Fiscaal recht
Boek: Praktisch Fiscaalrecht
Hoofdstuk 1 Belastingrecht in Nederland
1.1
Iedereen in Nederland maakt gebruik van voorzieningen waar de overheid voor zorgt
of waar de overheid voor betaalt, zoals wegen, dijken, gezondheidszorg, politie en
onderwijs. De overheid moet het geld daarvoor wel ergens vandaan halen. Vandaar
dat wij belastingen betalen. Naast belastingen, die het grootste deel van de
inkomsten van de overheid vormen, heeft de overheid ook inkomsten uit aardgas en
winstuitkeringen door bedrijven waarvan de overheid (gedeeltelijk) eigenaar is. Met
belastingheffing kan de overheid ook bepaald gedrag stimuleren (of juist
ontmoedigen). Met bepaalde regels of aftrekposten in het belastingrecht kan
bijvoorbeeld milieuvriendelijk gedrag worden gestimuleerd. Bij belastingheffing
spelen het draagkrachtbeginsel en het profijtbeginsel een rol. Automobilisten betalen
wegenbelasting en niet-automobilisten niet. Zij hebben minder profijt van de wegen.
Dit is de kern van het profijtbeginsel. Het draagkrachtbeginsel gaat ervan uit dat de
sterkste schouders de zwaarste lasten kunnen dragen. Dus hoe hoger het inkomen,
hoe meer belasting we moeten betalen. Daarnaast hanteert de overheid
tegenwoordig het principe van ‘de vervuiler betaalt’.
1.2
Welke soorten belastingen zijn er allemaal?
- Inkomstenbelasting (IB). Deze belasting moet worden betaald over inkomsten van
natuurlijke personen. Deze inkomstenbelasting is afhankelijk van de hoogte van het
inkomen.
- Vennootschapsbelasting (VPB). Vennootschapsbelasting wordt betaald over de
winst van rechtspersonen. Voorbeeld een bv.
- Loonbelasting (LB). Loonbelasting wordt berekend over het loon van een
werknemer. Meestal is het de werkgever die de loonbelasting al in mindering brengt
op het brutoloon en deze aan de Belastingdienst betaalt. Loonbelasting is een
voorheffing op de inkomstenbelasting. Dit houdt in dat op de te betalen
inkomstenbelasting de betaalde loonbelasting in mindering mag worden gebracht.
- Omzetbelasting (OB). Omzetbelasting of btw wordt in rekening gebracht door
ondernemers. Omzetbelasting wordt geheven over de levering van goederen en
diensten door ondernemers. De ondernemer betaalt de omzetbelasting aan de
Belastingdienst.
- Dividendbelasting (Div). Dividendbelasting betalen we over de winstuitkering op
aandelen, ofwel over dividend. Ook dividendbelasting is, net als de loonbelasting,
een voorheffing op de inkomstenbelasting.
- Erfbelasting. Erfbelasting moet worden betaald over een erfenis.
- Schenkbelasting. Schenkbelasting betalen we als we een schenking krijgen.
- Kansspelbelasting. Deze belasting betalen we over gewonnen prijzen.
- Overdrachtsbelasting (OVB). Overdrachtsbelasting betalen we bij de verkrijging van
onroerend goed. Te denken valt aan de koop van een huis.
- Motorrijtuigenbelasting. Deze belasting wordt betaald bij het hebben van een auto
of motor.
- Belasting van personenauto’s en motorijwielen (BPM).
- Accijnzen.
- Milieuheffingen. Waterbelasting en energiebelasting bijvoorbeeld.
- Provinciale belastingen en gemeentelijke belastingen. Voorbeeld: loon- en
inkomstenbelasting, de omzetbelasting en de vennootschapsbelasting.
,1.3
Het belastingrecht bevat meer bronnen dan de belastingwetgeving (zoals wet op de
inkomstenbelasting, wet op de omzetbelasting). Alle bronnen van belastingrecht:
- Belastingwetgeving. Als we willen weten waarover we belasting moeten betalen en
hoeveel, dan kunnen we dit vinden in de materiële belastingwetgeving. De wijze
waarop de belasting uiteindelijk bij de overheid moet komen, wordt geregeld in het
formele belastingrecht. Wat wij, als burger, kunnen en moeten doen, maar ook wat
de overheid kan en moet doen, wordt in deze formele belastingwetgeving geregeld.
