Relatie en gezinsmethode
Hoofdstuk1
Systeemgericht werken zegt niet over de doelgroep. Het beoogt een visie te zijn van waaruit
we naar een cliënt en onszelf als hulpverlener kijken. Deze visie resulteert in een manier van
werken en heeft betrekking op systeemtheoretische principes als communicatie, interactie,
wederkerigheid, circulair proces, gezinsfuncties, regels, rollen en taken. Vanuit deze
principes kan de social worker te werk gaan. Afhankelijk van de samenstelling van het
systeem bepaalt de social worker met de cliënt hoe hij de systeemgerichte principes zal
inzetten.
Wat is een systeem?
Systeem komt van het Griekse woord ‘sustema’ en betekent samenstellen of bijeenplaatsen.
Van Dale zegt:
- De wijze waarop iets is ingericht en de regels, die dienen ter instandhouding daarvan
- Het geheel dat volgens een bepaald beginsel geordend, gerangschikt of ingedeeld is
- Het geheel van handelingen die dienen om een gesteld doel te bereiken
- (muziek) aantal bijbehorende balken in een partituur
Bij een systeem gaat het om geordende delen, die elkaar beïnvloeden in meer of mindere
mate van complexiteit. Essentiële toevoeging is dat het systeem gericht is op het bereiken
van een bepaald doel of bepaalde doelen. Het begrip systeem is in de wetenschap al
eeuwen in gebruik in de betekenis van leer onderwerp van beschouwing.
In de sociale wetenschappen wordt systeem gebruikt voor een complex van met elkaar
omgaan individuen zowel binnen als buiten het gezin.
Voor de social worker is het begrip systeem vanuit ‘Weijenberg’ redelijk dekkend
Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen: het gaat niet
alleen om de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de betrekkingen tussen dit alles.
Hetgeen wat hier mist is het de doelgerichtheid, die essentieel is voor het systeembegrip in
de sociale wetenschappen.
Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen, het gaat niet
alleen om de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de doelgerichte betrekkingen
tussen dit alles.
,Verschillende betekenissen van systeemgericht werken
Drie betekenissen
1. Een verwijzing naar therapievorm, waarbij niet alleen de aangemelde cliënt met een
paar, een gezin of een groep mensen die een duurzame relatie hebben met elkaar,
samen bij de behandeling aanwezig zijn, dan wel samen doorbrengen
2. Betrekking op de inhoud of het doel van de behandeling. De onderlinge relaties
vormen het belangrijkste aandachtspunt, hierbij is het doel het functioneren van het
gezinssysteem te verbeteren.
3. Betrekking op circulariteit, de wederzijdse beïnvloeding en niet op het oorzaak en
gevolg gedachtengoed, lineaire denken.
Het individuele systeem
De mens als systeem is geheel opgebouwd uit cellen, die gezamenlijk organen vormen. De
organen samen vormen stelsels. Al die verschillende stelsels vormen het menselijke lichaam.
Samen met de psyché, het denken, het gevoel, het redeneren, je persoonlijkheid – vormt dat
de eenheid van de mens. Een orgaanstelsel is te zien als een subsysteem van het individu.
Deze mens met zijn innerlijke subsystemen is voortdurend in interactie met zichzelf. Het
zichzelf bestaat uit alle boodschappen die het lichaam en de psyche over en weer naar
elkaar uitzenden en de invloed die ze op elkaar uitoefenen.
Binnen de Algemene Systeemtheorie – worden alle levende wezens, dus ook de mensen,
gezien als opensystemen. Dit houdt in dat deze systemen in open verbinding staan met hun
omgeving. Open systemen zijn in continue interactie met hun omgeving.
Materie, energie en informatie passeren voortdurend de grens van een systeem (INPUT)
worden door het systeem bewerkt (TROUGHPUT) om vervolgens weer uitgewisseld te
worden met de omgeving (OUTPUT). Op deze manier krijgt men feedback binnen, deze
feedback wordt gebruikt om te veranderen, te verbeteren en te stabiliseren.
Het voortdurende proces van input, throuhput, output zorgt er dus voor dat de interacties
van het individuele systeem en de omgeving circulair van aarde zijn, een van de
betekenissen van systeemgericht werken.
De benadering van de mens als systeem, die in open verbinding staat met de omgeving en
een voortdurende uitwisseling van materie, energie en informatie onderhoudt, wordt
‘wholeness’ benoemd.
Tegenover open systemen staan de gesloten systemen. Bij gesloten systemen is er geen
uitwisseling met de omgeving. De mate van interactie kan veranderen. Open systemen
kunnen bijvoorbeeld steeds meer gesloten raken wanneer de uitwisseling met de omgeving
afneemt. Dit proces heet entropie.
