Alle stof voor het vak NL2 in een duidelijke samenvatting.

 Portaal

 Hs 2: Taal
- Bij taal draait het om 4 vaardigheden:
1. Luisteren (gesproken taal)
2. Spreken (gesproken taal)
3. Lezen (geschreven taal)
4. Schrijven (geschreven taal)

- Deze vaardigheden kunnen we uit elkaar houden met behulp van:
1) Het onderscheid tussen gesproken taal en geschreven taal
o Gesproken taal kun je horen -> je kunt klanken in betekenis omzetten
o Geschreven taal kun je zien en opschrijven -> reeks tekens (letters) waaraan je betekenis
kunt geven
2) Het onderscheid tussen receptieve en productieve processen
o Receptief: betekenis geven aan klanken en tekens
o Productief: zelf klanken en tekens produceren; dit doe je als je spreekt en schrijft
 Bij schrijven produceer je lettertekens
 Bij spreken produceer je spraakklanken


Productief = woorden die je Receptief = woorden die je
gebruikt begrijpt, maar niet gebruikt
Mondeling Spreken Luisteren
Schriftelijk Schrijven Lezen

- Geletterdheid: vaardigheid in het lezen en schrijven.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen:
1) Ontluikende geletterdheid: voor kinderen van 0 tot 4 jaar; ontdekken geleidelijk dat er
geschreven taal bestaat
2) Beginnende geletterdheid: voor kinderen van groep 1, 2 en 3, die alfabetisch schrift en
verband tussen gesproken en geschreven taal ontdekken
3) Gevorderde geletterdheid: voor kinderen van groep 4 t/m 8. Kinderen leren steeds sneller
woorden herkennen en lezen steeds gemakkelijker, ook moeilijkere teksten; het proces
verloopt geautomatiseerd.

- Taal heeft:
1) Verschillende functies
o Je kunt via taal contact onderhouden met anderen (communicatieve functie), greep
krijgen op hoe de wereld in elkaar steekt (conceptualiserende functie) en jezelf
uitdrukken (expressieve functie).
2) Betekenis
o Taal gaat ergens over; je kunt met woorden verwijzen naar ervaringen, feiten,
gebeurtenissen en voorwerpen
3) Een systeem
o In taal worden klanken en tekens tot woorden, zinnen en ‘teksten’ gecombineerd
volgens bepaalde regels



1

,- Drie functies van taal:
1. Middel tot communicatie
o Er is sprake van een zender, boodschap en ontvanger
o Communicatie vindt altijd plaats in een context
o In bepaalde situaties geeft de ontvanger feedback; dat is de reactie van de ontvanger op
de boodschap van de zender

o Boodschap bevat verschillende aspecten:
 Zakelijk aspect: boodschap heeft bepaalde inhoud
 Expressieve effect: boodschap vertelt iets over persoonlijkheid v/d zender
 Relationele aspect: boodschap geeft aan hoe de zender de ontvanger ziet
 Appellerende aspect: boodschap doet de zender een appel om de ontvanger om zo
invloed uit te oefenen

o Pragmatiek: onderdeel van taalwetenschap dat zich bezighoudt met studie naar gebruik
van taal in communicatieve situaties
 Vb. leerling moeite met pragmatiek? -> Problemen met taalgebruik

2. Middel om greep te krijgen op de werkelijkheid (conceptualiserende functie)
o Je kunt de werkelijkheid ‘vangen’ in concepten die je weergeeft in taal -> je krijgt greep
op werkelijkheid

3. Middel tot expressie
o Gevoelens uiten, zoals verdriet, blijdschap, boosheid of angst

- Semantiek: de leer van de betekenis, en het is 1 v/d ingewikkeldste onderdelen van de
taalwetenschap
 Vb. concept, label, proces van verwijzen, polysemie, schooltaalwoorden enz.

- Een woord is een concept met verschillende labels
1. Een label: klankvorm
2. Een concept: betekenis
 Bijv: auto (label) met betekenis (concept): voertuig op vier wielen, aangedreven door een
motor)

- Woorden verwijzen op 1 of andere manier naar iets uit de werkelijkheid. Dat gebeurt op
verschillende manieren:
1. Concreet of abstract
o Bij concrete woorden kun je je zintuigen gebruiken om het concept te zien, te horen, te
ruiken, te proeven of te voelen
 Bijv; als je ‘citroen’ zegt, dan krijg je meteen beeld van gele vrucht, smaak in je mond
en ruik je de zure geur
o Bij abstracte woorden heb je geen directe zintuiglijke ervaringen
 Bijv: je kunt het woord haat niet ruiken, zien, horen of voelen, omdat het geen
materie heeft
 bijv; vaak, leuk, men, ooit, haat, onderwijs



2

, 2. Letterlijk of figuurlijk
o Letterlijk: met woorden zeg je precies wat je bedoelt
o Figuurlijk: je moet woorden niet letterlijk nemen, maar beschouwen als een vorm van
beeldspraak

3. Denotatie of connotatie
o Denotatie: formele betekenis van woord; betekenis die in het woordenboek staat
o Connotatie: woorden die betekenis hebben, maar dan met persoonlijke gevoelswaarde
die je bij een woord hebt

- Hoe weet je nou waar een woord naar verwijst? Je kunt er op verschillende manieren naar
kijken:
1. Het woord afleiden uit de context
2. Het woord is in de situatie al eerder genoemd
o Woorden zijn alleen begrijpelijk als het antecedent (datgene waarnaar verwezen wordt)
duidelijk of bekend is

- Sommige woorden hebben meer dan 1 betekenis:
1. Polysemie: hetzelfde woord in verschillende contexten heeft een iets andere betekenis; het
verwijst wel naar 1 algemene betekenis, maar geeft daaraan steeds een andere nuance
 Vb: steen = kei, edelsteen, zerk op een graf
2. Homoniemen: woorden die dezelfde klank hebben en dezelfde schriftelijke weergave, maar
een geheel andere betekenis
 Bank: kredietinstelling of een zitmeubel

- Woorden krijgen hun kleur door relatie die ze met andere woorden hebben:
1. Synoniem: woorden die dezelfde betekenis hebben maar andere klanken
2. Antoniem: woorden die elkaars tegengestelde zijn

- Woorden maken deel uit van netwerken die weer onderdeel zijn van groter netwerk:
1. Hyperoniem: koepelwoord dat verzameling woorden aanduidt
 Meubels is verzameling voor bijv. tafel en stoel
2. Hyponiem: woord dat onderdeel is van verzameling
 Tafel en stoel zijn hyponiemen bij het hyperoniem ‘meubels’

- Vaktaalwoorden: vakterminologie die in vaklessen zoals aardrijkskunde, rekenen en biologie
wordt gebruikt (Tweede Wereldoorlog, textielindustrie, Februaristaking en jaknikker)

- Schooltaalwoorden: woorden die specifiek in onderwijssituaties worden gebruikt (oorzaak en
gevolg, voegwoorden als tenzij en desondanks)

- Signaalwoorden: woorden die de lezer informatie verschaffen over de taal- en denkrelaties in
een tekst
 Er zijn signaalwoorden die verbanden tussen taal en werkelijkheid aanduiden (morgen,
tussentijds), die bepaalde redeneringen ondersteunen (belangrijk, daadwerkelijk), die
verbanden tussen zinnen en alinea’s aanduiden (desondanks, immers)



3