Thema 2.8: kwaliteitszorg en patiëntveiligheid
HC.1 intro
in eigen woorden het concept kwaliteitszorg en patiëntveiligheid omschrijven
Patiëntveiligheid: voorkomen van schade aan patiënten. Dit moet prioriteit 1 zijn!
Kwaliteitszorg: kwaliteit is subjectief begrip. Belangrijk is dat de patiënt als uitgangspunt genomen wordt. Niet
alleen de zorg als product is van belang voor de kwaliteit van de zorg maar ook de relatie met de patiënt.
de relatie tussen doelen gezondheidszorg, kwaliteitszorg en patiëntveiligheid uitleggen
doelen van de gezondheidszorg:
1. Kwaliteit
- Effectief (is de patiënt beter geworden)
- Veilig (geen onbedoelde schade zoals complicaties, bijwerkingen)
- Patiëntgericht (was de zorg voldoende patiëntgericht)
2. Betaalbaarheid
3. Toegankelijkheid
- Financieel, Geografisch, Tijdig, Cultureel
de historische ontwikkeling van kwaliteitszorg en patiëntveiligheid globaal verwoorden
400 voor christus: eed van hippocratus, hierin werd beloofd andere niet onbekwaam en altijd in het belang van
de patiënt te handelen. Kan gezien worden als eerste richtlijn.
1820-1920: florence nightingale: zette zich in om kwaliteit van de verpleegkundige zorg te verbeteren. Zo
richtte zij in Londen de eerste officiële verpleegsterschool op.
1869-1940, Ernest Codman: pleitte ervoor om naar het eindresultaat van medische behandelingen te kijken
om zo de kwaliteit van zorg te bepalen. Onderscheid vermijdbaar en onvermijdbare sterfte.
Kwaliteitszorg anno 2013: marktwerking, de mondige patiënt, schaarste.
uitleggen hoe de kwaliteitsbewaking van het zorgstelsel in Nederland is georganiseerd aan de hand van
kwaliteitsmodellen en –systemen
een kwaliteitssysteem geeft richting aan de inrichting van een organisatie met als doel dat kwaliteit een
voorspelbaar iets wordt. Een kwaliteitssysteem begint met een kwaliteitsbeleid. De missie, visie en doelen van
de organisatie worden vertaald naar beleid.
Kwaliteitsmodellen:
- ISO: International Organisation for Standardization. ISO komt van ISOS = gelijk(matig): geeft aan wát er
geregeld moet zijn.
- HKZ: Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector: Primaire proces en ondersteunende
processen. Hiervoor zijn normen geformuleerd (ISO 9001 norm)
- INK-mangementmodel: Instituut Nederlandse Kwaliteit: per organisatiegebied kijken naar de mate van
ontwikkeling. Spinnenweb samenvatting: gelijkmatigheid / grootte
- NIAZ:Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg: hanteert aandachtsgebieden INK model i.c.m.
PDCA cyclus
de verplichting vanuit de Kwaliteitswet Zorginstellingen beargumenteren om een actief kwaliteitsbeleid te
voeren
Kwaliteitswet zorginstellingen: middels deze wet stelt de overheid globale kwaliteitseisen. De inspectie voor de
gezondheidszorg (IGZ) ziet erop toe dat de wet wordt nageleefd. Hoofdpunten:
- doeltreffend, doelmatig, patiëntgericht
- Professionele kwaliteit van zorg (verantwoorde zorg)
- Organisatorische kwaliteit (bewust kwaliteitsbeleid)
- Er is een kwaliteitssysteem: kwaliteit Zorg wordt bewaakt, beheerst en zo nodig verbeterd
- Verantwoorde zorg (verantwoording afleggen): kwaliteitsjaarverslag
Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG): persoonlijke verantwoordelijkheid zorgverlener.
Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO): stelt eisen aan zorgverlener en patiënt.
, kan een aantal lopende activiteiten en projecten toelichten op gebied van patiëntveiligheid
VMS = Veiligheidsmanagementsysteem risico’s signaleren, verbeteringen doorvoeren en beleid vastleggen,
evalueren en aanpassen.
ZonMw: stimuleert gezondheids-onderzoek en zorginnovatie
Patiëntveiligheid ambulancezorg, In 2010 hebben de besturen van AZN, NVMMA en V&VN Ambulancezorg een
programma Patiëntveiligheid voor de ambulancezorg vastgesteld.
onderscheid maken tussen de missie en visie van de instelling
missie: geeft aan waar een onderneming voor staat en welk doel de organisatie nastreeft.
