HC Handelsrecht 10-11-2014
Ondernemingsrecht
Art. 2:9 BW. Dit artikel gaat over bestuurders-aansprakelijk. De Hoge Raad heeft in Staleman/van
de Ven gezegd dat de bestuurder pas aansprakelijk kan zijn als hem een ernstig verwijt kan worden
gemaakt. Voor aansprakelijkheid als bedoeld in art. 2:9 BW is dus ernstige verwijtbaarheid vereist.
Drie hoofdthema’s (Voor alle ondernemingsvormen)
1- Juridische organisatie van de onderneming (organen/bevoegdheden/ruzie)
2- Vertegenwoordiging
3- Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid
We kennen veel BV’s en NV’s in Nederland. Er zijn rond de 845.000 BV’s in Nederland en rond
5.000 NV’s in Nederland. Onze economie draait op die ondernemingen. Die BV’s zijn enorm
belangrijk. Wat zijn BV’s en NV’s?
Privaatrechtelijke rechtspersonen (Art. 2:3 BW)
1- Vereniging
2- Coöperatie
3- Onderlinge waarborgmaatschappij
4- Naamloze Vennootschap (NV)
5- Besloten Vennootschap (BV)
6- Stichting
Wij kennen een gesloten stelsel van privaatrechtelijke rechtspersonen. Dat wil overigens niet
zeggen dat dit de enige rechtspersonen zijn die wij kennen. Wij zijn ook bekend met rechtspersonen
zoals de gemeente en de provincie en overheid. Dat zijn allemaal publiekrechtelijke rechtspersonen.
Er is ook zoiets als een Europese vennootschap. Daar besteden we geen aandacht aan. De
onderlinge waarborgmaatschappij mag je vergeten. Deze is voor handelsrecht niet interessant. De
overige vijf rechtspersonen zijn wel van belang.
Wettelijke regelingen
Welke wetten zijn van belang bij het vak handelsrecht? Allereerst Boek 2 BW. Daarnaast de
handelsregisterwet en het daarbijbehorende handelsregisterbesluit. De WOR voor het geval een
onderneming in stand wordt gehouden door een rechtspersoon waarin tenminste 50 werknemers
werkzaam zijn. De WOR bepaalt dan dat de ondernemer verplicht is om een ondernemingsraad in te
stellen. Die ondernemingsraad heeft dan bepaalde adviesrechten en instemmingsrechten. Uiteraard
zijn boek 3 en boek 6 ook van belang, vooral in de situatie dat zij deelnemen aan het economische
verkeer. Tot slot zijn statuten van belang. Iedere rechtspersoon is verplicht om statuten te maken.
Dat gebeurt bij de notaris. Die statuten moeten bij de akte van oprichting worden gevoegd. Bij een
akte van oprichting wordt een onderneming opgericht. De wet bepaalt dat aan de akte van
oprichting een statuut moet worden gehecht. Dat vinden we met zoveel woorden terug in art. 2:66
BW. Statuten zijn door de rechtspersoon zelf opgestelde regels betreffende de interne organisatie.
Daar kun je differentiëren. Je kunt de NV of de BV of een andere rechtspersoon inrichten naar je
eigen smaak en behoeften. De ondergrens is natuurlijk wel dat die statuten niet in strijd mogen
komen met de regels uit boek 2 BW. Als dat wel zo is, dan is zo’n bepaling uit het statuut nietig.
!1
,Rechtspersoonlijkheid (art. 2:5 BW)
Art. 2:5 BW. Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een natuurlijke persoon
gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit. Je zou een rechtspersoon dus kunnen beschouwen
als een zelfstandig drager van eigen rechten en plichten. Het is een heel belangrijke uitvinding
geweest in de mensheid. Dat betekent onder andere dat een rechtspersoon zelf eigenaar kan zijn van
goederen. Dus niet de personen die bij de rechtspersoon zijn betrokken zijn daarvan eigenaar, maar
de rechtspersoon zelf is eigenaar. Rechtspersonen kunnen zelf overeenkomsten aan gaan. Ze kunnen
zelf aansprakelijk zijn op grond van een onrechtmatige daad. Ze kunnen zelf strafrechtelijk
vervolgd worden. Een rechtspersoon kan natuurlijk niet in de gevangenis belanden. Daarentegen
kan hij wel een hoge boete krijgen. Wat dat betreft staat de rechtspersoon in heel veel opzichten wat
betreft het vermogensrecht gelijk aan een natuurlijke persoon. Eén van de dingen die rechtspersonen
niet kunnen is trouwen. Rechtspersoonlijkheid is een belangrijke uitvinding in het recht.