De formele wetgeving is geregeld in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de
Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR).
- Uitvoeringsregelingen en uitvoeringsbesluiten. Een uitvoeringsregeling of –
beschikking én een uitvoeringsbesluit wordt gemaakt door de minister van Financiën.
Een behandeling in de Tweede en Eerste Kamer is bij de uitvoeringsregelingen en
uitvoeringsbesluiten niet nodig. Bij het vormen van een uitvoeringsbesluit zijn wél de
ministerraad en Raad van State partij. Bij een uitvoeringsregeling is dat niet het
geval. Het vaststellen van deze regelingen besluiten vergt in ieder geval minder tijd
door het ‘overslaan’ van Tweede en Eerste Kamer. Omdat het belastingrecht snel
verandert, zijn aanpassingen middels deze regelingen en besluiten dan ook een
veelvuldig gebruikt instrument.
- Richtlijnen. Richtlijnen zijn afspraken binnen de Europese Unie. Ieder land is
verplicht deze afspraken in zijn wetgeving te verwoorden. Mocht een afspraak in de
richtlijn nog niet of niet juist in de Nederlandse wetgeving zijn opgenomen, dan
kunnen wij, als belastingplichtigen, steunen op een richtlijn.
- Algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Bij de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur gaat het in feit om gedragsregels. De overheid moet zich als een
behoorlijk bestuurder gedragen. De belangrijkste beginselen zijn het
vertrouwensbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. Vertrouwensbeginsel gaat uit van
het vertrouwen dat de belastingplichtige mag ontlenen aan gedragingen van de
overheid. Het gelijkheidsbeginsel gaat uit van de gelijke behandelingen van gelijke -
gevallen.
- Jurisprudentie. Als we het hebben over jurisprudentie, dan hebben we het over
uitspraken van de rechters. Rechters oordelen als een belastingplichtige en de
Belastingdienst het niet eens zijn met elkaar. De invloed van jurisprudentie is
behoorlijk groot.
- Resoluties. Soms moet een extra uitleg aan een wetsartikel worden gegeven,
omdat deze niet helemaal duidelijk is. De uitleg geldt ook als aan een bepaalde
situatie niet is gedacht. In dit geval leidt een wetsartikel bijvoorbeeld tot gevolgen die
eigenlijk in die situatie niet bedoeld waren. Via een besluit (resolutie) geeft de
staatssecretaris aan hoe bij een bepaalde situatie het wetsartikel moet worden
uitgelegd.
Hoofdstuk 3, Kennismaking met de inkomstenbelasting
3.1
Het boxensysteem.
Vanaf 2001 is voor de inkomstenbelasting sprake van een boxensysteem. De Wet op
de inkomstenbelasting 2001 kent 3 boxen. In box 1 wordt inkomen uit werk en
woning belast, in box 2 het inkomen uit aanmerkelijk belang en in box 3 het
vermogen. De persoonsgebonden aftrek, waaronder dus de studiekosten, vermindert
het inkomen in box 1. Mocht dit inkomen uit werk en woning nihil zijn, dan verschuift
deze persoonsgebonden aftrek naar het inkomen in box 3. Onder persoonsgebonden
, aftrekposten behoren de kosten die in principe niets te maken hebben met de in de
boxen genoemde inkomens, maar waarvoor de wetgever wel een aftrek heeft willen
creëren gezien bijvoorbeeld het niet-vrijwillige karakter van de kosten of het
maatschappelijk belang. Te denken valt aan ziektekosten en studiekosten.
Iedere box kent een eigen tarief. Voor box 1 is dat maximaal 52%, voor box 2 25%
en voor box 3 30%.
Nadat de berekende belastingbedragen over de diverse boxen zijn opgeteld, wordt
een heffingskorting berekend. In feite is daarmee sprake van een korting op de
berekende inkomstenbelasting. Indien door de werkgever op het loon al
loonbelasting is ingehouden, wordt de te betalen inkomstenbelasting verrekend met
deze loonbelasting. Deze loonbelasting is na inhouding op het salaris afgedragen
door de werkgever aan de Belastingdienst. Loonbelasting is een voorheffing.
Tegelijk met de inkomstenbelasting uit box 1 worden door de Belastingdienst ook
premies volksverzekeringen opgeheven. De gezamenlijke belasting- en
premieheffing geldt tevens voor het door de werkgever op het loon in te houden en af
te dragen bedrag.
