3 spijsvertering, opname en het transport
3.1 Spijsvertering.
De spijsvertering is een ingewikkeld proces. De spijsvertering begint op het moment dat we iets eten of drinken.
Of eigenlijk al daarvoor. Wanneer we voedsel zien of ruiken, gaat er namelijk een seintje naar onze hersenen. De
hersenen zorgen ervoor dat de productie van speeksel en spijsverteringssappen op gang komt.
1. Mond
In de mond wordt voedsel fijngekauwd en vermengd met speeksel door de tanden, kiezen en de tong.
De speekselklieren in uw mondholte produceren speeksel, zodra u voedsel ziet, ruikt of proeft. Per
dag wordt ruim een liter speeksel geproduceerd.
Goed kauwen is belangrijk. Het maakt de voedselbrokken klein en toegankelijk voor de
spijsverteringsenzymen, die in speeksel zitten. Deze enzymen maken een begin met de vertering.
Daarnaast maakt speeksel de voedselbrij glad en smeuïg, zodat het makkelijk is door te slikken. De
tong duwt de voedselbrij vervolgens naar de slokdarm. Het klepje dat ervoor zorgt dat het niet in de
luchtpijp terecht komt heet de epiglottis. Wanneer voedsel in de mond goed gekauwd is en ingeslikt
wordt het een bolus genoemd.
De tong
De tong bestaat voornamelijk uit spieren. De tong is het meest beweeglijke orgaan van ons lichaam.
Met de tong kunnen wij zuigen, voedsel verplaatsen, ons gebit reinigen en praten. De tong is bekleed
met een groot aantal hele kleine uitsteeksels. Deze uitsteeksels noemen we (smaak)papillen. Deze
papillen zorgen ervoor dat wij smaken kunnen proeven en herkennen.
De mens kent vijf verschillende smaken: zoet, bitter, zuur, zout en umami. Umami smaakt als hartig.
Andere 'smaken' nemen we waar door te ruiken en niet door ze te proeven.
De boven- en onderkaak
De kaken "dragen" ons gebit. Beide kaken zijn verbonden met de schedel. De onderkaak is
beweeglijker dan de bovenkaak. Deze beweging wordt veroorzaakt door kauwspieren. De onderkaak
kan niet alleen op en neer bewegen, maar ook naar voor en achter en naar links en rechts.
Het gebit
Alle tanden en kiezen samen vormen het gebit. Tanden en kiezen zitten vast in onze kaken, door
middel van wortels. Tanden en kiezen zijn verschillend van vorm, omdat zij verschillende functies
hebben. Snijtanden hebben een scherpe rand om te bijten. De kiezen achterin onze mondholte
,hebben een platter oppervlak. Met onze kiezen kunnen we voedsel fijnmalen.
Speekselklieren
Voedsel wordt in de mondholte vermengd met speeksel. Speeksel heeft verschillende functies. Het
bevat bepaalde enzymen, die een begin maken met de spijsvertering. Een voorbeeld hiervan is het
enzym amylase, dat helpt bij het afbreken van zetmeel. Speeksel maakt daarnaast voedsel glad en
sappig. Daardoor kunnen we het gemakkelijker doorslikken.
Speeksel wordt geproduceerd door de speekselklieren. In onze mondholte zitten veel kleine
speekselklieren en drie paar grote:
De oorspeekselklier, deze ligt vlak voor het oor;
De onderkaakspeekselklier, die ligt aan de binnenkant van de onderkaak;
De ondertongspeekselklier, die ligt onder de tong.
Speekselklieren produceren speeksel, zodra we eten zien, ruiken of proeven. Speekselklieren kunnen
zelfs al beginnen met de productie van speeksel als we alleen nog maar aan eten denken. Per dag
wordt ruim een liter speeksel geproduceerd. De samenstelling van het speeksel is wisselend.
Afhankelijk van het soort voedsel dat we eten, verandert de samenstelling van speeksel. De
speekselklieren produceren een grote hoeveelheid waterig speeksel als we droog, koolhydraatrijk
voedsel nuttigen. Dit waterig speeksel bevat een spijsverteringsenzym dat meteen met de vertering
van koolhydraten begint. Eten we echter een taaie biefstuk, dan bevat het speeksel juist veel meer
slijm. Dit maakt het doorslikken van de biefstuk gemakkelijker.
