H4 Chemische rekenen
P1 Rekenen met meetwaarden
Wetenschappelijke notatie
Je schrijft een getal in wetenschappelijke notatie als a 10b. Daarbij is a een getal met één
cijfer voor de komma. Het aantal cijfers achter de komma hangt af van de nauwkeurigheid
van het instrument dat je bij de metingen gebruikt.
Significante cijfers
Significante cijfers zijn de cijfers die betekenis hebben. Hoe meer cijfers, hoe nauwkeuriger.
De nauwkeurigheid waarmee je de meting kunt doen bepaalt het aantal cijfers waarin je het
resultaat van een meting kunt weergeven.
Rekenen en significante cijfers
Als je met meetwaarden gaat rekenen, voer je operaties uit met getallen die een zekere mate
van onnauwkeurigheid hebben. Dat heeft invloed op de nauwkeurigheid van de uitkomst van
de berekening. De regels van het rekenen met meetwaarden zijn:
- Het antwoord van x of : wordt weergegeven in het minst aantal significante cijfers.
- Het antwoord van + of – wordt weergegeven in het minste aantal decimalen.
Naast meetwaarden heb je soms ook te maken met telwaarden. Dat zijn concrete hele
getallen die je kunt tellen. In berekeningen hebben telwaarden geen invloed op de
significantie.
Dichtheid
De dichtheid (tabel 10,11 en 12) geeft het verband weertussen de massa en het volume van
massa
een stof, dichtheid = .
volume
,P2 Atoommassa, ionmassa, molecuulmassa
Atoommassa
Een atoom is een heel klein deeltje met een heel kleine atoommassa. De atomaire massa-
eenheid met symbool ‘u’ is een massa-eenheid voor atomen. De omrekeningsfactor van ‘u’
naar kg is 1,66054 10-27 kg (tabel 7). De atoommassa’s staan in tabel 25, 40A en 99.
Molecuulmassa
Een molecuulmassa is de som van atoommassa’s. De relatieve atoommassa is de
molecuulmassa waarbij de relatieve atoommassa wordt gebruikt. De atoommassa kun je
berekenen door het stappenplan:
1. De formule van de stof opzoeken.
2. De atoommassa’s opzoeken.
3. Molecuulmassa berekenen.
Ionmassa
De ionmassa is gelijk aan de atoommassa, want de massa van een elektron mag je
verwaarlozen. De massa van een zout bereken je op dezelfde manier als de molecuulmassa.
Met behulp van verhoudingsformule tel je de afzonderlijke ionmassa’s.
Massapercentage
Je kunt het massapercentage van een atoomsoort in een molecuul berekenen door de
deel
formule x 100%. Je kunt uit de massapercentages ook de verhoudingsformule van een
geheel
stof berekenen.
, P3 Chemische hoeveelheid
Chemische hoeveelheid, n
De chemische hoeveelheid (symbool n) met als eenheid mol wordt vaker gebruikt dan de
molecuulmassa. Een chemische hoeveelheid van 1,000 mol heeft in gram dezelfde
getalswaarde als de molecuulmassa in u.
Molaire massa, molair volume
De molaire massa en het molair volume zijn nieuwe grootheden afgeleid van de chemische
hoeveelheid. De molaire massa van een stof (symbool M) is de massa van 1,000 mol van die
stof. De eenheid is g mol-1. De molaire massa van water is dan 18,02 g mol-1. Je berekent de
molaire massa van een stof als volgt:
- Bereken door de formule de molecuulmassa.
- Zet achter het getal de eenheid g mol-1.
Het molair volume is uitgedrukt in g dm-3. Het volume van 1,000 mol gas, het molair volume
van een gas (symbool Vm)(tabel 7), is voor alle gassen gelijk: 22,4 dm3 mol-1. Het volume van
een gas is afhankelijk van de temperatuur en druk. Het molair volume van een gas zoals dat
hierboven is uitgerekend, geldt bij T = 273 K en p = po omdat in de berekening de dichtheid is
gebruikt is die bij deze omstandigheden geldt.
Omrekenen
Met behulp van de molaire massa kun je chemische hoeveelheid omrekenen in massa of
volume en omgekeerd. De omrekeningsfactoren zijn dichtheid (ρ), molair massa (M) en
molair volume van een gas (Vm).
Concentratie en molariteit
Veel reacties verlopen in oplossingen, daarom is het belangrijk om de concentratie te weten.
Dit geeft aan hoeveel van iets in een bepaald volume aanwezig is. De eenheid van de
concentratie in de chemie is mol per liter, mol L-1. Chemici gebruiken ook een ander woord
voor concentratie: molariteit met de eenheid molair (M). als je wilt aangeven dat het om de
concentratie van een stof gaat, zet je om de formule [].