De berekening van de te betalen inkomstenbelasting en premieheffing kunnen we
eenvoudig in een figuur weergeven (blz 54).
Boxinhoud.
Box 1. Het inkomen in box 1 betreft het inkomen uit werk en woning. Met woning
wordt alleen de eigen woning bedoeld. Dus de woning waarin we zelf wonen en
leven. Tot werk behoort het inkomen loon, de winst uit onderneming en het inkomen
uit overige werkzaamheden. Maar ook het inkomen uit vroegere arbeid, zoals
pensioeninkomsten, behoren tot het inkomen in box 1. Dit kan bijvoorbeeld een
lijfrente-uitkering zijn. Tot slotte behoren er behalve inkomsten ook uitgaven in box 1.
Uitgaven voor inkomensvoorzieningen verminderen onder andere het inkomen in box
1. Te denken valt in dit verband aan een betaalde lijfrentepremie.
Samengevat:
De belastbare wint uit onderneming +
Het belastbare loon +
Het belastbare resultaat uit overige werkzaamheden +
De belastbare periodieke uitkeringen en verstrekkingen +
De belastbare inkomsten uit eigen woning +
De negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen +
De negatieve persoonsgebonden aftrekposten +
Verminderd: met de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld –
De uitgaven voor inkomensvoorzieningen –
De persoonsgebonden aftrek -
Let er op dat een uitgave voor een inkomensvoorziening (zoals een premie lijfrente)
anders wordt behandeld dan een persoonsgebonden aftrek. De persoonsgebonden
aftrek kan op de inkomens van de drie verschillende boxen in vermindering worden
gebracht en niet, zoals de uitgaven voor inkomensvoorzieningen, slechts in box 1.
Bovendien kan door een uitgave voor een inkomensvoorziening het inkomen in box 1
op een negatief bedrag uitkomen. Persoonsgebonden aftrek is slechts aftrekbaar tot
nihil.
Box 2. Een natuurlijk persoon heeft onder andere een aanmerkelijke belang indien hij
5% of meer van de aandelen in een bv heeft. Ontvangt deze persoon een voordeel
Boek: Praktisch Fiscaalrecht
Hoofdstuk 1 Belastingrecht in Nederland
1.1
Iedereen in Nederland maakt gebruik van voorzieningen waar de overheid voor zorgt
of waar de overheid voor betaalt, zoals wegen, dijken, gezondheidszorg, politie en
onderwijs. De overheid moet het geld daarvoor wel ergens vandaan halen. Vandaar
dat wij belastingen betalen. Naast belastingen, die het grootste deel van de
inkomsten van de overheid vormen, heeft de overheid ook inkomsten uit aardgas en
winstuitkeringen door bedrijven waarvan de overheid (gedeeltelijk) eigenaar is. Met
belastingheffing kan de overheid ook bepaald gedrag stimuleren (of juist
ontmoedigen). Met bepaalde regels of aftrekposten in het belastingrecht kan
bijvoorbeeld milieuvriendelijk gedrag worden gestimuleerd. Bij belastingheffing
spelen het draagkrachtbeginsel en het profijtbeginsel een rol. Automobilisten betalen
wegenbelasting en niet-automobilisten niet. Zij hebben minder profijt van de wegen.
Dit is de kern van het profijtbeginsel. Het draagkrachtbeginsel gaat ervan uit dat de
sterkste schouders de zwaarste lasten kunnen dragen. Dus hoe hoger het inkomen,
hoe meer belasting we moeten betalen. Daarnaast hanteert de overheid
tegenwoordig het principe van ‘de vervuiler betaalt’.
1.2
Welke soorten belastingen zijn er allemaal?
- Inkomstenbelasting (IB). Deze belasting moet worden betaald over inkomsten van
natuurlijke personen. Deze inkomstenbelasting is afhankelijk van de hoogte van het
inkomen.
- Vennootschapsbelasting (VPB). Vennootschapsbelasting wordt betaald over de
winst van rechtspersonen. Voorbeeld een bv.
- Loonbelasting (LB). Loonbelasting wordt berekend over het loon van een
werknemer. Meestal is het de werkgever die de loonbelasting al in mindering brengt
op het brutoloon en deze aan de Belastingdienst betaalt. Loonbelasting is een
voorheffing op de inkomstenbelasting. Dit houdt in dat op de te betalen
inkomstenbelasting de betaalde loonbelasting in mindering mag worden gebracht.
