MV samenvatting OP5
College 1 & 2: mammacarcinoom
Anatomie van de mamma:
- Papilla mammae: de tepel
- Areola: het tepelhof
- Lobus glandula mammaria: de klierkwabjes
- Ductus lactiferi: melkgangetjes
- Ligamentum suspensoria mammaria: bindweefselstrengen waarmee de borst
bevestigd is aan de spieren. Bij de zwangerschap neemt de hoeveelheid klierweefsel
toe waardoor de omvang van de borst groter wordt.
Typen mammacarcinoom:
- Ductaal adenocarcinoom: dit meest voorkomende mammacarcinoom gaat uit van het
epitheel van de melkgangen (ducti). Bij 70 - 80% van de gevallen.
- Lobulair adenocarcinoom: uitgaande van het epitheel van de lobuli (klieren). Bij 5 –
15% van de gevallen.
- CIS: carcinoma in situ. Het zijn maligne cellen maar het is nog niet door het
basaalmembraan heen dus het is nog niet doorgegroeid. DCIS: ductaal. LCIS:
lobulair.
Deze beide soorten kunnen niet-infiltratief (mammacarcinoom) en infiltratief voorkomen. Een
infiltratief carcinoom komt meestal frequent in het laterale bovenkwadrant voor. De groeiwijze
is meestal langzaam, maar soms ook snel progressief.
Lymfogene metastasering kan optreden naar de regionale lymfeklierstations in de oksel of
parasternaal en vervolgens supraclaviculair. Dit kan worden vastgesteld door middel van een
schildwachtklierbiopsie. Als daarin metastasen worden gevonden, zullen ook de andere
lymfeklieren worden verwijderd.
Door een radioactieve stof in de tumor te spuiten, wordt deze naar de schildwachtklier
meegenomen. Wanneer deze klier verwijderd is, is het vrijwel zeker dat alle lymfeklieren
schoon zijn.
Hematogene metastasering vindt vooral plaats naar het skelet en lever en in mindere mate
naar longen, huid en hersenen.
De mamma is een exocriene klier, de melk wordt naar buiten afgegeven. De meeste
lymfeafvloed van de mamma gaat naar de okselklier. Er zijn 3 belangrijke groepen
lymfeklieren: de onderste (axillaire), middelste (supraclaviculaire) en bovenste (parasternaal)
groep.
Tannerstadia: precies beschreven fases in de lichamelijke ontwikkeling van kinderen,
adolescenten en volwassenen. De onderverdeling is gebaseerd op zichtbare externe
primaire en secundaire geslachtskenmerken zoals de grootte van de borsten, genitalia en
het ontwikkelen van pubisbeharing.
Ontwikkeling van de borsten volgens Tanner:
- B1: preadolescent; enkel de papilla (tepel) van de borst is geëleveerd. Geen
klierweefsel aanwezig.
- B2: borstknop ontstaat. Het klierweefsel wordt voelbaar. De areola (tepelhof)
vergroot.
- B3: verdere vergroting van de borst en areola, zonder scheiding van hun contouren.
- B4: projectie van de areola en papilla tot vorming van een tweede elevatie bovenop
de borst.
, - B5: volwassen stadium; enkel projectie vaan de papilla door de retractie van de
areola die weer in een gelijk vlak met de borstcontour komt te liggen.
Benigne afwijkingen van de mamma:
- Fibroadenoom: een goedaardig bindweefselknobbeltje. Deze kunnen bij jonge
vrouwen groot worden. Wordt vaak wel verwijderd. Het is scherp begrensd.
- Cyste: een blaasje gevuld met vocht. Echografisch goed te onderscheiden van een
carcinoom. Er kunnen meerdere in een borst voorkomen. Komt voor bij vrouwen
tussen de 35 en 50 jaar. Symptomen zijn pijn en/of gespannen gevoel, veelal cyclisch
gepaard gaand met knobbels. Komt vooral in de het laterale bovenkwadrant voor,
doorlopend tot in de oksel.
- (Cysteuze) mastopathie: verzamelnaam voor goedaardige afwijkingen in de borst.
Gaat vaak gepaard met cystes en fibroadenomen. Staat onder invloed van
hormonen.