2. Slokdarm
De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer dertig centimeter lang, die de keelholte verbindt met
de maag. De medische naam voor slokdarm is oesofagus. De functie van de slokdarm is het transport
van voedsel van de mond naar de maag. Van binnen naar buiten bestaat de slokdarm uit drie lagen:
De slijmvlieslaag. Deze bekleedt de binnenkant van de slokdarm.
De bindweefsellaag. In het bindweefsel zitten kliertjes die slijm produceren. Dit slijm dient als een
soort glijmiddel. Transport van voedsel door de slokdarm verloopt hierdoor gemakkelijker.
De spierlaag. De spieren in de slokdarmwand verplaatsen voedsel met samentrekkende
(peristaltische) bewegingen naar de maag. Als er een stukje voedsel in de slokdarm zit, dan spannen
de spieren vlak boven het voedsel aan. Op die plaats ontstaat een vernauwing. Tegelijkertijd trekken
andere spieren samen, waardoor de slokdarm vlak onder het voedsel iets wijder wordt. Door deze
samentrekkingen ontstaat een golvende beweging, waardoor het voedsel wordt voortgeduwd in de
richting van de maag.
Voedsel „valt‟ dus niet vanzelf door de slokdarm heen. Het voortbewegen van voedsel door de
slokdarm heen, is een actief proces. Hierdoor kunnen we ook eten en drinken als we liggen, of zelfs
als we op ons hoofd staan.
Onderaan de slokdarm zit een sluitspiertje: de slokdarmsfincter. Dit is een kringspier die de doorgang
van voedsel naar de maag regelt. Dit sluitspiertje zorgt er ook voor, dat maaginhoud niet terug
omhoog kan stromen, de slokdarm in.
3. Maag
De maag is een rekbaar orgaan. Als de maag leeg is, is hij helemaal plat. Als u net gegeten hebt, is
de maag ongeveer 30 centimeter lang. Hij heeft dan de vorm van een omgekeerde peer; van boven
breed en van onder smal. Een volle maag heeft een inhoud van ongeveer drie liter. De maag ligt
boven in de buikholte, links van het midden en vlak onder het middenrif.
De maagwand is ongeveer 0,5 centimeter dik en opgebouwd uit verschillende lagen. Van binnen naar
buiten zijn dat:
Slijmvlieslaag; hierin bevinden zich miljoenen kleine kliertjes die maagsap produceren.
Bindweefsellaag; deze bestaat uit cellen en vezels, waar veel bloedvaten en zenuwen doorheen
lopen.
Spierlaag; de spieren zorgen voor het kneden, mixen, malen en voortbewegen van voedsel. Hierdoor
wordt voedsel verkleind en het maagsap wordt goed vermengd met de brij. Maag heeft ook diagonale
spieren en heeft de sterkste spieren van het hele spijsverteringsstelsel.
De maag bestaat uit twee delen. Het bovenste deel (fundus en corpus) van de maag zorgt
voornamelijk voor het toevoegen van maagsap aan de brij. Het onderste deel (antrum) van de maag
zorgt vooral voor het kneden, mixen en malen.
In de maag wordt het voedsel (bolus) gekneed en vermengd met maagsap. Dit maagsap wordt door
de maag zelf aangemaakt. Maagsap bevat onder andere zoutzuur en spijsverteringsenzymen. De
binnenkant van de maag is bekleed met een dikke laag slijmvlies. Deze slijmvlieslaag beschermt de
, maagwand tegen het zure maagsap.
Maagsap speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Zoutzuur maakt de voedselbrij (halfvloeibare
massa) toegankelijk voor de spijsverteringsenzymen in het maagsap. Daarnaast zorgt het zoutzuur
ervoor dat eventuele ziekmakende bacteriën in het voedsel worden gedood. Het sluitspiertje dat de
maag afsluit (pylorus), geeft voedsel in kleine porties door aan de dunne darm.
