Samenvatting Hoorcolleges Gedragsgenetica
Hoorcollege 1
Gedragsgenetica; het ontrafelen van oorzaken van individuele verschillen in gedrag.
Genen en omgeving spelen beide een rol.
Geschiedenis van de Psychologie
Nature-Nurture Debate
Als rationalist onderscheidde de filosoof Descartes (1596-1650) drie soorten
begrippen:
* adventitae (van buiten gekomen begrippen),
* innatae (in- of aangeboren begrippen) en
* a me ipse factae (zelfbedachte begrippen).
Ieder mens wordt volgens Locke (1632-1704) geboren als een “tabula rasa", ofwel
een onbeschreven blad. Een mens begint met een leeg 'verstand' en het hoofd
wordt door ervaringen en indrukken gevuld.
Elk kind volgt hetzelfde patroon (omrollen, kruipen, lopen etc), enkel de tijd verschilt
per kind. Tegenwoordig lopen kinderen minder snel, mogelijk omdat ouders hun
kinderen langer in de kinderwagen houden (dan vroeger).
Omgeving kan ervoor zorgen dat bepaalde genen AAN staan of UIT staan.
Omgeving heeft een steeds grotere rol gekregen.
Hoorcollege 2
Qualitative traits worden beinvloedt door 1 gen en niet door meerdere zoals bij
quantitative traits.
Het bevat een simple patroon of inheritance. Phenotypes vallen in distinct categories
en de expressie van het kenmerk wordt niet beïnvloedt door de omgeving.
Het onderstaande moet je uit je hoofd leren!
Terminologie
Gene = basic unit of inheritance (stukje waarin genetische informatie zit)
Allele = alternative variants of gene (gen is dan bijv oogkleur en allel is blauw
of bruin. Het is dus een variatie van genen)
Genotype = combination of alleles at a locus (variatie van allelen die je hebt)
Phenotype = observed trait of an organism (wat je kan observeren/meten,
zoals oogkleur, lichaamslengte, gewicht, etc)
Homozygosity = 2 the same alleles at a locus (2 van hetzelfde allel)
Heterozygosity = 2 different alleles at a locus (2 verschillende allelen)
Chromosome = physical units of inheritance (vrouwen hebben 2 X
chromosomen en mannen een X en een Y)
Genome = all DNA sequences of an organism (het hele DNA)
Locus = site of a gene on a chromosome (een plekje op een chromosoom, P
arm is de kleine arm en de Q arm is de grote arm)
Autosome = all other chromosomes than X or Y (al je chromosomen behalve
je sekschromosomen, dus niet de X en Y)
,De Wetten van Mendel
1. De eerste wet van Mendel: The law of segregation
Two elements (Alleles) of heredity in each trait (AA, Aa, aa)
These two element separate (segregate) during reproduction (A, a) Meiose
Offspring receives one from each parent (Am Af, Am af, am af)
One of the elements can dominate the other (Aa)
Dominant Allele (A)
An allele that expresses its phenotypic effect even when heterozygous with a
recessive allele; thus if A is dominant over a, then AA and Aa have the same
phenotype
Recessief Allele (a)
An allele whose phenotypic effect is not expressed in a heterozygote. It is only
expressed when homozygous, like if a is recessive over A, only aa would show the
recessive phenotype.
Op sheet 8 staat het Punett Square.
De ziekte van Huntington
Dit is een progressieve ziekte die vrij laat ontstaat (vaak na je 30ste). Het is een
dominante aandoening. Op het moment dat je het dominante allel hebt wat deze
ziekte veroorzaakt, krijg je ook sowieso huntington. Deze ziekte blijft bestaan omdat
de symptomen pas zo laat komen en mensen zich dan al vaak voortgeplant hebben.
Symptomen zijn ongecontroleerde bewegingen, slechte balans tijdens het lopen etc.
Er bestaat geen medicijn of effectieve behandeling voor de ziekte van Huntington.
Hoofdletter H is het dominante gen.
Cystic firbrosis (taaislijmziekte)
Een ziekte waarbij slijm in je longen ophoopt, dit slijm is heel taai. Het ergste hieraan
is dat het slijm bacteriën bevat wat zorgt voor bijvoorbeeld longontsteking etc. Het
veroorzaakt groeiachterstand, darmproblemen en chronische luchtweginfecties.
, Wordt getest dmv de hielprik. Het is een recessieve ziekte en de levensverwachting
is 35-40 jaar. Doordat het recessieve ziekte is krijgt iemand dit als hij twee recessieve
genen ontvangt van de ouders, je hebt dus ¼ de kans om deze ziekte te krijgen. Het
relatief vaak vóórkomen van heterozygoot dragerschap van het CF-gen wordt
waarschijnlijk verklaard door een positief selectie-effect, waardoor dragers een
evolutionair voordeel hebben. Er bestaat een vermoeden dat zij een kleinere kans
hebben om aan diarreeziekten (zoals cholera) te overlijden.