- Gynaecomastie: borstvorming bij mannen. Bij mannen die behandeld worden voor
prostaatkanker door het behandelingshormoon. Het komt vaak voor bij jongeren, het
ontstaat door een onevenwicht in de hormonenspiegels of door lood.
Tepeluitvloed is vaak een benigne (goedaardig), maar het kan een teken zijn voor een
mammacarcinoom. Wanneer er vocht uit de tepel komt noemen is het tepeluitvloed.
Schommelingen in de hormoonspiegel tijdens de menstruatiecyclus zorgen ervoor dat de
melkklieren actief worden en vocht gaan afscheiden. De melkachtige tepeluitvloed kan van
kleur verwisselen. Er kan bloed bij zitten als gevolg van irritatie van de melkgangen of een
ontsteking.
In West-Europa en in Noord-Amerika is mammacarcinoom de meest voorkomende
kwaadaardige aandoening bij de vrouw. De laatste jaren zit hier een stijgende trend in. Per
jaar zijn er in Nederland ruim 12.000 nieuwe gevallen. De kans is ongeveer 1 op 8 bij
vrouwen en 1 op 125 bij mannen. Komt vooral voor bij patiënten ouder dan 50 jaar.
Jaarlijks sterven er ongeveer 3300 patiënten. De mortaliteit is de afgelopen jaren sterk
verbeterd doordat er in een vroeger stadium wordt gediagnostiseerd, waardoor er minder
metastasen zijn en de overlevingskans groter is. Hoe hoger de leeftijd, des te hoger de
mortaliteit.
Risicofactoren:
- Geslacht: bij vrouwen komt het vaker voor dan bij mannen.
- Leeftijd: mammacarcinoom komt bij oudere patiënten vaker voor.
- Geografie: de woonomstandigheden.
- Erfelijkheid: wanneer er in de naaste familie borstkanker voorkomt. Bij ongeveer 5 –
10% van alle mammatumoren spelen erfelijke factoren een rol. Er kan een mutatie in
de tumor suppressor genen BRCA 1 & 2 zitten waardoor er een sterk verhoogd risico
(60 – 70%) is om borstkanker te krijgen. BRCA is autosomaal dominant, de kans is
dus 50% dat het wordt doorgegeven aan de nakomelingen.
- Endocriene factoren:
Vrouwen die veel kinderen krijgen op een jongere leeftijd krijgen minder vaak
borstkanker. Vrouwen die geen of een late zwangerschap hebben, hebben
een groter risico op borstkanker door geen lactatie.
Vrouwen die vroege menarche en een late menopauze hebben, hebben een
hogere kans op borstkanker.
Langdurig pilgebruik heeft ook een negatief effect op het risico op
borstkanker.
Substitutietherapie (postmenopauzaal oestrogeengebruik): wordt toegepast
tegen osteoporose, hierbij is de kans op borstkanker hoger.
- Overgewicht.
, Bij erfelijke factoren zijn er verschillende preventieve maatregelen:
- Mastectomie: de borst wordt beider zijds weggehaald.
- Ovariectomie pBSO: gelijk de overgang in omdat de baarmoeder wordt weggehaald
omdat ze dan geen hormonen meer aanmaakt.
- Intensieve controle door jaarlijks een mammografie, MRI of 2x per jaar laboratorium
onderzoek. Bij jonge vrouwen is een MRI meer geschikt omdat een mammografie niet
sensitief en specifiek genoeg is.
Multifocaal optreden: het mammacarcinoom kan meerder afzonderlijke tumoren dicht bij
elkaar hebben in verschillende kwadranten en bilateraal voorkomen.
De meeste tumoren (ongeveer 60%) komen in de laterale bovenkwab voor. Een
mammacarcinoom kleiner dan 1 cm is meestal niet zichtbaar of voelbaar. Een oppervlakkig
gelegen tumor is meestal palpabel. Ook kan er door fixatie aan de huid een huidintrekking
ontstaan. Dit kan ook bij de tepel voorkomen.
M. Paget van de tepel: uitbreiding van een adenocarcinoom in het pre-existente epitheel. Dit
presenteert zich in het begin als een soort eczeem van de tepel. Vaak is door de langzame
groeiwijze gedurende lange tijd (nog) geen tumor voelbaar.