- Omzetbelasting (OB). Omzetbelasting of btw wordt in rekening gebracht door
ondernemers. Omzetbelasting wordt geheven over de levering van goederen en
diensten door ondernemers. De ondernemer betaalt de omzetbelasting aan de
Belastingdienst.
- Dividendbelasting (Div). Dividendbelasting betalen we over de winstuitkering op
aandelen, ofwel over dividend. Ook dividendbelasting is, net als de loonbelasting,
een voorheffing op de inkomstenbelasting.
- Erfbelasting. Erfbelasting moet worden betaald over een erfenis.
- Schenkbelasting. Schenkbelasting betalen we als we een schenking krijgen.
- Kansspelbelasting. Deze belasting betalen we over gewonnen prijzen.
- Overdrachtsbelasting (OVB). Overdrachtsbelasting betalen we bij de verkrijging van
onroerend goed. Te denken valt aan de koop van een huis.
- Motorrijtuigenbelasting. Deze belasting wordt betaald bij het hebben van een auto
of motor.
- Belasting van personenauto’s en motorijwielen (BPM).
- Accijnzen.
- Milieuheffingen. Waterbelasting en energiebelasting bijvoorbeeld.
- Provinciale belastingen en gemeentelijke belastingen. Voorbeeld: loon- en
inkomstenbelasting, de omzetbelasting en de vennootschapsbelasting.
,1.3
Het belastingrecht bevat meer bronnen dan de belastingwetgeving (zoals wet op de
inkomstenbelasting, wet op de omzetbelasting). Alle bronnen van belastingrecht:
- Belastingwetgeving. Als we willen weten waarover we belasting moeten betalen en
hoeveel, dan kunnen we dit vinden in de materiële belastingwetgeving. De wijze
waarop de belasting uiteindelijk bij de overheid moet komen, wordt geregeld in het
formele belastingrecht. Wat wij, als burger, kunnen en moeten doen, maar ook wat
de overheid kan en moet doen, wordt in deze formele belastingwetgeving geregeld.
De formele wetgeving is geregeld in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en de
Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR).
- Uitvoeringsregelingen en uitvoeringsbesluiten. Een uitvoeringsregeling of –
beschikking én een uitvoeringsbesluit wordt gemaakt door de minister van Financiën.
Een behandeling in de Tweede en Eerste Kamer is bij de uitvoeringsregelingen en
uitvoeringsbesluiten niet nodig. Bij het vormen van een uitvoeringsbesluit zijn wél de
ministerraad en Raad van State partij. Bij een uitvoeringsregeling is dat niet het
geval. Het vaststellen van deze regelingen besluiten vergt in ieder geval minder tijd
door het ‘overslaan’ van Tweede en Eerste Kamer. Omdat het belastingrecht snel
verandert, zijn aanpassingen middels deze regelingen en besluiten dan ook een
veelvuldig gebruikt instrument.
- Richtlijnen. Richtlijnen zijn afspraken binnen de Europese Unie. Ieder land is
verplicht deze afspraken in zijn wetgeving te verwoorden. Mocht een afspraak in de
richtlijn nog niet of niet juist in de Nederlandse wetgeving zijn opgenomen, dan
kunnen wij, als belastingplichtigen, steunen op een richtlijn.
- Algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Bij de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur gaat het in feit om gedragsregels. De overheid moet zich als een
behoorlijk bestuurder gedragen. De belangrijkste beginselen zijn het
vertrouwensbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. Vertrouwensbeginsel gaat uit van
het vertrouwen dat de belastingplichtige mag ontlenen aan gedragingen van de
overheid. Het gelijkheidsbeginsel gaat uit van de gelijke behandelingen van gelijke -
gevallen.
- Jurisprudentie. Als we het hebben over jurisprudentie, dan hebben we het over
uitspraken van de rechters. Rechters oordelen als een belastingplichtige en de
Belastingdienst het niet eens zijn met elkaar. De invloed van jurisprudentie is
behoorlijk groot.