Verschillende ondernemingsvormen of samenwerkingsverbanden kunnen rechtspersoonlijkheid
krijgen. Een rechtspersoon is eigenlijk niet meer dan een bedenksel. Het is een soort etiketje dat we
aan bepaalde samenwerkingsvormen plakken. Rechtspersonen kunnen zelf niet handelen. Het is een
fictief verzinsel. Hoe doet een rechtspersoon het dan? Een rechtspersoon handelt namens of door
middel van een bestuur. Dat houdt in dat iedere rechtspersoon altijd een bestuur heeft! Dat bestuur
dat handelt namens de rechtspersoon. Het bestuur is ook het orgaan dat de rechtspersoon
vertegenwoordigt. De rechtspersoon kan dus zelf overeenkomsten aan gaan. Dat kan dus eigenlijk
niet, want het is een fictief dingetje. Het bestuur van de rechtspersoon gaat namens de rechtspersoon
overeenkomsten aan.
NV en BV
NV Titel 4 Boek 2 BW
BV Titel 5 Boek 2 BW
Iedere rechtspersoon heeft een eigen titel in boek 2 BW. Titel 4 is gereserveerd voor de NV en Titel
5 is gereserveerd voor de BV. Beide titels lijken behoorlijk op elkaar. De NV is eigenlijk de oudste
vorm van de twee vennootschapsvormen. De BV is als het ware afgeleid van de NV. De wetgever
heeft er destijds voor gekozen om de regeling van de BV aan te laten sluiten op de regeling van de
NV. Als je je in de regeling van de NV bevindt, terwijl je iets van de BV moet weten, kun je globaal
gesproken 110 er bij optellen en dan zie je de BV regeling. Dat kan handig zijn om snel te zoeken.
Houd er rekening mee dat de artikelen inmiddels wel van elkaar verschillen. Aanvankelijk was het
zo dat de artikelen bij de introductie van de BV inhoudelijk sterk overeenkwamen met die van de
NV. Er is inmiddels vrij veel gebeurd. De belangrijkste wijziging is op 1 oktober 2013 in werking
getreden. Toen is de nieuwe regeling voor de flex BV in werking getreden. Als gevolg daarvan zijn
er veranderingen doorgevoerd. Er zijn wel overlappingen. Een voorbeeld daarvan is Titel 1 Boek 2
BW: ‘Algemene bepalingen’. Let op: Dat geldt voor alle rechtspersonen! Dus ook voor de NV/BV!
Uit de algemene bepalingen is art. 2:25 BW zo’n beetje de belangrijkste. Daaruit blijkt dat de
bepalingen van boek 2 BW van dwingend recht zijn, tenzij uit de desbetreffende bepaling anders
blijkt. De wettelijke bepaling luidt als volgt: ’’Van de bepalingen van dit boek kan slechts worden
afgeweken, voor zover dat uit de wet blijkt’’.
Naamloze Vennootschap (NV)
Art. 2:64 lid 1 BW
- In aandelen verdeeld kapitaal (zie ook art. 2:79 lid 1 BW)
- Altijd meer dan één aandeel
- Ook wel: Kapitaalvennootschap
- Eén of meer aandeelhouders
!2
, Hoe ziet zo’n NV er nou uit? Een NV is wat wij noemen een kapitaalvennootschap. Dat geldt ook
voor een BV. Een NV en een BV dat zijn kapitaalvennootschappen. Waarom is dat zo? Een NV
heeft, zegt art. 2:64 lid 1 BW, in aandelen verdeeld kapitaal. Je hebt altijd beginkapitaal nodig.