Symptomen van een mammacarcinoom:
- Huid- of tepelintrekking: vaak bij grotere tumoren.
- Eczeem van de tepel wanneer het na medicatie nog niet na 3 weken is verdwenen.
- Palpabele tumor: zijn meestal cysten of solide tumoren. De vrouwen onder de 30 jaar
zijn de afwijkingen meestal benigne. Een tumor is palpabel vanaf een paar centimeter
en mammografisch op te sporen vanaf 0,5 cm.
- Gelokaliseerde pijn in een borst. Hierbij is er altijd verder onderzoek.
- Spontane tepeluitvloed.
- Ontstekingsverschijnselen in een borst buiten zwangerschap en kraambed.
- Ulceratie: ontstaat ten gevolge van tumorgroei door de huid.
Diagnostiek:
- Lichamelijk onderzoek: beide borsten worden geïnspecteerd volgens een vast
patroon. Er wordt gezocht naar contourverschillen, huidintrekkingen en afwijkingen
van de tepels. Vervolgens wordt er middels palpatie gezocht naar mogelijke
afwijkingen en lymfeklieren.
- Mammografie: de belangrijkste methode. Indicaties kunnen zijn:
Verdenking op mammacarcinoom.
In de follow-up na behandeling.
Na mammasparende behandeling.
Zoeken naar eventuele primaire tumor in de borst, indien elders in het lichaam
adenocarcinoom-metastasen worden gevonden.
Screeningsprogramma.
Afwijkingen die verdacht zijn voor een maligne tumor zijn onregelmatig begrensde
tumor met uitlopertjes, microcalcificaties en verdikking van de huid en/of tepel.
Afwezigheid van afwijkingen is geen bewijs dat er geen mammacarcinoom aanwezig
is. Bij vrouwen onder de 45 jaar is het mammagram vaak moeilijk te beoordelen
doordat functionerend mammaweefsel veel meer dichtheid van het röntgenbeeld
heeft.
- Echografie: bij jonge vrouwen levert het meer informatie dan een mammogram en het
geeft geen stralenbelasting.
College 1 & 2: mammacarcinoom
Anatomie van de mamma:
- Papilla mammae: de tepel
- Areola: het tepelhof
- Lobus glandula mammaria: de klierkwabjes
- Ductus lactiferi: melkgangetjes
- Ligamentum suspensoria mammaria: bindweefselstrengen waarmee de borst
bevestigd is aan de spieren. Bij de zwangerschap neemt de hoeveelheid klierweefsel
toe waardoor de omvang van de borst groter wordt.
Typen mammacarcinoom:
- Ductaal adenocarcinoom: dit meest voorkomende mammacarcinoom gaat uit van het
epitheel van de melkgangen (ducti). Bij 70 - 80% van de gevallen.
- Lobulair adenocarcinoom: uitgaande van het epitheel van de lobuli (klieren). Bij 5 –
15% van de gevallen.
- CIS: carcinoma in situ. Het zijn maligne cellen maar het is nog niet door het
basaalmembraan heen dus het is nog niet doorgegroeid. DCIS: ductaal. LCIS:
lobulair.
Deze beide soorten kunnen niet-infiltratief (mammacarcinoom) en infiltratief voorkomen. Een
infiltratief carcinoom komt meestal frequent in het laterale bovenkwadrant voor. De groeiwijze
is meestal langzaam, maar soms ook snel progressief.
Lymfogene metastasering kan optreden naar de regionale lymfeklierstations in de oksel of
parasternaal en vervolgens supraclaviculair. Dit kan worden vastgesteld door middel van een
schildwachtklierbiopsie. Als daarin metastasen worden gevonden, zullen ook de andere
lymfeklieren worden verwijderd.
Door een radioactieve stof in de tumor te spuiten, wordt deze naar de schildwachtklier
meegenomen. Wanneer deze klier verwijderd is, is het vrijwel zeker dat alle lymfeklieren
schoon zijn.
Hematogene metastasering vindt vooral plaats naar het skelet en lever en in mindere mate
naar longen, huid en hersenen.