Visie: geeft richting aan de invulling van d emissie. Het geeft aan hoe men naar de wereld kijkt en wat de
kernwaarden zijn. Het zegt dus iets over het unieke van de organisatie.
HC.2 Kwaliteitszorg in de gezondheidszorg: doelgericht verbeteren
uitleggen hoe hij/zij de kwaliteitsverbetering kan toetsen aan de missie en visie van een instelling
Als hulpverlener je verantwoordelijk voelen voor kwaliteitsverbetering. Van reactief naar proactief. Denken in
processen: een activiteit is een onderdeel van een reeks activiteiten. De patiënt als onderdeel van het proces.
Denken in processen heeft te maken met doelgerichtheid. Het doel van de organisatie is te vinden in de
missie.
Kwaliteitsmodel is een hulpmiddel om naar een organisatie te kijken en om te kijken naar kwaliteit en het
verbeteren hiervan.
de PDCA-cyclus uitleggen en toepassen
een van de eerste modellen op het gebied van kwaliteit. Kwaliteitsverbetering is een continu proces, waarbij
evalueren en bij sturen van cruciaal belang is. De demingcirkel (verbetercyclus):
P: plan maak een plan
D: do voer het uit
C: check controleer of het werkt
A: act stel het plan eventueel bij
Alle stappen moeten worden doorlopen, ongeacht de grootte van een verbeterpunt. Dan zal inzicht worden
verkregen in de kans van slagen van een verbeterpunt en kan in kaart worden gebracht welke oplossingen wel
en welke niet mogelijk zijn en waarom.
vertellen hoe hij/zij input voor kwaliteitsverbeteringen organiseert
Input over wat er beter kan:
- Collega’s, audits, visitatie,intercollegiale toetsing
- Patiënten (bijv. is de optimale zorg ook werkelijk gegeven?)
Verbeterbord: bord waarop werknemers punten kunnen opschrijven waar zij tegenaan lopen in hun werk.
Inventarisatie
1. Bespreek het met je leidinggevende, voordat je gaat inventariseren: hoeveel tijd er nodig is en
inspelen op mogelijke onrust
2. Tijd nemen: volledig beeld krijgen van de huidige situatie: Mindmap, eerder gemaakte plannen
bestuderen, terugkoppeling naar betrokkenen
3. Wat is het probleem nu precies?
4. Wat is mogelijk nog meer van invloed op de situatie
de noodzaak van een kwaliteitsverbetering beargumenteren door middel van een prioriteitenmatrix
als er sprake is van meerdere verbeterpunten, zullen er prioriteiten gesteld moeten worden. Niet alles kan in
een keer worden opgelost. Een handige manier om prioriteiten te stellen is met behulp van een
prioriteitenmatrix. Vraag je per verbeterpunt af hoe belangrijk het is dat dit punt wordt aangepakt (belang) en
hoeveel haast dit heeft (urgentie). Per punt geef je een score van 1 tot 5 op belang en op urgentie. Deze punten
tel je bij elkaar op en het punt met de meeste punten heeft de hoogste prioriteit. Uiteraard kunnen er ook op
meerdere aspecten beoordeeld worden.
, de huidige situatie met behulp van hulpmiddelen analyseren
- Flowchart (een proces in kaart brengen)
- Pareto analyse (wat is de belangrijkste oorzaak bij meerdere oorzaken)
- STARR-methode (wanneer het probleem met gedrag te maken heeft)
- CQI meting
Gebruik een valide meetinstrument : Meet de vragenlijst wat je wilt meten/hoe betrouwbaar is het
meetinstrument (als je de meting herhaalt, meet je dan hetzelfde?)
SMART-doelen formuleren
Doelen stellen: SMART
1. Specifiek (helder en concreet formuleren)
2. Meetbaar (probeer een kwantificeerbare maat te formuleren)
3. Aanwijsbaar (wie is verantwoordelijk voor welke taken)
4. Realistisch (denk in mogelijkheden, niet in beperkingen)
5. Tijdgebonden (duidelijke begin- en einddatum
het uitvoeren van een implementatietraject beschrijven volgens een model waarbij zes stappen worden
gehanteerd
Stap 1 Vaststellen optimale zorg en tot voorstel komen, SMART formulering
Stap 2 Meten huidige zorg a.h.v. indicatoren
Stap 3 Meten beïnvloedende factoren
Stap 4 Ontwikkelen implementatiestrategie
Stap 5 Proefimplementatie
Stap 6 Evalueren
1. constateer een verbeterpunt: het punt moet concreet en haalbaar zijn. Zorgverleners zouden een
actieve open houding moeten hebben ten aanzien van verbetermogelijkheden. Zijn er meerdere
verbeterpunten, behandel er 1 tegelijk, degenen met de hoogste prioriteit.