Voordat je wilt investeren, moet je beginkapitaal hebben. Dit kun je lenen bij de bank. Wellicht heb
je rijke ouders die jou geld willen geven om mee te starten. Het kan allemaal, maar voor de NV en
BV geldt dat de manier waarop je kapitaal wil aantrekken door het in aandelen verdeeld kapitaal te
vormen. Dat gaat bij de oprichting gebeuren. Een NV heeft een in aandelen verdeeld kapitaal. Er is
altijd meer dan één aandeel! Er moeten dus twee of meer aandelen worden uitgegeven. Omdat het
gaat om het in aandelen verdeeld kapitaal noemen we een NV en BV een kapitaalvennootschap.
Een kapitaal is een bepaald bedrag. Dat is verdeeld in partjes. Die partjes noemen we aandelen. Die
aandelen zijn in handen van één of meer aandeelhouders. Dat kunnen natuurlijke personen zijn,
maar het kunnen uiteraard ook rechtspersonen zijn. Het kan zo zijn dat de ene NV aandelen houdt in
een andere NV of BV. Dat gebeurt in de praktijk ook veel. Je ziet dan bijvoorbeeld dat een NV aan
de top staat. Hij is aandeelhouder in vier andere NV’s. Die vier andere NV’s hebben weer aandelen
in 16 BV’s. Die 16 BV’s hebben weer aandelen in 36 andere BV’s. Die 36 BV’s kunnen weer
aandelen hebben in andere VOF’s etc. Zo krijg je een enorme kerstboom aan rechtspersonen in één
groep. Het kan soms onduidelijk zijn. Dat in aandelen verdeeld kapitaal is het beginkapitaal voor
een NV. Er moet op de aandelen worden gestort. Dat storten op die aandelen kan in geld of in
natura. Dat blijkt uit art. 2:80a/80b BW.
Besloten Vennootschap (BV)
Art. 2:175 lid 1 BW
- In één of meer aandelen verdeeld kapitaal
- Eén of meer aandelen
- Ook wel kapitaalvennootschap
- Eén of meer aandeelhouders
Het systeem voor een BV is bijna hetzelfde. Het belangrijkste verschil is dat bij een BV kan worden
volstaan met het uitgeven van slechts één aandeel! Dat is een uitvloeisel van de invoering van de
Flex BV wet. Voor de rest lijkt het in grote lijnen op een NV wat betreft de structuur. Ook voor een
BV geldt dat storting op aandelen kan plaatsvinden in geld of natura blijkens art. 2:191a/191b BW.
Oprichting NV/BV
1- Door één of meer personen (art. 2:64/175 lid 2 BW)
2- Akte van oprichting + statuten (art. 2:65 en 66/176 en 177)
Bij notariële akte! (art. 2:64/175 lid 2 jo. 2:4 BW) Ontstaansvoorwaarde
3- Inschrijving Handelsregister (art. 2:69/180 BW) Geen ontstaansvoorwaarde
Hoe wordt een NV/BV opgericht? In de wet staat dat dit geschiedt door één of meer personen. Er
moet een akte van oprichting worden opgemaakt. Dat gebeurt bij de notaris. Die akte moet notarieel
worden verleden. In die akte van oprichting moeten de statuten zijn opgenomen. Dat wordt
gecontroleerd door de notaris. Hij kijkt of het in overeenstemming is met de wet. Het kan naderhand
zijn dat je achteraf niet gelukkig blijkt met je statuten. Je kunt dat laten veranderen door de notaris.
De statutenwijziging moet dus ook weer notarieel worden verleden. Het is een doorlopend proces.
Die notariële akte is een ontstaansvoorwaarde! Dat wil zeggen dat als er geen notariële akte wordt
verleden, dat dan de desbetreffende rechtspersoon niet ontstaat. Hij bestaat gewoon helemaal niet.