De mamma is een exocriene klier, de melk wordt naar buiten afgegeven. De meeste
lymfeafvloed van de mamma gaat naar de okselklier. Er zijn 3 belangrijke groepen
lymfeklieren: de onderste (axillaire), middelste (supraclaviculaire) en bovenste (parasternaal)
groep.
Tannerstadia: precies beschreven fases in de lichamelijke ontwikkeling van kinderen,
adolescenten en volwassenen. De onderverdeling is gebaseerd op zichtbare externe
primaire en secundaire geslachtskenmerken zoals de grootte van de borsten, genitalia en
het ontwikkelen van pubisbeharing.
Ontwikkeling van de borsten volgens Tanner:
- B1: preadolescent; enkel de papilla (tepel) van de borst is geëleveerd. Geen
klierweefsel aanwezig.
- B2: borstknop ontstaat. Het klierweefsel wordt voelbaar. De areola (tepelhof)
vergroot.
- B3: verdere vergroting van de borst en areola, zonder scheiding van hun contouren.
- B4: projectie van de areola en papilla tot vorming van een tweede elevatie bovenop
de borst.
, - B5: volwassen stadium; enkel projectie vaan de papilla door de retractie van de
areola die weer in een gelijk vlak met de borstcontour komt te liggen.
Benigne afwijkingen van de mamma:
- Fibroadenoom: een goedaardig bindweefselknobbeltje. Deze kunnen bij jonge
vrouwen groot worden. Wordt vaak wel verwijderd. Het is scherp begrensd.
- Cyste: een blaasje gevuld met vocht. Echografisch goed te onderscheiden van een
carcinoom. Er kunnen meerdere in een borst voorkomen. Komt voor bij vrouwen
tussen de 35 en 50 jaar. Symptomen zijn pijn en/of gespannen gevoel, veelal cyclisch
gepaard gaand met knobbels. Komt vooral in de het laterale bovenkwadrant voor,
doorlopend tot in de oksel.
- (Cysteuze) mastopathie: verzamelnaam voor goedaardige afwijkingen in de borst.
Gaat vaak gepaard met cystes en fibroadenomen. Staat onder invloed van
hormonen.
- Gynaecomastie: borstvorming bij mannen. Bij mannen die behandeld worden voor
prostaatkanker door het behandelingshormoon. Het komt vaak voor bij jongeren, het
ontstaat door een onevenwicht in de hormonenspiegels of door lood.
Tepeluitvloed is vaak een benigne (goedaardig), maar het kan een teken zijn voor een
mammacarcinoom. Wanneer er vocht uit de tepel komt noemen is het tepeluitvloed.
Schommelingen in de hormoonspiegel tijdens de menstruatiecyclus zorgen ervoor dat de
melkklieren actief worden en vocht gaan afscheiden. De melkachtige tepeluitvloed kan van
kleur verwisselen. Er kan bloed bij zitten als gevolg van irritatie van de melkgangen of een
ontsteking.
In West-Europa en in Noord-Amerika is mammacarcinoom de meest voorkomende
kwaadaardige aandoening bij de vrouw. De laatste jaren zit hier een stijgende trend in. Per
jaar zijn er in Nederland ruim 12.000 nieuwe gevallen. De kans is ongeveer 1 op 8 bij
vrouwen en 1 op 125 bij mannen. Komt vooral voor bij patiënten ouder dan 50 jaar.
Jaarlijks sterven er ongeveer 3300 patiënten. De mortaliteit is de afgelopen jaren sterk
verbeterd doordat er in een vroeger stadium wordt gediagnostiseerd, waardoor er minder
metastasen zijn en de overlevingskans groter is. Hoe hoger de leeftijd, des te hoger de
mortaliteit.
Risicofactoren:
- Geslacht: bij vrouwen komt het vaker voor dan bij mannen.
- Leeftijd: mammacarcinoom komt bij oudere patiënten vaker voor.
- Geografie: de woonomstandigheden.
- Erfelijkheid: wanneer er in de naaste familie borstkanker voorkomt. Bij ongeveer 5 –
10% van alle mammatumoren spelen erfelijke factoren een rol. Er kan een mutatie in
de tumor suppressor genen BRCA 1 & 2 zitten waardoor er een sterk verhoogd risico
(60 – 70%) is om borstkanker te krijgen. BRCA is autosomaal dominant, de kans is
dus 50% dat het wordt doorgegeven aan de nakomelingen.
