Samenvatting: De bestuurlijke kaart van Nederland
Blok 4
H1: De bestuurlijke kaart van Nederland
1.1 Wat is O.B.?
Overheid synoniem O.B.
juridisch gezien: kunnen we alle organisaties met publieke bevoegdheden openbaar noemen,
zoals regering en politie, maar ook stichting Vamex (onderdeel ANWB).
andere invalshoek: publiekrechtelijke vorm van een organisatie, hieronder valt de Nederlandse
bank niet meer. Dit is een NV en is dus privaat.
economisch gezien: openbare organisaties verkrijgen hun inkomsten uit belastingen.
Private organisaties door goederen en diensten op de markt te verkopen.
VB: Universiteiten als Radboud behoren tot het O.B.: het wordt gefinancierd uit belastingen,
maar het heeft een privaatrechtelijke rechtsvorm.
Naast de overheid worden publiekrechtelijke taken verricht door een breed veld van
maatschappelijke instellingen. BV: ziekenhuizen maatschappelijke middenveld, zij hebben
geen winstoogmerk.
Kenmerken O.B:
-NL is een constitutionele monarchie, een koning is staathoofd, maar de handelen is gebonden
aan een grondwet
-NL is een rechtsstaat, het overheidshandelen is onderworpen aan de regels van het recht, zodat
de overheid niet naar eigen wil kan handelen. Dit wordt ook wel het legaliteitsbeginsel genoemd.
-NL kent scheiding der machten, wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht sterke mate
onafhankelijk van elkaar.
-NL heeft een parlementair stelsel, de bevolking kiest rechtstreeks het hoogste besluitvormende
orgaan (Tweede Kamer) waaraan de regering verantwoording schuldig is.
-pijlers van het parlementaire stelsel is de ministeriele verantwoordelijkheid, de ministers zijn
verantwoordelijk, voor het optreden van het staatshoofd en voor het doen en laten van de
ambtenaren.
-2e pijler is de vertrouwensregel, ministers worden geacht af te treden zodra zij het vertrouwen
van de volksvertegenwoordiging verloren hebben.
-Het parlementaire stelsel is daarnaast dualistisch: de volksvertegenwoordiging is onafhankelijk
van de regering en ministers kunnen geen deel uitmaken van de Staten-Generaal.
-NL bevolking kiest geen bestuurders,
-Kiesstelsel gebaseerd op evenredige vertegenwoordiging, het aantal zetels voor een partij is in
overeenstemming met de aanhang van die partij onder de bevolking.
-NL is een gedecentraliseerde eenheidsstaat, Enerzijds is er een overheid die allerlei zaken aan
lagere overheden kan opleggen, anderzijds zijn allerlei taken, verantwoordelijkheden
overgedragen aan lagere overheden.
-NL kent geen constitutionele hof, geen onafhankelijke rechterlijke instantie die wetten toetst aan
de Grondwet.
-Kent ook geen juryrechtspraak net als in Amerika
,-NL kent een omvangrijke functioneel bestuur, bestuursorganen die een wettelijke vastgelegd
takenpakket hebben.
Thorbecke Grondwet van 1848 ministeriele verantwoordelijkheid & gedecentraliseerde
eenheidsstaat.
Veel politieke besluiten worden pas genomen als er brede steun voor bestaat onder de betrokken
politieke actoren.
De nadruk op de draagkracht in de besluitvorming, de mate waarin besluiten worden gesteund
door politieke actoren.
H2: De Nederlandse staat
Vier kenmerken voor ‘staat’:
1 Er is sprake van een specifiek grondgebied.
2 Er is een bevolking.
3 Er zijn een wettelijke ordening en een bestuurlijke organisatie die gezaghebbende de wet- en
regelgeving kunnen handhaven.
4 Een staat is erkend door andere staten.
De Staat der Nederlanden is een rechtspersoon. De staat wordt geacht rechtshandelingen te
verrichten, zoals een verdrag te sluiten met een andere land.
De ‘werkende staat’ heeft de bevoegdheid wetten te handhaven.
NL maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden, omvat ook de Antillen en Aruba.
Het Statuur regelt het bijzondere samenwerkingsverband van NL, Aruba enz.
Constitutionele monarchie: koning staat niet boven de wet, maar is daaraan ondergeschikt.
Drie uitgangspunten van een staatsorganisatie:
1. Parlementair stelsel
Dit stelsel kent twee principes:
-koning onschendbaar en zijn de ministers verantwoordelijk ministeriele
verantwoordelijkheid. De ministers moeten verantwoording afleggen over de handelingen van
leden van het koningshuis en het functioneren van het ambtenarenapparaat.