PKU
Dit is ook een recessieve ziekte. Kinderen worden „normaal‟ geboren, maar doordat
een paar enzymen niet goed ontwikkelde krijgen ze een groeiachterstand, kan leiden
tot mentale retardatie. Dit wordt ook getest dmv de hielprik. Je kunt zorgen dat je
deze ziekte niet verder ontwikkelt door een dieet te volgen waarin je weinig tot geen
vlees, vis, kaas, melk, brood en groenten mag eten.
2. De tweede wet van Mendel: The law of independent assortment
De ene trait (eigenschap) wordt los overgegeven en heeft geen effect op het patroon
van een andere. Verschillende eigenschappen worden dus los van elkaar
overgegeven.
the inheritance pattern of one trait will not affect the inheritance pattern of
another (AaBb, AABb, enz)
Deze wet gaat op voor:
genen die op verschillende chromosomen liggen
genen die ver van elkaar op hetzelfde chromosoom liggen
Maar gaat niet op voor:
genen die dicht bij elkaar op hetzelfde chromosoom liggen
Overtreding van de tweede wet van Mendel is bruikbaar voor het zoeken naar genen.
Als je steeds twee genen samen ziet overerven liggen ze blijkbaar dicht bij elkaar op
het chromosoom.
Als ze namelijk verder uit elkaar liggen vindt er crossing over plaats. De kans op
crossing over is een functie van de afstand tussen twee loci. Hoe dichter bij elkaar
hoe kleiner de kans. Crossing over vindt gemiddeld 1 keer voor ieder chromosoom
plaats tijdens de meiose (productie van zaad/eicellen).
Uitzonderingen op de Wetten van Mendel
Genen op het X-chromosoom
X-linked inheritance → geslachtsgebonden overerving. Voor een voorbeeld zie sheet
17 en 18(vrouwen zijn rondjes, mannen vierkantjes en de dragers zijn de half
ingekleurde rondjes, helemaal ingekleurd is dus dat diegene de zieke heeft)! Meisjes
zijn altijd drager van deze aandoening en jongens hebben de aandoening.
Nieuwe Mutaties → vb Rett Syndrome, meisjes hebben enkel deze ziekte,
jongens overleven het namelijk niet.
Expanded Triple Repeats
→ Huntington (CAG); door vermeerdering van stukjes DNA kan de ziekte
ernstiger worden en eerder zichtbaar worden.
→ Fragile X mental retardation; dit is typisch iets waarbij een kind problemen
heeft maar ze niet weten wat het is. Je kunt weinig aan deze aandoening
doen.
Hoorcollege 1
Gedragsgenetica; het ontrafelen van oorzaken van individuele verschillen in gedrag.
Genen en omgeving spelen beide een rol.
Geschiedenis van de Psychologie
Nature-Nurture Debate
Als rationalist onderscheidde de filosoof Descartes (1596-1650) drie soorten
begrippen:
* adventitae (van buiten gekomen begrippen),
* innatae (in- of aangeboren begrippen) en
* a me ipse factae (zelfbedachte begrippen).
Ieder mens wordt volgens Locke (1632-1704) geboren als een “tabula rasa", ofwel
een onbeschreven blad. Een mens begint met een leeg 'verstand' en het hoofd
wordt door ervaringen en indrukken gevuld.
Elk kind volgt hetzelfde patroon (omrollen, kruipen, lopen etc), enkel de tijd verschilt
per kind. Tegenwoordig lopen kinderen minder snel, mogelijk omdat ouders hun
kinderen langer in de kinderwagen houden (dan vroeger).
Omgeving kan ervoor zorgen dat bepaalde genen AAN staan of UIT staan.
Omgeving heeft een steeds grotere rol gekregen.
Hoorcollege 2
Qualitative traits worden beinvloedt door 1 gen en niet door meerdere zoals bij
quantitative traits.
Het bevat een simple patroon of inheritance. Phenotypes vallen in distinct categories
en de expressie van het kenmerk wordt niet beïnvloedt door de omgeving.
Het onderstaande moet je uit je hoofd leren!
Terminologie
Gene = basic unit of inheritance (stukje waarin genetische informatie zit)
Allele = alternative variants of gene (gen is dan bijv oogkleur en allel is blauw
of bruin. Het is dus een variatie van genen)
Genotype = combination of alleles at a locus (variatie van allelen die je hebt)
Phenotype = observed trait of an organism (wat je kan observeren/meten,
zoals oogkleur, lichaamslengte, gewicht, etc)
Homozygosity = 2 the same alleles at a locus (2 van hetzelfde allel)
Heterozygosity = 2 different alleles at a locus (2 verschillende allelen)
Chromosome = physical units of inheritance (vrouwen hebben 2 X
chromosomen en mannen een X en een Y)
Genome = all DNA sequences of an organism (het hele DNA)
Locus = site of a gene on a chromosome (een plekje op een chromosoom, P
arm is de kleine arm en de Q arm is de grote arm)
Autosome = all other chromosomes than X or Y (al je chromosomen behalve
je sekschromosomen, dus niet de X en Y)
,De Wetten van Mendel
1. De eerste wet van Mendel: The law of segregation
Two elements (Alleles) of heredity in each trait (AA, Aa, aa)
These two element separate (segregate) during reproduction (A, a) Meiose
Offspring receives one from each parent (Am Af, Am af, am af)
One of the elements can dominate the other (Aa)
Dominant Allele (A)
An allele that expresses its phenotypic effect even when heterozygous with a
recessive allele; thus if A is dominant over a, then AA and Aa have the same
phenotype
Recessief Allele (a)
An allele whose phenotypic effect is not expressed in a heterozygote. It is only
expressed when homozygous, like if a is recessive over A, only aa would show the
recessive phenotype.