- Endocriene factoren:
Vrouwen die veel kinderen krijgen op een jongere leeftijd krijgen minder vaak
borstkanker. Vrouwen die geen of een late zwangerschap hebben, hebben
een groter risico op borstkanker door geen lactatie.
Vrouwen die vroege menarche en een late menopauze hebben, hebben een
hogere kans op borstkanker.
Langdurig pilgebruik heeft ook een negatief effect op het risico op
borstkanker.
Substitutietherapie (postmenopauzaal oestrogeengebruik): wordt toegepast
tegen osteoporose, hierbij is de kans op borstkanker hoger.
- Overgewicht.
, Bij erfelijke factoren zijn er verschillende preventieve maatregelen:
- Mastectomie: de borst wordt beider zijds weggehaald.
- Ovariectomie pBSO: gelijk de overgang in omdat de baarmoeder wordt weggehaald
omdat ze dan geen hormonen meer aanmaakt.
- Intensieve controle door jaarlijks een mammografie, MRI of 2x per jaar laboratorium
onderzoek. Bij jonge vrouwen is een MRI meer geschikt omdat een mammografie niet
sensitief en specifiek genoeg is.
Multifocaal optreden: het mammacarcinoom kan meerder afzonderlijke tumoren dicht bij
elkaar hebben in verschillende kwadranten en bilateraal voorkomen.
De meeste tumoren (ongeveer 60%) komen in de laterale bovenkwab voor. Een
mammacarcinoom kleiner dan 1 cm is meestal niet zichtbaar of voelbaar. Een oppervlakkig
gelegen tumor is meestal palpabel. Ook kan er door fixatie aan de huid een huidintrekking
ontstaan. Dit kan ook bij de tepel voorkomen.
M. Paget van de tepel: uitbreiding van een adenocarcinoom in het pre-existente epitheel. Dit
presenteert zich in het begin als een soort eczeem van de tepel. Vaak is door de langzame
groeiwijze gedurende lange tijd (nog) geen tumor voelbaar.
Symptomen van een mammacarcinoom:
- Huid- of tepelintrekking: vaak bij grotere tumoren.
- Eczeem van de tepel wanneer het na medicatie nog niet na 3 weken is verdwenen.
- Palpabele tumor: zijn meestal cysten of solide tumoren. De vrouwen onder de 30 jaar
zijn de afwijkingen meestal benigne. Een tumor is palpabel vanaf een paar centimeter
en mammografisch op te sporen vanaf 0,5 cm.
- Gelokaliseerde pijn in een borst. Hierbij is er altijd verder onderzoek.
- Spontane tepeluitvloed.
- Ontstekingsverschijnselen in een borst buiten zwangerschap en kraambed.
- Ulceratie: ontstaat ten gevolge van tumorgroei door de huid.
Diagnostiek:
- Lichamelijk onderzoek: beide borsten worden geïnspecteerd volgens een vast
patroon. Er wordt gezocht naar contourverschillen, huidintrekkingen en afwijkingen
van de tepels. Vervolgens wordt er middels palpatie gezocht naar mogelijke
afwijkingen en lymfeklieren.
- Mammografie: de belangrijkste methode. Indicaties kunnen zijn:
Verdenking op mammacarcinoom.
In de follow-up na behandeling.
Na mammasparende behandeling.
Zoeken naar eventuele primaire tumor in de borst, indien elders in het lichaam
adenocarcinoom-metastasen worden gevonden.
Screeningsprogramma.
Afwijkingen die verdacht zijn voor een maligne tumor zijn onregelmatig begrensde
tumor met uitlopertjes, microcalcificaties en verdikking van de huid en/of tepel.
Afwezigheid van afwijkingen is geen bewijs dat er geen mammacarcinoom aanwezig
is. Bij vrouwen onder de 45 jaar is het mammagram vaak moeilijk te beoordelen
doordat functionerend mammaweefsel veel meer dichtheid van het röntgenbeeld
heeft.
- Echografie: bij jonge vrouwen levert het meer informatie dan een mammogram en het
geeft geen stralenbelasting.