Maagsap speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Iedere 24 uur produceren kliertjes in het
bovenste deel van de maagwand ongeveer anderhalve liter maagsap. Dit gebeurt niet continu. De
productie van maagsap komt vooral op gang als we eten proeven en kauwen, en ook als we eten zien
of ruiken. De hoeveelheid en de samenstelling van het maagsap wordt automatisch aangepast aan
het soort voedsel.
Maagsap bestaat uit een aantal verschillende stoffen. De belangrijkste bestanddelen zijn:
Zoutzuur
Dit is een erg sterk en agressief zuur. Het kan gemakkelijk een gat in een stuk papier
branden. De dikke slijmvlieslaag aan de binnenkant van de maag, beschermt de maagwand
tegen de inwerking van het zuur. Het zoutzuur in maagsap maakt voedsel toegankelijk voor de
spijsverteringsenzymen, en het activeert deze enzymen. Daarnaast remt zoutzuur de groei
van bacteriën, die we met ons voedsel binnenkrijgen. De meeste van deze bacteriën zijn niet
bestand tegen het zure milieu in de maag. Darminfecties kunnen hierdoor voorkomen worden.
Spijsverteringsenzymen
Spijsverteringsenzymen in maagsap maken een begin met de vertering van voedsel. Het
belangrijkste deel van de vertering vindt vervolgens plaats in de dunne darm.
Slijm
Het slijm vormt een extra laagje, dat de maagwand beschermt tegen de inwerking van het
maagzuur.
Intrinsic factor
Deze stof is noodzakelijk voor de opname van vitamine B12 uit het voedsel in de dunne darm.
Een veelvoorkomend misverstand is dat maagklachten veroorzaakt worden door een teveel aan
maagzuur. Dit komt echter vrijwel nooit voor. Het hebben van weinig of geen maagzuur geeft meestal
ook geen klachten.
Veelvoorkomende klachten zijn klachten als gevolg van het omhoog stromen maagzuur in de
slokdarm. Deze klachten noemen we brandend maagzuur of reflux. De slokdarm heeft geen dikke,
beschermende slijmvlieslaag zoals de maag. De wand van de slokdarm is daarom niet bestand tegen
de inwerking van het agressieve maagzuur. Wanneer maagzuur regelmatig omhoog stroomt, kan de
slokdarm geïrriteerd en zelfs ontstoken raken. Klachten ontstaan dus met name wanneer maagzuur
komt op een plaats waar het niet hoort te komen, en niet door een teveel aan maagzuur.
4. Dunne darm
De twaalfvingerige darm (duodenum)
Dit is het eerste deel van de dunne darm, direct na de maaguitgang. De sluitspier bij de maaguitgang,
ook wel pylorus of maagportier genoemd, regelt de doorgang van voedsel naar de twaalfvingerige
darm. De twaalfvingerige darm heeft een lengte van ongeveer twaalf vingerbreedtes (25 centimeter).
In de twaalfvingerige darm komen de afvoerkanalen van de alvleesklier en de galblaas uit, via één
gemeenschappelijke opening: de Papil van Vater. De twaalfvingerige darm gaat met een scherpe
bocht over in de nuchtere darm.
De nuchtere darm (jejunum)
De nuchtere darm is ongeveer twee meter lang en ligt sterk gekronkeld in de buikholte. De nuchtere
darm gaat zonder duidelijke overgang over in de kronkeldarm.
De kronkeldarm (ileum)
De kronkeldarm heeft een lengte van ongeveer drie meter, en ligt ook sterk gekronkeld in de
buikholte. Aan het eind van de kronkeldarm zit de „klep van Bauhini‟, waarna de dikke darm begint.
De wand van de dunne darm bestaat, van buiten naar binnen uit drie lagen: een dubbele spierlaag,
een bindweefsellaag en een slijmvlieslaag.
Het slijmvlies van de dunne darm is sterk geplooid. Deze plooien hebben heel veel vingervormige
uitsteekseltjes. Dit zijn de darmvlokken (villi). De darmvlokken zijn met het blote oog net zichtbaar en
zijn ongeveer één millimeter lang. Door de plooien in het slijmvlies en de vingervormige darmvlokken
is de oppervlakte van de dunne darm heel groot. Het totale oppervlak is ongeveer zo groot als een
3.1 Spijsvertering.
De spijsvertering is een ingewikkeld proces. De spijsvertering begint op het moment dat we iets eten of drinken.