2. Wat is de huidige situatie? Door de huidige situatie te bekijken kun je nauwkeurig bepalen wat je wilt
veranderen en kun je achteraf bepalen of dit gelukt is. Verstandig is om je leidinggevende hiervan op
de hoogte te stellen, toestemming.
je kunt de inventarisatie uitvoeren aan de hand van een verbeter-mindmap, dit is een manier om
grote hoeveelheden informatie te ordenen, structureren en te verzamelen. Hierdoor krijg je een
compleet overzicht van de informatie.
3. Analyseren van de huidige situatie: tijdens de inventarisatie heb je alle informatie over de huidige
situatie verzameld. Op basis van deze info breng je de oorzaken en gevolgen van je verbeterpunt in
kaart. Neem niet te snel genoegen met een gevonden oorzaak.
4. Verbetermaatregelen: er moet iets veranderd worden. Bedenk welke maatregelen er geschikt zijn.
Hierbij moet rekening gehouden worden met: kosten, baten van de maatregelen,consequenties en het
draagvlak.
benoemen hoe draagvlak te creëren door effectief te communiceren met de opdrachtgever en achterban
Communicatieplan voor draagvlak en betrokkenheid.
- Doel (informeren, creëren begrip, draagvlak)
- Doelgroep (medewerkers, patiënten, leden projectteam)
- Boodschap (kort en krachtig, meerdere doelgroepen: meerdere boodschappen) en stijl (toon).
(in)direct benaderen? bijv. ‘elevatorpitch’ , mail
- Sterke en zwakke punten
- Communicatiemomenten en middelen
- Overlegstructuur van medewerkers verbeteractie
HC.3 meten van kwaliteit
beschrijven wat een standaard is en wat doel en functie ervan zijn
standaard: een door de beroepsgroep overeengekomen niveau van zorg
standaarden kunnen verschillende functies vervullen. Ze kunnen de duidelijkheid van de beroepsgroep naar
hulpvragers, andere disciplines en derden toe versterken.
Protocol, richtlijn, werkafspraak, indicator
HC.1 intro
in eigen woorden het concept kwaliteitszorg en patiëntveiligheid omschrijven
Patiëntveiligheid: voorkomen van schade aan patiënten. Dit moet prioriteit 1 zijn!
Kwaliteitszorg: kwaliteit is subjectief begrip. Belangrijk is dat de patiënt als uitgangspunt genomen wordt. Niet
alleen de zorg als product is van belang voor de kwaliteit van de zorg maar ook de relatie met de patiënt.
de relatie tussen doelen gezondheidszorg, kwaliteitszorg en patiëntveiligheid uitleggen
doelen van de gezondheidszorg:
1. Kwaliteit
- Effectief (is de patiënt beter geworden)
- Veilig (geen onbedoelde schade zoals complicaties, bijwerkingen)
- Patiëntgericht (was de zorg voldoende patiëntgericht)
2. Betaalbaarheid
3. Toegankelijkheid
- Financieel, Geografisch, Tijdig, Cultureel
de historische ontwikkeling van kwaliteitszorg en patiëntveiligheid globaal verwoorden
400 voor christus: eed van hippocratus, hierin werd beloofd andere niet onbekwaam en altijd in het belang van
de patiënt te handelen. Kan gezien worden als eerste richtlijn.
1820-1920: florence nightingale: zette zich in om kwaliteit van de verpleegkundige zorg te verbeteren. Zo
richtte zij in Londen de eerste officiële verpleegsterschool op.
1869-1940, Ernest Codman: pleitte ervoor om naar het eindresultaat van medische behandelingen te kijken
om zo de kwaliteit van zorg te bepalen. Onderscheid vermijdbaar en onvermijdbare sterfte.
Kwaliteitszorg anno 2013: marktwerking, de mondige patiënt, schaarste.
uitleggen hoe de kwaliteitsbewaking van het zorgstelsel in Nederland is georganiseerd aan de hand van
kwaliteitsmodellen en –systemen
een kwaliteitssysteem geeft richting aan de inrichting van een organisatie met als doel dat kwaliteit een
voorspelbaar iets wordt. Een kwaliteitssysteem begint met een kwaliteitsbeleid. De missie, visie en doelen van
de organisatie worden vertaald naar beleid.