, Als open systeem staat de mens in relatie tot zijn omgeving. Deze omgeving bestaat uit alle
projectieve factoren en stressoren die het individuele systeem omgeven. Een verstoring van
het evenwicht heeft gevolgen voor de energie huishouding van het individuele systeem.
Ziekte en gezondheid worden geplaatst op een continuüm van de systeemtheoretische
begrippen negentropie en entropie.
Negentropie is er energie beschikbar waardoor het systeem zich beweegt in de richting van
toenemende gezondheid. Er is sprake van een uitwisseling met de omgeving, die leidt tot
voortdurende veranderingsprocessen. Bij entropie is meer energie nodig dan beschikbaar is
en beweegt het systeem zich in de richting van een afnemende gezondheid of ziekte.
Het mechanisme waarbij een mens zich aanpast aan zijn omgeving of aanpassingen in zijn
omgeving bewerkstelligt, wordt zelfstabilisatie genoemd. Het is ook mogelijk dat een
systeem zichzelf niet aanpast, maar zich structureel wijzigt. Dit mechanisme wordt
zelforganisatie genoemd.
Het subsysteem
Het kleinste sociale subsysteem bestaat uit twee personen en wordt een dyadisch
subsysteem genoemd. Binnen een gezin kennen wij
- Opvoeders/partners
- Kinderen
- 3de generatie (opa, oma’s – grootouders)
Om tot een bepaald subsysteem moet je deelnemen aan de communicatie en interactie,
daarnaast horen ook regels, normen en waarden.
- Het partner – subsysteem: vervult de functie intimiteit en seksualiteit
- Het opvoeder-subsysteem: vervult de functie van opvoeden
- Het kind-systeem: vervult de functie van geven
Het suprafamilaire systeem
Met het systeem familie worden de bloedverwanten tot in de derde lijn bedoeld. Het gaat
binnen de familie als systeem om de doelgerichte betrekkingen tussen de gezinssystemen en
individuen.
Ieder mens kent een dynamische verbondenheid met zijn betekenisvolle relaties over
verschillende generaties. Ieder mens maakt deel ut van een familiaal netwerk van
verhoudingen. Waarin iedereen met iedereen verbonden is in een dynamische balans van
geven en nemen.
Het persoonlijke sociale netwerk kan een belangrijke functie vervullen als steunbron voor
het gezin of de individuele gezinsleden. Niemand kent het gezin beter dan de directe
Hoofdstuk1
Systeemgericht werken zegt niet over de doelgroep. Het beoogt een visie te zijn van waaruit
we naar een cliënt en onszelf als hulpverlener kijken. Deze visie resulteert in een manier van
werken en heeft betrekking op systeemtheoretische principes als communicatie, interactie,
wederkerigheid, circulair proces, gezinsfuncties, regels, rollen en taken. Vanuit deze
principes kan de social worker te werk gaan. Afhankelijk van de samenstelling van het
systeem bepaalt de social worker met de cliënt hoe hij de systeemgerichte principes zal
inzetten.
Wat is een systeem?
Systeem komt van het Griekse woord ‘sustema’ en betekent samenstellen of bijeenplaatsen.
Van Dale zegt:
- De wijze waarop iets is ingericht en de regels, die dienen ter instandhouding daarvan
- Het geheel dat volgens een bepaald beginsel geordend, gerangschikt of ingedeeld is
- Het geheel van handelingen die dienen om een gesteld doel te bereiken
- (muziek) aantal bijbehorende balken in een partituur
Bij een systeem gaat het om geordende delen, die elkaar beïnvloeden in meer of mindere
mate van complexiteit. Essentiële toevoeging is dat het systeem gericht is op het bereiken
van een bepaald doel of bepaalde doelen. Het begrip systeem is in de wetenschap al
eeuwen in gebruik in de betekenis van leer onderwerp van beschouwing.
In de sociale wetenschappen wordt systeem gebruikt voor een complex van met elkaar
omgaan individuen zowel binnen als buiten het gezin.
Voor de social worker is het begrip systeem vanuit ‘Weijenberg’ redelijk dekkend
Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen: het gaat niet
alleen om de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de betrekkingen tussen dit alles.
Hetgeen wat hier mist is het de doelgerichtheid, die essentieel is voor het systeembegrip in
de sociale wetenschappen.
Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen, het gaat niet
alleen om de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de doelgerichte betrekkingen
tussen dit alles.
,Verschillende betekenissen van systeemgericht werken
Drie betekenissen
1. Een verwijzing naar therapievorm, waarbij niet alleen de aangemelde cliënt met een
paar, een gezin of een groep mensen die een duurzame relatie hebben met elkaar,
samen bij de behandeling aanwezig zijn, dan wel samen doorbrengen
2. Betrekking op de inhoud of het doel van de behandeling. De onderlinge relaties
vormen het belangrijkste aandachtspunt, hierbij is het doel het functioneren van het
gezinssysteem te verbeteren.
