Samenvatting Understanding Nutrition Hoofdstuk 11: Vetoplosbare vitaminen: A, D, E, K

Hoofdstuk 11: Vetoplosbare vitaminen: A, D, E, K
De vetoplosbare vitaminen A, D, E en K verschillen op verschillende manieren van de wateroplosbare vitaminen
 Ze zijn onoplosbaar in de waterige sappen van het spijsverteringskanaal, de vetoplosbare vitaminen vereisen gal voor hun vertering
en absorptie
 Bij absorptie, reizen de vetoplosbare vitaminen door het lymfestelsel binnen chylomicronen voordat ze de bloedbaan binnenkomen,
waar veel van hen eiwitdragers vereisen voor transport
 De vetoplosbare vitaminen participeren in verschillende activiteiten door het hele lichaam, maar excessen worden voornamelijk
opgeslagen in de lever en vetweefsel
 Het lichaam behoud zijn bloedconcentraties door het ophalen van deze vitaminen uit opslag indien nodig, dus mensen kunnen
minder dan hun dagelijkse behoefte eten voor dagen, weken, of zelfs maanden of jaren zonder zieke gevolgen
 Omdat vetoplosbare vitaminen niet gemakkelijk uitgescheiden worden is het risico op toxiciteit groter

11.1 Vitamine A en Beta-caroteen
ste
Vitamine A was de 1 vetoplosbare vitamine om erkend te worden. De precursor van vitamine A is beta-caroteen.

Er zijn 3 verschillende vormen van vitamine A actief in het lichaam:
 Retinol
 Retinal
 Retinolzuur
Deze verbindingen = retinoïden

Voedsel afkomstig uit dieren bieden verbindingen die gemakkelijk verteerd en geabsorbeerd worden als retinol in de darm. Voedsel afkomstig
uit planten bieden carotenoïden, waarvan sommige omgezet kunnen worden in vitamine A.
 De meest bestudeerde is beta-caroteen, die gesplitst kan worden om retinol te vormen in de darm en lever.
 De absorptie en omzetting van beta-caroteen is aanzienlijk minder efficiënt dan die van de retinoïden.

De cellen kunnen retinol en retinal omzetten in andere actieve vormen van vitamine A indien nodig.
 De omzetting van retinol naar tetinal is omkeerbaar
De verdere omzetting van retinal naar retinozuur is onomkeerbaar
 Deze onomkeerbaarheid is significant omdat elke vitamine A vorm een functie uitvoert die de anderen niet kunnen.

Verschillende eiwitten participeren in de vertering en absorptie van vitamine A
 Na absorptie via het lymfestelsel komt vitamine A in de lever aan, waar het wordt opgeslagen
 Er is een speciaal transporteiwit (retinol-bindend eiwit RBP)die vitamine A ophaalt uit de lever en vervoert naar het bloed
 Cellen die vitamine A gebruiken hebben speciale eiwitreceptoren hiervoor, en zijn actie binnen elke cel kan verschillen afhankelijk
van de receptor
o Vb: retinolzuur kan celgroei in de huid stimuleren en celgroei in tumoren remmen

Vitamine A: van nature voorkomende verbindingen met de biologische activiteit van retinol (de alcohol vorm van vitamine A)
Beta-caroteen: 1 van de carotenoïden
 Een oranje pigment
 Vitamine A precursor gevonden in planten
Retinol: de alcohol vorm van vitamine A
Retinal: de aldehyde vorm van vitamine A
Retinolzuur: de zure vorm van vitamine A
Retinoïden: chemisch gerelateerde verbindingen met biologische activiteit vergelijkbaar met die van retinol
Carotenoïden: pigmenten die vaak gevonden worden in planten en dieren, waarvan sommige vitamine A activiteit hebben.
 De carotenoïde met de grootste vitamine A activiteit is beta-caroteen.
Vitamine A activiteit: een term die verwijst naar zowel de actieve vorm van vitamine A en de precursor vormen in voedsel zonder onderscheid
Retinol-bindend eiwit (RBP): de specifieke eiwit verantwoordelijk voor het transporteren van retinol

Rollen in het lichaam
Vitamine A is een veelzijdige vitamine, die de expressie van honderden genen reguleert. Zijn belangrijke rollen zijn:
 Het bevorderen van de visie
 Participeert in eiwitsynthese en celdifferentiatie, waardoor het de gezondheid van epitheliale weefsels en huid behoud
 Ondersteunt de voortplanting en reguleert de groei
Elke vorm van vitamine A voert een specifieke taak uit.
 Retinol ondersteunt reproductie en is de grootste transport en opslag vorm van de vitamine
 Retinal is actief in visie en is ook een tussenproduct bij de omzetting van retinol naar retinolzuur.
 Retinolzuur fungeert als een hormoon, die celdifferentiatie, groei en embryonale ontwikkeling reguleert
o Dieren die opgroeien met retinolzuur als enige bron van vitamine A groeien normaal, maar ze worden blind omdat
retinolzuur niet omgezet kan worden in retinal.

Vitamine A in visie
Vitamine a heeft 2 onmisbare rollen in het oog:
 Het helpt om een kristalheldere buitenste venster te behouden: de cornea (hoornvlies)
 Het participeert in de omzetting van lichtenergie in zenuwimpulsen op de retina (netvlies)