Kwaliteitsmodellen:
- ISO: International Organisation for Standardization. ISO komt van ISOS = gelijk(matig): geeft aan wát er
geregeld moet zijn.
- HKZ: Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector: Primaire proces en ondersteunende
processen. Hiervoor zijn normen geformuleerd (ISO 9001 norm)
- INK-mangementmodel: Instituut Nederlandse Kwaliteit: per organisatiegebied kijken naar de mate van
ontwikkeling. Spinnenweb samenvatting: gelijkmatigheid / grootte
- NIAZ:Nederlands Instituut voor Accreditatie in de Zorg: hanteert aandachtsgebieden INK model i.c.m.
PDCA cyclus
de verplichting vanuit de Kwaliteitswet Zorginstellingen beargumenteren om een actief kwaliteitsbeleid te
voeren
Kwaliteitswet zorginstellingen: middels deze wet stelt de overheid globale kwaliteitseisen. De inspectie voor de
gezondheidszorg (IGZ) ziet erop toe dat de wet wordt nageleefd. Hoofdpunten:
- doeltreffend, doelmatig, patiëntgericht
- Professionele kwaliteit van zorg (verantwoorde zorg)
- Organisatorische kwaliteit (bewust kwaliteitsbeleid)
- Er is een kwaliteitssysteem: kwaliteit Zorg wordt bewaakt, beheerst en zo nodig verbeterd
- Verantwoorde zorg (verantwoording afleggen): kwaliteitsjaarverslag
Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG): persoonlijke verantwoordelijkheid zorgverlener.
Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO): stelt eisen aan zorgverlener en patiënt.
, kan een aantal lopende activiteiten en projecten toelichten op gebied van patiëntveiligheid
VMS = Veiligheidsmanagementsysteem risico’s signaleren, verbeteringen doorvoeren en beleid vastleggen,
evalueren en aanpassen.
ZonMw: stimuleert gezondheids-onderzoek en zorginnovatie
Patiëntveiligheid ambulancezorg, In 2010 hebben de besturen van AZN, NVMMA en V&VN Ambulancezorg een
programma Patiëntveiligheid voor de ambulancezorg vastgesteld.
onderscheid maken tussen de missie en visie van de instelling
missie: geeft aan waar een onderneming voor staat en welk doel de organisatie nastreeft.
Visie: geeft richting aan de invulling van d emissie. Het geeft aan hoe men naar de wereld kijkt en wat de
kernwaarden zijn. Het zegt dus iets over het unieke van de organisatie.
HC.2 Kwaliteitszorg in de gezondheidszorg: doelgericht verbeteren
uitleggen hoe hij/zij de kwaliteitsverbetering kan toetsen aan de missie en visie van een instelling
Als hulpverlener je verantwoordelijk voelen voor kwaliteitsverbetering. Van reactief naar proactief. Denken in
processen: een activiteit is een onderdeel van een reeks activiteiten. De patiënt als onderdeel van het proces.
Denken in processen heeft te maken met doelgerichtheid. Het doel van de organisatie is te vinden in de
missie.
Kwaliteitsmodel is een hulpmiddel om naar een organisatie te kijken en om te kijken naar kwaliteit en het
verbeteren hiervan.
de PDCA-cyclus uitleggen en toepassen
een van de eerste modellen op het gebied van kwaliteit. Kwaliteitsverbetering is een continu proces, waarbij
evalueren en bij sturen van cruciaal belang is. De demingcirkel (verbetercyclus):
P: plan maak een plan
D: do voer het uit
C: check controleer of het werkt
A: act stel het plan eventueel bij
Alle stappen moeten worden doorlopen, ongeacht de grootte van een verbeterpunt. Dan zal inzicht worden
verkregen in de kans van slagen van een verbeterpunt en kan in kaart worden gebracht welke oplossingen wel
en welke niet mogelijk zijn en waarom.
vertellen hoe hij/zij input voor kwaliteitsverbeteringen organiseert
Input over wat er beter kan:
- Collega’s, audits, visitatie,intercollegiale toetsing
- Patiënten (bijv. is de optimale zorg ook werkelijk gegeven?)
Verbeterbord: bord waarop werknemers punten kunnen opschrijven waar zij tegenaan lopen in hun werk.