- Resoluties. Soms moet een extra uitleg aan een wetsartikel worden gegeven,
omdat deze niet helemaal duidelijk is. De uitleg geldt ook als aan een bepaalde
situatie niet is gedacht. In dit geval leidt een wetsartikel bijvoorbeeld tot gevolgen die
eigenlijk in die situatie niet bedoeld waren. Via een besluit (resolutie) geeft de
staatssecretaris aan hoe bij een bepaalde situatie het wetsartikel moet worden
uitgelegd.
Hoofdstuk 3, Kennismaking met de inkomstenbelasting
3.1
Het boxensysteem.
Vanaf 2001 is voor de inkomstenbelasting sprake van een boxensysteem. De Wet op
de inkomstenbelasting 2001 kent 3 boxen. In box 1 wordt inkomen uit werk en
woning belast, in box 2 het inkomen uit aanmerkelijk belang en in box 3 het
vermogen. De persoonsgebonden aftrek, waaronder dus de studiekosten, vermindert
het inkomen in box 1. Mocht dit inkomen uit werk en woning nihil zijn, dan verschuift
deze persoonsgebonden aftrek naar het inkomen in box 3. Onder persoonsgebonden
, aftrekposten behoren de kosten die in principe niets te maken hebben met de in de
boxen genoemde inkomens, maar waarvoor de wetgever wel een aftrek heeft willen
creëren gezien bijvoorbeeld het niet-vrijwillige karakter van de kosten of het
maatschappelijk belang. Te denken valt aan ziektekosten en studiekosten.
Iedere box kent een eigen tarief. Voor box 1 is dat maximaal 52%, voor box 2 25%
en voor box 3 30%.
Nadat de berekende belastingbedragen over de diverse boxen zijn opgeteld, wordt
een heffingskorting berekend. In feite is daarmee sprake van een korting op de
berekende inkomstenbelasting. Indien door de werkgever op het loon al
loonbelasting is ingehouden, wordt de te betalen inkomstenbelasting verrekend met
deze loonbelasting. Deze loonbelasting is na inhouding op het salaris afgedragen
door de werkgever aan de Belastingdienst. Loonbelasting is een voorheffing.
Tegelijk met de inkomstenbelasting uit box 1 worden door de Belastingdienst ook
premies volksverzekeringen opgeheven. De gezamenlijke belasting- en
premieheffing geldt tevens voor het door de werkgever op het loon in te houden en af
te dragen bedrag.
De berekening van de te betalen inkomstenbelasting en premieheffing kunnen we
eenvoudig in een figuur weergeven (blz 54).
Boxinhoud.
Box 1. Het inkomen in box 1 betreft het inkomen uit werk en woning. Met woning
wordt alleen de eigen woning bedoeld. Dus de woning waarin we zelf wonen en
leven. Tot werk behoort het inkomen loon, de winst uit onderneming en het inkomen
uit overige werkzaamheden. Maar ook het inkomen uit vroegere arbeid, zoals
pensioeninkomsten, behoren tot het inkomen in box 1. Dit kan bijvoorbeeld een
lijfrente-uitkering zijn. Tot slotte behoren er behalve inkomsten ook uitgaven in box 1.
Uitgaven voor inkomensvoorzieningen verminderen onder andere het inkomen in box
1. Te denken valt in dit verband aan een betaalde lijfrentepremie.
Samengevat:
De belastbare wint uit onderneming +
Het belastbare loon +
Het belastbare resultaat uit overige werkzaamheden +
De belastbare periodieke uitkeringen en verstrekkingen +
De belastbare inkomsten uit eigen woning +
De negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen +
De negatieve persoonsgebonden aftrekposten +
Verminderd: met de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld –
De uitgaven voor inkomensvoorzieningen –
De persoonsgebonden aftrek -
Let er op dat een uitgave voor een inkomensvoorziening (zoals een premie lijfrente)
anders wordt behandeld dan een persoonsgebonden aftrek. De persoonsgebonden
aftrek kan op de inkomens van de drie verschillende boxen in vermindering worden
gebracht en niet, zoals de uitgaven voor inkomensvoorzieningen, slechts in box 1.
Bovendien kan door een uitgave voor een inkomensvoorziening het inkomen in box 1
op een negatief bedrag uitkomen. Persoonsgebonden aftrek is slechts aftrekbaar tot
nihil.
Box 2. Een natuurlijk persoon heeft onder andere een aanmerkelijke belang indien hij
5% of meer van de aandelen in een bv heeft. Ontvangt deze persoon een voordeel