Of eigenlijk al daarvoor. Wanneer we voedsel zien of ruiken, gaat er namelijk een seintje naar onze hersenen. De
hersenen zorgen ervoor dat de productie van speeksel en spijsverteringssappen op gang komt.
1. Mond
In de mond wordt voedsel fijngekauwd en vermengd met speeksel door de tanden, kiezen en de tong.
De speekselklieren in uw mondholte produceren speeksel, zodra u voedsel ziet, ruikt of proeft. Per
dag wordt ruim een liter speeksel geproduceerd.
Goed kauwen is belangrijk. Het maakt de voedselbrokken klein en toegankelijk voor de
spijsverteringsenzymen, die in speeksel zitten. Deze enzymen maken een begin met de vertering.
Daarnaast maakt speeksel de voedselbrij glad en smeuïg, zodat het makkelijk is door te slikken. De
tong duwt de voedselbrij vervolgens naar de slokdarm. Het klepje dat ervoor zorgt dat het niet in de
luchtpijp terecht komt heet de epiglottis. Wanneer voedsel in de mond goed gekauwd is en ingeslikt
wordt het een bolus genoemd.
De tong
De tong bestaat voornamelijk uit spieren. De tong is het meest beweeglijke orgaan van ons lichaam.
Met de tong kunnen wij zuigen, voedsel verplaatsen, ons gebit reinigen en praten. De tong is bekleed
met een groot aantal hele kleine uitsteeksels. Deze uitsteeksels noemen we (smaak)papillen. Deze
papillen zorgen ervoor dat wij smaken kunnen proeven en herkennen.
De mens kent vijf verschillende smaken: zoet, bitter, zuur, zout en umami. Umami smaakt als hartig.
Andere 'smaken' nemen we waar door te ruiken en niet door ze te proeven.
De boven- en onderkaak
De kaken "dragen" ons gebit. Beide kaken zijn verbonden met de schedel. De onderkaak is
beweeglijker dan de bovenkaak. Deze beweging wordt veroorzaakt door kauwspieren. De onderkaak
kan niet alleen op en neer bewegen, maar ook naar voor en achter en naar links en rechts.
Het gebit
Alle tanden en kiezen samen vormen het gebit. Tanden en kiezen zitten vast in onze kaken, door
middel van wortels. Tanden en kiezen zijn verschillend van vorm, omdat zij verschillende functies
hebben. Snijtanden hebben een scherpe rand om te bijten. De kiezen achterin onze mondholte
,hebben een platter oppervlak. Met onze kiezen kunnen we voedsel fijnmalen.
Speekselklieren
Voedsel wordt in de mondholte vermengd met speeksel. Speeksel heeft verschillende functies. Het
bevat bepaalde enzymen, die een begin maken met de spijsvertering. Een voorbeeld hiervan is het
enzym amylase, dat helpt bij het afbreken van zetmeel. Speeksel maakt daarnaast voedsel glad en
sappig. Daardoor kunnen we het gemakkelijker doorslikken.
Speeksel wordt geproduceerd door de speekselklieren. In onze mondholte zitten veel kleine
speekselklieren en drie paar grote:
De oorspeekselklier, deze ligt vlak voor het oor;
De onderkaakspeekselklier, die ligt aan de binnenkant van de onderkaak;
De ondertongspeekselklier, die ligt onder de tong.
Speekselklieren produceren speeksel, zodra we eten zien, ruiken of proeven. Speekselklieren kunnen
zelfs al beginnen met de productie van speeksel als we alleen nog maar aan eten denken. Per dag
wordt ruim een liter speeksel geproduceerd. De samenstelling van het speeksel is wisselend.
Afhankelijk van het soort voedsel dat we eten, verandert de samenstelling van speeksel. De
speekselklieren produceren een grote hoeveelheid waterig speeksel als we droog, koolhydraatrijk
voedsel nuttigen. Dit waterig speeksel bevat een spijsverteringsenzym dat meteen met de vertering
van koolhydraten begint. Eten we echter een taaie biefstuk, dan bevat het speeksel juist veel meer
slijm. Dit maakt het doorslikken van de biefstuk gemakkelijker.