Inventarisatie
1. Bespreek het met je leidinggevende, voordat je gaat inventariseren: hoeveel tijd er nodig is en
inspelen op mogelijke onrust
2. Tijd nemen: volledig beeld krijgen van de huidige situatie: Mindmap, eerder gemaakte plannen
bestuderen, terugkoppeling naar betrokkenen
3. Wat is het probleem nu precies?
4. Wat is mogelijk nog meer van invloed op de situatie
de noodzaak van een kwaliteitsverbetering beargumenteren door middel van een prioriteitenmatrix
als er sprake is van meerdere verbeterpunten, zullen er prioriteiten gesteld moeten worden. Niet alles kan in
een keer worden opgelost. Een handige manier om prioriteiten te stellen is met behulp van een
prioriteitenmatrix. Vraag je per verbeterpunt af hoe belangrijk het is dat dit punt wordt aangepakt (belang) en
hoeveel haast dit heeft (urgentie). Per punt geef je een score van 1 tot 5 op belang en op urgentie. Deze punten
tel je bij elkaar op en het punt met de meeste punten heeft de hoogste prioriteit. Uiteraard kunnen er ook op
meerdere aspecten beoordeeld worden.
, de huidige situatie met behulp van hulpmiddelen analyseren
- Flowchart (een proces in kaart brengen)
- Pareto analyse (wat is de belangrijkste oorzaak bij meerdere oorzaken)
- STARR-methode (wanneer het probleem met gedrag te maken heeft)
- CQI meting
Gebruik een valide meetinstrument : Meet de vragenlijst wat je wilt meten/hoe betrouwbaar is het
meetinstrument (als je de meting herhaalt, meet je dan hetzelfde?)
SMART-doelen formuleren
Doelen stellen: SMART
1. Specifiek (helder en concreet formuleren)
2. Meetbaar (probeer een kwantificeerbare maat te formuleren)
3. Aanwijsbaar (wie is verantwoordelijk voor welke taken)
4. Realistisch (denk in mogelijkheden, niet in beperkingen)
5. Tijdgebonden (duidelijke begin- en einddatum
het uitvoeren van een implementatietraject beschrijven volgens een model waarbij zes stappen worden
gehanteerd
Stap 1 Vaststellen optimale zorg en tot voorstel komen, SMART formulering
Stap 2 Meten huidige zorg a.h.v. indicatoren
Stap 3 Meten beïnvloedende factoren
Stap 4 Ontwikkelen implementatiestrategie
Stap 5 Proefimplementatie
Stap 6 Evalueren
1. constateer een verbeterpunt: het punt moet concreet en haalbaar zijn. Zorgverleners zouden een
actieve open houding moeten hebben ten aanzien van verbetermogelijkheden. Zijn er meerdere
verbeterpunten, behandel er 1 tegelijk, degenen met de hoogste prioriteit.
2. Wat is de huidige situatie? Door de huidige situatie te bekijken kun je nauwkeurig bepalen wat je wilt
veranderen en kun je achteraf bepalen of dit gelukt is. Verstandig is om je leidinggevende hiervan op
de hoogte te stellen, toestemming.
je kunt de inventarisatie uitvoeren aan de hand van een verbeter-mindmap, dit is een manier om
grote hoeveelheden informatie te ordenen, structureren en te verzamelen. Hierdoor krijg je een
compleet overzicht van de informatie.
3. Analyseren van de huidige situatie: tijdens de inventarisatie heb je alle informatie over de huidige
situatie verzameld. Op basis van deze info breng je de oorzaken en gevolgen van je verbeterpunt in
kaart. Neem niet te snel genoegen met een gevonden oorzaak.
4. Verbetermaatregelen: er moet iets veranderd worden. Bedenk welke maatregelen er geschikt zijn.
Hierbij moet rekening gehouden worden met: kosten, baten van de maatregelen,consequenties en het
draagvlak.
benoemen hoe draagvlak te creëren door effectief te communiceren met de opdrachtgever en achterban
Communicatieplan voor draagvlak en betrokkenheid.
- Doel (informeren, creëren begrip, draagvlak)
- Doelgroep (medewerkers, patiënten, leden projectteam)
- Boodschap (kort en krachtig, meerdere doelgroepen: meerdere boodschappen) en stijl (toon).
(in)direct benaderen? bijv. ‘elevatorpitch’ , mail
- Sterke en zwakke punten
- Communicatiemomenten en middelen
- Overlegstructuur van medewerkers verbeteractie
HC.3 meten van kwaliteit
beschrijven wat een standaard is en wat doel en functie ervan zijn
standaard: een door de beroepsgroep overeengekomen niveau van zorg
standaarden kunnen verschillende functies vervullen. Ze kunnen de duidelijkheid van de beroepsgroep naar
hulpvragers, andere disciplines en derden toe versterken.
Protocol, richtlijn, werkafspraak, indicator