P1 Rekenen met meetwaarden
Wetenschappelijke notatie
Je schrijft een getal in wetenschappelijke notatie als a 10b. Daarbij is a een getal met één
cijfer voor de komma. Het aantal cijfers achter de komma hangt af van de nauwkeurigheid
van het instrument dat je bij de metingen gebruikt.
Significante cijfers
Significante cijfers zijn de cijfers die betekenis hebben. Hoe meer cijfers, hoe nauwkeuriger.
De nauwkeurigheid waarmee je de meting kunt doen bepaalt het aantal cijfers waarin je het
resultaat van een meting kunt weergeven.
Rekenen en significante cijfers
Als je met meetwaarden gaat rekenen, voer je operaties uit met getallen die een zekere mate
van onnauwkeurigheid hebben. Dat heeft invloed op de nauwkeurigheid van de uitkomst van
de berekening. De regels van het rekenen met meetwaarden zijn:
- Het antwoord van x of : wordt weergegeven in het minst aantal significante cijfers.
- Het antwoord van + of – wordt weergegeven in het minste aantal decimalen.
Naast meetwaarden heb je soms ook te maken met telwaarden. Dat zijn concrete hele
getallen die je kunt tellen. In berekeningen hebben telwaarden geen invloed op de
significantie.
Dichtheid
De dichtheid (tabel 10,11 en 12) geeft het verband weertussen de massa en het volume van
massa
een stof, dichtheid = .
volume
,P2 Atoommassa, ionmassa, molecuulmassa
Atoommassa
Een atoom is een heel klein deeltje met een heel kleine atoommassa. De atomaire massa-
eenheid met symbool ‘u’ is een massa-eenheid voor atomen. De omrekeningsfactor van ‘u’
naar kg is 1,66054 10-27 kg (tabel 7). De atoommassa’s staan in tabel 25, 40A en 99.
Molecuulmassa
Een molecuulmassa is de som van atoommassa’s. De relatieve atoommassa is de
molecuulmassa waarbij de relatieve atoommassa wordt gebruikt. De atoommassa kun je
berekenen door het stappenplan:
1. De formule van de stof opzoeken.
2. De atoommassa’s opzoeken.
3. Molecuulmassa berekenen.
Ionmassa
De ionmassa is gelijk aan de atoommassa, want de massa van een elektron mag je
verwaarlozen. De massa van een zout bereken je op dezelfde manier als de molecuulmassa.
Met behulp van verhoudingsformule tel je de afzonderlijke ionmassa’s.
Massapercentage
Je kunt het massapercentage van een atoomsoort in een molecuul berekenen door de
deel
formule x 100%. Je kunt uit de massapercentages ook de verhoudingsformule van een
geheel
stof berekenen.
, P3 Chemische hoeveelheid
Chemische hoeveelheid, n
De chemische hoeveelheid (symbool n) met als eenheid mol wordt vaker gebruikt dan de
molecuulmassa. Een chemische hoeveelheid van 1,000 mol heeft in gram dezelfde
getalswaarde als de molecuulmassa in u.
Molaire massa, molair volume
De molaire massa en het molair volume zijn nieuwe grootheden afgeleid van de chemische
hoeveelheid. De molaire massa van een stof (symbool M) is de massa van 1,000 mol van die
stof. De eenheid is g mol-1. De molaire massa van water is dan 18,02 g mol-1. Je berekent de
molaire massa van een stof als volgt:
- Bereken door de formule de molecuulmassa.
- Zet achter het getal de eenheid g mol-1.
Het molair volume is uitgedrukt in g dm-3. Het volume van 1,000 mol gas, het molair volume
van een gas (symbool Vm)(tabel 7), is voor alle gassen gelijk: 22,4 dm3 mol-1. Het volume van
een gas is afhankelijk van de temperatuur en druk. Het molair volume van een gas zoals dat
hierboven is uitgerekend, geldt bij T = 273 K en p = po omdat in de berekening de dichtheid is
gebruikt is die bij deze omstandigheden geldt.
Omrekenen
Met behulp van de molaire massa kun je chemische hoeveelheid omrekenen in massa of
volume en omgekeerd. De omrekeningsfactoren zijn dichtheid (ρ), molair massa (M) en
molair volume van een gas (Vm).
Concentratie en molariteit
Veel reacties verlopen in oplossingen, daarom is het belangrijk om de concentratie te weten.
Dit geeft aan hoeveel van iets in een bepaald volume aanwezig is. De eenheid van de
concentratie in de chemie is mol per liter, mol L-1. Chemici gebruiken ook een ander woord
voor concentratie: molariteit met de eenheid molair (M). als je wilt aangeven dat het om de
concentratie van een stof gaat, zet je om de formule [].
