowel interactie als wederzijdse zorg is belangrijk
- Denk bijvoorbeeld aan caissière die op werk veel interacties heeft met anderen, maar
weinig zorg
- Of werknemers die door ziekte met langdurig verlof zijn – wel zorg, weinig interacties
Voorkeur voor warmte/connectie, pop die lijkt op aap – zelfs als deze niet degene is die het
eten geeft
Is het dan een fundamentele behoefte?