Er zijn in het verleden mensen geweest die meenden dat zij al jaren een NV of BV drijfden, waarbij
achteraf bleek dat er geen notariële akte was verleend. Die NV en BV bleek achteraf dus niet te
!3
Ondernemingsrecht
Art. 2:9 BW. Dit artikel gaat over bestuurders-aansprakelijk. De Hoge Raad heeft in Staleman/van
de Ven gezegd dat de bestuurder pas aansprakelijk kan zijn als hem een ernstig verwijt kan worden
gemaakt. Voor aansprakelijkheid als bedoeld in art. 2:9 BW is dus ernstige verwijtbaarheid vereist.
Drie hoofdthema’s (Voor alle ondernemingsvormen)
1- Juridische organisatie van de onderneming (organen/bevoegdheden/ruzie)
2- Vertegenwoordiging
3- Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid
We kennen veel BV’s en NV’s in Nederland. Er zijn rond de 845.000 BV’s in Nederland en rond
5.000 NV’s in Nederland. Onze economie draait op die ondernemingen. Die BV’s zijn enorm
belangrijk. Wat zijn BV’s en NV’s?
Privaatrechtelijke rechtspersonen (Art. 2:3 BW)
1- Vereniging
2- Coöperatie
3- Onderlinge waarborgmaatschappij
4- Naamloze Vennootschap (NV)
5- Besloten Vennootschap (BV)
6- Stichting
Wij kennen een gesloten stelsel van privaatrechtelijke rechtspersonen. Dat wil overigens niet
zeggen dat dit de enige rechtspersonen zijn die wij kennen. Wij zijn ook bekend met rechtspersonen
zoals de gemeente en de provincie en overheid. Dat zijn allemaal publiekrechtelijke rechtspersonen.
Er is ook zoiets als een Europese vennootschap. Daar besteden we geen aandacht aan. De
onderlinge waarborgmaatschappij mag je vergeten. Deze is voor handelsrecht niet interessant. De
overige vijf rechtspersonen zijn wel van belang.
Wettelijke regelingen
Welke wetten zijn van belang bij het vak handelsrecht? Allereerst Boek 2 BW. Daarnaast de
handelsregisterwet en het daarbijbehorende handelsregisterbesluit. De WOR voor het geval een
onderneming in stand wordt gehouden door een rechtspersoon waarin tenminste 50 werknemers
werkzaam zijn. De WOR bepaalt dan dat de ondernemer verplicht is om een ondernemingsraad in te
stellen. Die ondernemingsraad heeft dan bepaalde adviesrechten en instemmingsrechten. Uiteraard
zijn boek 3 en boek 6 ook van belang, vooral in de situatie dat zij deelnemen aan het economische
verkeer. Tot slot zijn statuten van belang. Iedere rechtspersoon is verplicht om statuten te maken.
Dat gebeurt bij de notaris. Die statuten moeten bij de akte van oprichting worden gevoegd. Bij een
akte van oprichting wordt een onderneming opgericht. De wet bepaalt dat aan de akte van
oprichting een statuut moet worden gehecht. Dat vinden we met zoveel woorden terug in art. 2:66
BW. Statuten zijn door de rechtspersoon zelf opgestelde regels betreffende de interne organisatie.
Daar kun je differentiëren. Je kunt de NV of de BV of een andere rechtspersoon inrichten naar je
eigen smaak en behoeften. De ondergrens is natuurlijk wel dat die statuten niet in strijd mogen
komen met de regels uit boek 2 BW. Als dat wel zo is, dan is zo’n bepaling uit het statuut nietig.
!1
,Rechtspersoonlijkheid (art. 2:5 BW)
Art. 2:5 BW. Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een natuurlijke persoon
gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit. Je zou een rechtspersoon dus kunnen beschouwen
als een zelfstandig drager van eigen rechten en plichten. Het is een heel belangrijke uitvinding
geweest in de mensheid. Dat betekent onder andere dat een rechtspersoon zelf eigenaar kan zijn van
goederen. Dus niet de personen die bij de rechtspersoon zijn betrokken zijn daarvan eigenaar, maar
de rechtspersoon zelf is eigenaar. Rechtspersonen kunnen zelf overeenkomsten aan gaan. Ze kunnen
zelf aansprakelijk zijn op grond van een onrechtmatige daad. Ze kunnen zelf strafrechtelijk
vervolgd worden. Een rechtspersoon kan natuurlijk niet in de gevangenis belanden. Daarentegen
kan hij wel een hoge boete krijgen. Wat dat betreft staat de rechtspersoon in heel veel opzichten wat
betreft het vermogensrecht gelijk aan een natuurlijke persoon. Eén van de dingen die rechtspersonen
niet kunnen is trouwen. Rechtspersoonlijkheid is een belangrijke uitvinding in het recht.