-moet een kabinet het vertrouwen van een meerderheid in de Tweede Kamer hebben.
, 2. Rechtsstaat
De NL staat is onderworpen aan de regels van het recht rechtsstaat.
Kenmerken ervan zijn:
-Al het overheidshandelen dien te zijn gebaseerd op bevoegdheden die zijn vastgelegd in de
wetten.
-Sprake zijn van een machtenscheiding trias politica
uitvoerende, rechtsprekende, wetgevende macht.
-Vrije en geheime verkiezingen
-Bestaan van grondrechten, zoals vrijheid van mening
-Bestaan van vrije en onafhankelijke media.
3. Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Decentralisatie= de overdracht van taken aan lagere overheden.
Eenheidsstaat= wijst op samenhang en coördinatie die centraal, van bovenaf worden opgelegd.
Gemeenten autonome verordeningen gelden alleen binnen hun rechtsgebied.
Autonomie en medebewind bepalen de decentralisatie.
Samenwerking tussen bestuurslagen:
1 Een samenwerking in de vorm van een duidelijke taakverdeling tussen bestuurslagen soms
voordelen op. Het zou niet doelmatig zijn als alle gemeente een eigen defensie zou hebben. Alle
defensiebeleid is aan de Rijksoverheid, dit is doelmatiger en rechtvaardiger.
2 Het is gewenst omdat lagere bestuurslagen met name de gemeenten vaak beter weten wat de
problemen op lokaal niveau zijn en waaraan hun inwoners behoefte hebben.
Algemeen op rijksniveau geformuleerd. Gemeenten moeten dit uitwerken en uitvoeren, zij
krijgen hier geld voor van de overheid.
3 Vele problemen waarmee ‘overheden’ te maken hebben zich niet beperken tot hun eigen
grondgebied, zoals op het terrein van het verkeer en vervoer. Fileproblemen, wegen zijn zaken
die gemeenten en ook provincies in overleg moeten regelen
Rijk, provincies en gemeenten open huishouding: ze zijn vrij om op verschillende terreinen
initiatieven op hun eigen grond gebied uit te voeren algemeen bestuur/territoriaal bestuur
Blok 4
H1: De bestuurlijke kaart van Nederland
1.1 Wat is O.B.?
Overheid synoniem O.B.
juridisch gezien: kunnen we alle organisaties met publieke bevoegdheden openbaar noemen,
zoals regering en politie, maar ook stichting Vamex (onderdeel ANWB).
andere invalshoek: publiekrechtelijke vorm van een organisatie, hieronder valt de Nederlandse
bank niet meer. Dit is een NV en is dus privaat.
economisch gezien: openbare organisaties verkrijgen hun inkomsten uit belastingen.
Private organisaties door goederen en diensten op de markt te verkopen.
VB: Universiteiten als Radboud behoren tot het O.B.: het wordt gefinancierd uit belastingen,
maar het heeft een privaatrechtelijke rechtsvorm.
Naast de overheid worden publiekrechtelijke taken verricht door een breed veld van
maatschappelijke instellingen. BV: ziekenhuizen maatschappelijke middenveld, zij hebben
geen winstoogmerk.
Kenmerken O.B:
-NL is een constitutionele monarchie, een koning is staathoofd, maar de handelen is gebonden
aan een grondwet
-NL is een rechtsstaat, het overheidshandelen is onderworpen aan de regels van het recht, zodat
de overheid niet naar eigen wil kan handelen. Dit wordt ook wel het legaliteitsbeginsel genoemd.
-NL kent scheiding der machten, wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht sterke mate
onafhankelijk van elkaar.
-NL heeft een parlementair stelsel, de bevolking kiest rechtstreeks het hoogste besluitvormende
orgaan (Tweede Kamer) waaraan de regering verantwoording schuldig is.
-pijlers van het parlementaire stelsel is de ministeriele verantwoordelijkheid, de ministers zijn
verantwoordelijk, voor het optreden van het staatshoofd en voor het doen en laten van de
ambtenaren.
-2e pijler is de vertrouwensregel, ministers worden geacht af te treden zodra zij het vertrouwen
van de volksvertegenwoordiging verloren hebben.
-Het parlementaire stelsel is daarnaast dualistisch: de volksvertegenwoordiging is onafhankelijk
van de regering en ministers kunnen geen deel uitmaken van de Staten-Generaal.