2. Slokdarm
De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer dertig centimeter lang, die de keelholte verbindt met
de maag. De medische naam voor slokdarm is oesofagus. De functie van de slokdarm is het transport
van voedsel van de mond naar de maag. Van binnen naar buiten bestaat de slokdarm uit drie lagen:
De slijmvlieslaag. Deze bekleedt de binnenkant van de slokdarm.
De bindweefsellaag. In het bindweefsel zitten kliertjes die slijm produceren. Dit slijm dient als een
soort glijmiddel. Transport van voedsel door de slokdarm verloopt hierdoor gemakkelijker.
De spierlaag. De spieren in de slokdarmwand verplaatsen voedsel met samentrekkende
(peristaltische) bewegingen naar de maag. Als er een stukje voedsel in de slokdarm zit, dan spannen
de spieren vlak boven het voedsel aan. Op die plaats ontstaat een vernauwing. Tegelijkertijd trekken
andere spieren samen, waardoor de slokdarm vlak onder het voedsel iets wijder wordt. Door deze
samentrekkingen ontstaat een golvende beweging, waardoor het voedsel wordt voortgeduwd in de
richting van de maag.
Voedsel „valt‟ dus niet vanzelf door de slokdarm heen. Het voortbewegen van voedsel door de
slokdarm heen, is een actief proces. Hierdoor kunnen we ook eten en drinken als we liggen, of zelfs
als we op ons hoofd staan.
Onderaan de slokdarm zit een sluitspiertje: de slokdarmsfincter. Dit is een kringspier die de doorgang
van voedsel naar de maag regelt. Dit sluitspiertje zorgt er ook voor, dat maaginhoud niet terug
omhoog kan stromen, de slokdarm in.
3. Maag
De maag is een rekbaar orgaan. Als de maag leeg is, is hij helemaal plat. Als u net gegeten hebt, is
de maag ongeveer 30 centimeter lang. Hij heeft dan de vorm van een omgekeerde peer; van boven
breed en van onder smal. Een volle maag heeft een inhoud van ongeveer drie liter. De maag ligt
boven in de buikholte, links van het midden en vlak onder het middenrif.
De maagwand is ongeveer 0,5 centimeter dik en opgebouwd uit verschillende lagen. Van binnen naar
buiten zijn dat:
Slijmvlieslaag; hierin bevinden zich miljoenen kleine kliertjes die maagsap produceren.
Bindweefsellaag; deze bestaat uit cellen en vezels, waar veel bloedvaten en zenuwen doorheen
lopen.
Spierlaag; de spieren zorgen voor het kneden, mixen, malen en voortbewegen van voedsel. Hierdoor
wordt voedsel verkleind en het maagsap wordt goed vermengd met de brij. Maag heeft ook diagonale
spieren en heeft de sterkste spieren van het hele spijsverteringsstelsel.
De maag bestaat uit twee delen. Het bovenste deel (fundus en corpus) van de maag zorgt
voornamelijk voor het toevoegen van maagsap aan de brij. Het onderste deel (antrum) van de maag
zorgt vooral voor het kneden, mixen en malen.
In de maag wordt het voedsel (bolus) gekneed en vermengd met maagsap. Dit maagsap wordt door
de maag zelf aangemaakt. Maagsap bevat onder andere zoutzuur en spijsverteringsenzymen. De
binnenkant van de maag is bekleed met een dikke laag slijmvlies. Deze slijmvlieslaag beschermt de
, maagwand tegen het zure maagsap.
Maagsap speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Zoutzuur maakt de voedselbrij (halfvloeibare
massa) toegankelijk voor de spijsverteringsenzymen in het maagsap. Daarnaast zorgt het zoutzuur
ervoor dat eventuele ziekmakende bacteriën in het voedsel worden gedood. Het sluitspiertje dat de
maag afsluit (pylorus), geeft voedsel in kleine porties door aan de dunne darm.