Verschillende ondernemingsvormen of samenwerkingsverbanden kunnen rechtspersoonlijkheid
krijgen. Een rechtspersoon is eigenlijk niet meer dan een bedenksel. Het is een soort etiketje dat we
aan bepaalde samenwerkingsvormen plakken. Rechtspersonen kunnen zelf niet handelen. Het is een
fictief verzinsel. Hoe doet een rechtspersoon het dan? Een rechtspersoon handelt namens of door
middel van een bestuur. Dat houdt in dat iedere rechtspersoon altijd een bestuur heeft! Dat bestuur
dat handelt namens de rechtspersoon. Het bestuur is ook het orgaan dat de rechtspersoon
vertegenwoordigt. De rechtspersoon kan dus zelf overeenkomsten aan gaan. Dat kan dus eigenlijk
niet, want het is een fictief dingetje. Het bestuur van de rechtspersoon gaat namens de rechtspersoon
overeenkomsten aan.
NV en BV
NV Titel 4 Boek 2 BW
BV Titel 5 Boek 2 BW
Iedere rechtspersoon heeft een eigen titel in boek 2 BW. Titel 4 is gereserveerd voor de NV en Titel
5 is gereserveerd voor de BV. Beide titels lijken behoorlijk op elkaar. De NV is eigenlijk de oudste
vorm van de twee vennootschapsvormen. De BV is als het ware afgeleid van de NV. De wetgever
heeft er destijds voor gekozen om de regeling van de BV aan te laten sluiten op de regeling van de
NV. Als je je in de regeling van de NV bevindt, terwijl je iets van de BV moet weten, kun je globaal
gesproken 110 er bij optellen en dan zie je de BV regeling. Dat kan handig zijn om snel te zoeken.
Houd er rekening mee dat de artikelen inmiddels wel van elkaar verschillen. Aanvankelijk was het
zo dat de artikelen bij de introductie van de BV inhoudelijk sterk overeenkwamen met die van de
NV. Er is inmiddels vrij veel gebeurd. De belangrijkste wijziging is op 1 oktober 2013 in werking
getreden. Toen is de nieuwe regeling voor de flex BV in werking getreden. Als gevolg daarvan zijn
er veranderingen doorgevoerd. Er zijn wel overlappingen. Een voorbeeld daarvan is Titel 1 Boek 2
BW: ‘Algemene bepalingen’. Let op: Dat geldt voor alle rechtspersonen! Dus ook voor de NV/BV!
Uit de algemene bepalingen is art. 2:25 BW zo’n beetje de belangrijkste. Daaruit blijkt dat de
bepalingen van boek 2 BW van dwingend recht zijn, tenzij uit de desbetreffende bepaling anders
blijkt. De wettelijke bepaling luidt als volgt: ’’Van de bepalingen van dit boek kan slechts worden
afgeweken, voor zover dat uit de wet blijkt’’.
Naamloze Vennootschap (NV)
Art. 2:64 lid 1 BW
- In aandelen verdeeld kapitaal (zie ook art. 2:79 lid 1 BW)
- Altijd meer dan één aandeel
- Ook wel: Kapitaalvennootschap
- Eén of meer aandeelhouders
!2
, Hoe ziet zo’n NV er nou uit? Een NV is wat wij noemen een kapitaalvennootschap. Dat geldt ook
voor een BV. Een NV en een BV dat zijn kapitaalvennootschappen. Waarom is dat zo? Een NV
heeft, zegt art. 2:64 lid 1 BW, in aandelen verdeeld kapitaal. Je hebt altijd beginkapitaal nodig.