Op sheet 8 staat het Punett Square.
De ziekte van Huntington
Dit is een progressieve ziekte die vrij laat ontstaat (vaak na je 30ste). Het is een
dominante aandoening. Op het moment dat je het dominante allel hebt wat deze
ziekte veroorzaakt, krijg je ook sowieso huntington. Deze ziekte blijft bestaan omdat
de symptomen pas zo laat komen en mensen zich dan al vaak voortgeplant hebben.
Symptomen zijn ongecontroleerde bewegingen, slechte balans tijdens het lopen etc.
Er bestaat geen medicijn of effectieve behandeling voor de ziekte van Huntington.
Hoofdletter H is het dominante gen.
Cystic firbrosis (taaislijmziekte)
Een ziekte waarbij slijm in je longen ophoopt, dit slijm is heel taai. Het ergste hieraan
is dat het slijm bacteriën bevat wat zorgt voor bijvoorbeeld longontsteking etc. Het
veroorzaakt groeiachterstand, darmproblemen en chronische luchtweginfecties.
, Wordt getest dmv de hielprik. Het is een recessieve ziekte en de levensverwachting
is 35-40 jaar. Doordat het recessieve ziekte is krijgt iemand dit als hij twee recessieve
genen ontvangt van de ouders, je hebt dus ¼ de kans om deze ziekte te krijgen. Het
relatief vaak vóórkomen van heterozygoot dragerschap van het CF-gen wordt
waarschijnlijk verklaard door een positief selectie-effect, waardoor dragers een
evolutionair voordeel hebben. Er bestaat een vermoeden dat zij een kleinere kans
hebben om aan diarreeziekten (zoals cholera) te overlijden.
PKU
Dit is ook een recessieve ziekte. Kinderen worden „normaal‟ geboren, maar doordat
een paar enzymen niet goed ontwikkelde krijgen ze een groeiachterstand, kan leiden
tot mentale retardatie. Dit wordt ook getest dmv de hielprik. Je kunt zorgen dat je
deze ziekte niet verder ontwikkelt door een dieet te volgen waarin je weinig tot geen
vlees, vis, kaas, melk, brood en groenten mag eten.
2. De tweede wet van Mendel: The law of independent assortment
De ene trait (eigenschap) wordt los overgegeven en heeft geen effect op het patroon
van een andere. Verschillende eigenschappen worden dus los van elkaar
overgegeven.
the inheritance pattern of one trait will not affect the inheritance pattern of
another (AaBb, AABb, enz)
Deze wet gaat op voor:
genen die op verschillende chromosomen liggen
genen die ver van elkaar op hetzelfde chromosoom liggen
Maar gaat niet op voor:
genen die dicht bij elkaar op hetzelfde chromosoom liggen
Overtreding van de tweede wet van Mendel is bruikbaar voor het zoeken naar genen.
Als je steeds twee genen samen ziet overerven liggen ze blijkbaar dicht bij elkaar op
het chromosoom.
Als ze namelijk verder uit elkaar liggen vindt er crossing over plaats. De kans op
crossing over is een functie van de afstand tussen twee loci. Hoe dichter bij elkaar
hoe kleiner de kans. Crossing over vindt gemiddeld 1 keer voor ieder chromosoom
plaats tijdens de meiose (productie van zaad/eicellen).
Uitzonderingen op de Wetten van Mendel
Genen op het X-chromosoom
X-linked inheritance → geslachtsgebonden overerving. Voor een voorbeeld zie sheet
17 en 18(vrouwen zijn rondjes, mannen vierkantjes en de dragers zijn de half
ingekleurde rondjes, helemaal ingekleurd is dus dat diegene de zieke heeft)! Meisjes
zijn altijd drager van deze aandoening en jongens hebben de aandoening.
Nieuwe Mutaties → vb Rett Syndrome, meisjes hebben enkel deze ziekte,
jongens overleven het namelijk niet.
Expanded Triple Repeats
→ Huntington (CAG); door vermeerdering van stukjes DNA kan de ziekte
ernstiger worden en eerder zichtbaar worden.
→ Fragile X mental retardation; dit is typisch iets waarbij een kind problemen
heeft maar ze niet weten wat het is. Je kunt weinig aan deze aandoening
doen.