Maagsap speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Iedere 24 uur produceren kliertjes in het
bovenste deel van de maagwand ongeveer anderhalve liter maagsap. Dit gebeurt niet continu. De
productie van maagsap komt vooral op gang als we eten proeven en kauwen, en ook als we eten zien
of ruiken. De hoeveelheid en de samenstelling van het maagsap wordt automatisch aangepast aan
het soort voedsel.
Maagsap bestaat uit een aantal verschillende stoffen. De belangrijkste bestanddelen zijn:
Zoutzuur
Dit is een erg sterk en agressief zuur. Het kan gemakkelijk een gat in een stuk papier
branden. De dikke slijmvlieslaag aan de binnenkant van de maag, beschermt de maagwand
tegen de inwerking van het zuur. Het zoutzuur in maagsap maakt voedsel toegankelijk voor de
spijsverteringsenzymen, en het activeert deze enzymen. Daarnaast remt zoutzuur de groei
van bacteriën, die we met ons voedsel binnenkrijgen. De meeste van deze bacteriën zijn niet
bestand tegen het zure milieu in de maag. Darminfecties kunnen hierdoor voorkomen worden.
Spijsverteringsenzymen
Spijsverteringsenzymen in maagsap maken een begin met de vertering van voedsel. Het
belangrijkste deel van de vertering vindt vervolgens plaats in de dunne darm.
Slijm
Het slijm vormt een extra laagje, dat de maagwand beschermt tegen de inwerking van het
maagzuur.
Intrinsic factor
Deze stof is noodzakelijk voor de opname van vitamine B12 uit het voedsel in de dunne darm.
Een veelvoorkomend misverstand is dat maagklachten veroorzaakt worden door een teveel aan
maagzuur. Dit komt echter vrijwel nooit voor. Het hebben van weinig of geen maagzuur geeft meestal
ook geen klachten.
Veelvoorkomende klachten zijn klachten als gevolg van het omhoog stromen maagzuur in de
slokdarm. Deze klachten noemen we brandend maagzuur of reflux. De slokdarm heeft geen dikke,
beschermende slijmvlieslaag zoals de maag. De wand van de slokdarm is daarom niet bestand tegen
de inwerking van het agressieve maagzuur. Wanneer maagzuur regelmatig omhoog stroomt, kan de
slokdarm geïrriteerd en zelfs ontstoken raken. Klachten ontstaan dus met name wanneer maagzuur
komt op een plaats waar het niet hoort te komen, en niet door een teveel aan maagzuur.
4. Dunne darm
De twaalfvingerige darm (duodenum)
Dit is het eerste deel van de dunne darm, direct na de maaguitgang. De sluitspier bij de maaguitgang,
ook wel pylorus of maagportier genoemd, regelt de doorgang van voedsel naar de twaalfvingerige
darm. De twaalfvingerige darm heeft een lengte van ongeveer twaalf vingerbreedtes (25 centimeter).
In de twaalfvingerige darm komen de afvoerkanalen van de alvleesklier en de galblaas uit, via één
gemeenschappelijke opening: de Papil van Vater. De twaalfvingerige darm gaat met een scherpe
bocht over in de nuchtere darm.
De nuchtere darm (jejunum)
De nuchtere darm is ongeveer twee meter lang en ligt sterk gekronkeld in de buikholte. De nuchtere
darm gaat zonder duidelijke overgang over in de kronkeldarm.
De kronkeldarm (ileum)
De kronkeldarm heeft een lengte van ongeveer drie meter, en ligt ook sterk gekronkeld in de
buikholte. Aan het eind van de kronkeldarm zit de „klep van Bauhini‟, waarna de dikke darm begint.
De wand van de dunne darm bestaat, van buiten naar binnen uit drie lagen: een dubbele spierlaag,
een bindweefsellaag en een slijmvlieslaag.
Het slijmvlies van de dunne darm is sterk geplooid. Deze plooien hebben heel veel vingervormige
uitsteekseltjes. Dit zijn de darmvlokken (villi). De darmvlokken zijn met het blote oog net zichtbaar en
zijn ongeveer één millimeter lang. Door de plooien in het slijmvlies en de vingervormige darmvlokken
is de oppervlakte van de dunne darm heel groot. Het totale oppervlak is ongeveer zo groot als een