-NL bevolking kiest geen bestuurders,
-Kiesstelsel gebaseerd op evenredige vertegenwoordiging, het aantal zetels voor een partij is in
overeenstemming met de aanhang van die partij onder de bevolking.
-NL is een gedecentraliseerde eenheidsstaat, Enerzijds is er een overheid die allerlei zaken aan
lagere overheden kan opleggen, anderzijds zijn allerlei taken, verantwoordelijkheden
overgedragen aan lagere overheden.
-NL kent geen constitutionele hof, geen onafhankelijke rechterlijke instantie die wetten toetst aan
de Grondwet.
-Kent ook geen juryrechtspraak net als in Amerika
,-NL kent een omvangrijke functioneel bestuur, bestuursorganen die een wettelijke vastgelegd
takenpakket hebben.
Thorbecke Grondwet van 1848 ministeriele verantwoordelijkheid & gedecentraliseerde
eenheidsstaat.
Veel politieke besluiten worden pas genomen als er brede steun voor bestaat onder de betrokken
politieke actoren.
De nadruk op de draagkracht in de besluitvorming, de mate waarin besluiten worden gesteund
door politieke actoren.
H2: De Nederlandse staat
Vier kenmerken voor ‘staat’:
1 Er is sprake van een specifiek grondgebied.
2 Er is een bevolking.
3 Er zijn een wettelijke ordening en een bestuurlijke organisatie die gezaghebbende de wet- en
regelgeving kunnen handhaven.
4 Een staat is erkend door andere staten.
De Staat der Nederlanden is een rechtspersoon. De staat wordt geacht rechtshandelingen te
verrichten, zoals een verdrag te sluiten met een andere land.
De ‘werkende staat’ heeft de bevoegdheid wetten te handhaven.
NL maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden, omvat ook de Antillen en Aruba.
Het Statuur regelt het bijzondere samenwerkingsverband van NL, Aruba enz.
Constitutionele monarchie: koning staat niet boven de wet, maar is daaraan ondergeschikt.
Drie uitgangspunten van een staatsorganisatie:
1. Parlementair stelsel
Dit stelsel kent twee principes:
-koning onschendbaar en zijn de ministers verantwoordelijk ministeriele
verantwoordelijkheid. De ministers moeten verantwoording afleggen over de handelingen van
leden van het koningshuis en het functioneren van het ambtenarenapparaat.
-moet een kabinet het vertrouwen van een meerderheid in de Tweede Kamer hebben.
, 2. Rechtsstaat
De NL staat is onderworpen aan de regels van het recht rechtsstaat.
Kenmerken ervan zijn:
-Al het overheidshandelen dien te zijn gebaseerd op bevoegdheden die zijn vastgelegd in de
wetten.
-Sprake zijn van een machtenscheiding trias politica
uitvoerende, rechtsprekende, wetgevende macht.
-Vrije en geheime verkiezingen
-Bestaan van grondrechten, zoals vrijheid van mening
-Bestaan van vrije en onafhankelijke media.
3. Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Decentralisatie= de overdracht van taken aan lagere overheden.
Eenheidsstaat= wijst op samenhang en coördinatie die centraal, van bovenaf worden opgelegd.
Gemeenten autonome verordeningen gelden alleen binnen hun rechtsgebied.
Autonomie en medebewind bepalen de decentralisatie.
Samenwerking tussen bestuurslagen:
1 Een samenwerking in de vorm van een duidelijke taakverdeling tussen bestuurslagen soms
voordelen op. Het zou niet doelmatig zijn als alle gemeente een eigen defensie zou hebben. Alle
defensiebeleid is aan de Rijksoverheid, dit is doelmatiger en rechtvaardiger.
2 Het is gewenst omdat lagere bestuurslagen met name de gemeenten vaak beter weten wat de
problemen op lokaal niveau zijn en waaraan hun inwoners behoefte hebben.
Algemeen op rijksniveau geformuleerd. Gemeenten moeten dit uitwerken en uitvoeren, zij
krijgen hier geld voor van de overheid.
3 Vele problemen waarmee ‘overheden’ te maken hebben zich niet beperken tot hun eigen
grondgebied, zoals op het terrein van het verkeer en vervoer. Fileproblemen, wegen zijn zaken
die gemeenten en ook provincies in overleg moeten regelen
Rijk, provincies en gemeenten open huishouding: ze zijn vrij om op verschillende terreinen
initiatieven op hun eigen grond gebied uit te voeren algemeen bestuur/territoriaal bestuur