Voordat je wilt investeren, moet je beginkapitaal hebben. Dit kun je lenen bij de bank. Wellicht heb
je rijke ouders die jou geld willen geven om mee te starten. Het kan allemaal, maar voor de NV en
BV geldt dat de manier waarop je kapitaal wil aantrekken door het in aandelen verdeeld kapitaal te
vormen. Dat gaat bij de oprichting gebeuren. Een NV heeft een in aandelen verdeeld kapitaal. Er is
altijd meer dan één aandeel! Er moeten dus twee of meer aandelen worden uitgegeven. Omdat het
gaat om het in aandelen verdeeld kapitaal noemen we een NV en BV een kapitaalvennootschap.
Een kapitaal is een bepaald bedrag. Dat is verdeeld in partjes. Die partjes noemen we aandelen. Die
aandelen zijn in handen van één of meer aandeelhouders. Dat kunnen natuurlijke personen zijn,
maar het kunnen uiteraard ook rechtspersonen zijn. Het kan zo zijn dat de ene NV aandelen houdt in
een andere NV of BV. Dat gebeurt in de praktijk ook veel. Je ziet dan bijvoorbeeld dat een NV aan
de top staat. Hij is aandeelhouder in vier andere NV’s. Die vier andere NV’s hebben weer aandelen
in 16 BV’s. Die 16 BV’s hebben weer aandelen in 36 andere BV’s. Die 36 BV’s kunnen weer
aandelen hebben in andere VOF’s etc. Zo krijg je een enorme kerstboom aan rechtspersonen in één
groep. Het kan soms onduidelijk zijn. Dat in aandelen verdeeld kapitaal is het beginkapitaal voor
een NV. Er moet op de aandelen worden gestort. Dat storten op die aandelen kan in geld of in
natura. Dat blijkt uit art. 2:80a/80b BW.
Besloten Vennootschap (BV)
Art. 2:175 lid 1 BW
- In één of meer aandelen verdeeld kapitaal
- Eén of meer aandelen
- Ook wel kapitaalvennootschap
- Eén of meer aandeelhouders
Het systeem voor een BV is bijna hetzelfde. Het belangrijkste verschil is dat bij een BV kan worden
volstaan met het uitgeven van slechts één aandeel! Dat is een uitvloeisel van de invoering van de
Flex BV wet. Voor de rest lijkt het in grote lijnen op een NV wat betreft de structuur. Ook voor een
BV geldt dat storting op aandelen kan plaatsvinden in geld of natura blijkens art. 2:191a/191b BW.
Oprichting NV/BV
1- Door één of meer personen (art. 2:64/175 lid 2 BW)
2- Akte van oprichting + statuten (art. 2:65 en 66/176 en 177)
Bij notariële akte! (art. 2:64/175 lid 2 jo. 2:4 BW) Ontstaansvoorwaarde
3- Inschrijving Handelsregister (art. 2:69/180 BW) Geen ontstaansvoorwaarde
Hoe wordt een NV/BV opgericht? In de wet staat dat dit geschiedt door één of meer personen. Er
moet een akte van oprichting worden opgemaakt. Dat gebeurt bij de notaris. Die akte moet notarieel
worden verleden. In die akte van oprichting moeten de statuten zijn opgenomen. Dat wordt
gecontroleerd door de notaris. Hij kijkt of het in overeenstemming is met de wet. Het kan naderhand
zijn dat je achteraf niet gelukkig blijkt met je statuten. Je kunt dat laten veranderen door de notaris.
De statutenwijziging moet dus ook weer notarieel worden verleden. Het is een doorlopend proces.
Die notariële akte is een ontstaansvoorwaarde! Dat wil zeggen dat als er geen notariële akte wordt
verleden, dat dan de desbetreffende rechtspersoon niet ontstaat. Hij bestaat gewoon helemaal niet.
Er zijn in het verleden mensen geweest die meenden dat zij al jaren een NV of BV drijfden, waarbij
achteraf bleek dat er geen notariële akte was verleend. Die NV en BV bleek achteraf dus niet te
!3