3. Betrekking op circulariteit, de wederzijdse beïnvloeding en niet op het oorzaak en
gevolg gedachtengoed, lineaire denken.
Het individuele systeem
De mens als systeem is geheel opgebouwd uit cellen, die gezamenlijk organen vormen. De
organen samen vormen stelsels. Al die verschillende stelsels vormen het menselijke lichaam.
Samen met de psyché, het denken, het gevoel, het redeneren, je persoonlijkheid – vormt dat
de eenheid van de mens. Een orgaanstelsel is te zien als een subsysteem van het individu.
Deze mens met zijn innerlijke subsystemen is voortdurend in interactie met zichzelf. Het
zichzelf bestaat uit alle boodschappen die het lichaam en de psyche over en weer naar
elkaar uitzenden en de invloed die ze op elkaar uitoefenen.
Binnen de Algemene Systeemtheorie – worden alle levende wezens, dus ook de mensen,
gezien als opensystemen. Dit houdt in dat deze systemen in open verbinding staan met hun
omgeving. Open systemen zijn in continue interactie met hun omgeving.
Materie, energie en informatie passeren voortdurend de grens van een systeem (INPUT)
worden door het systeem bewerkt (TROUGHPUT) om vervolgens weer uitgewisseld te
worden met de omgeving (OUTPUT). Op deze manier krijgt men feedback binnen, deze
feedback wordt gebruikt om te veranderen, te verbeteren en te stabiliseren.
Het voortdurende proces van input, throuhput, output zorgt er dus voor dat de interacties
van het individuele systeem en de omgeving circulair van aarde zijn, een van de
betekenissen van systeemgericht werken.
De benadering van de mens als systeem, die in open verbinding staat met de omgeving en
een voortdurende uitwisseling van materie, energie en informatie onderhoudt, wordt
‘wholeness’ benoemd.
Tegenover open systemen staan de gesloten systemen. Bij gesloten systemen is er geen
uitwisseling met de omgeving. De mate van interactie kan veranderen. Open systemen
kunnen bijvoorbeeld steeds meer gesloten raken wanneer de uitwisseling met de omgeving
afneemt. Dit proces heet entropie.
, Als open systeem staat de mens in relatie tot zijn omgeving. Deze omgeving bestaat uit alle
projectieve factoren en stressoren die het individuele systeem omgeven. Een verstoring van
het evenwicht heeft gevolgen voor de energie huishouding van het individuele systeem.
Ziekte en gezondheid worden geplaatst op een continuüm van de systeemtheoretische
begrippen negentropie en entropie.
Negentropie is er energie beschikbar waardoor het systeem zich beweegt in de richting van
toenemende gezondheid. Er is sprake van een uitwisseling met de omgeving, die leidt tot
voortdurende veranderingsprocessen. Bij entropie is meer energie nodig dan beschikbaar is
en beweegt het systeem zich in de richting van een afnemende gezondheid of ziekte.
Het mechanisme waarbij een mens zich aanpast aan zijn omgeving of aanpassingen in zijn
omgeving bewerkstelligt, wordt zelfstabilisatie genoemd. Het is ook mogelijk dat een
systeem zichzelf niet aanpast, maar zich structureel wijzigt. Dit mechanisme wordt
zelforganisatie genoemd.
Het subsysteem
Het kleinste sociale subsysteem bestaat uit twee personen en wordt een dyadisch
subsysteem genoemd. Binnen een gezin kennen wij
- Opvoeders/partners
- Kinderen
- 3de generatie (opa, oma’s – grootouders)
Om tot een bepaald subsysteem moet je deelnemen aan de communicatie en interactie,
daarnaast horen ook regels, normen en waarden.
- Het partner – subsysteem: vervult de functie intimiteit en seksualiteit
- Het opvoeder-subsysteem: vervult de functie van opvoeden
- Het kind-systeem: vervult de functie van geven
Het suprafamilaire systeem
Met het systeem familie worden de bloedverwanten tot in de derde lijn bedoeld. Het gaat
binnen de familie als systeem om de doelgerichte betrekkingen tussen de gezinssystemen en
individuen.
Ieder mens kent een dynamische verbondenheid met zijn betekenisvolle relaties over
verschillende generaties. Ieder mens maakt deel ut van een familiaal netwerk van
verhoudingen. Waarin iedereen met iedereen verbonden is in een dynamische balans van
geven en nemen.
Het persoonlijke sociale netwerk kan een belangrijke functie vervullen als steunbron voor
het gezin of de individuele gezinsleden. Niemand kent het gezin beter dan de directe
