Nederlands Hogeschooltaal samenvatting
Spelling Algemeen
Samenstelling met tussen -n of -s
- Samenstelling met tussenletter -n
bv. kersenpit mondbeschermer apennootjes
kersenpitbakje wintertijd grotendeels
bruidsmeisje stationshal kippenhok
spinnenwebben goedendag bruidegom
rodekool dronkenlap leeuwenmoed
geboortekaartje koeienvlaai
een tussenklank e wordt met -n geschreven als het linkerdeel van de
samenstelling een zelfstandignaamwoord (de, het, een) is dat een meervoud
heeft op -en, maar geen meervoud op -es.
bv. notendop
vrouwenvleugel
gebarentaal
het eerste deel van een samenstelling krijgt een vorm die het ook krijgt als
loswoord
bv. hond+hok= ‘honde’ bestaat niet dus hondenhok
groente+boer= ‘groente’ bestaat wel dus groenteboer
2 categorie woorden die toch een -n krijgt, ook al bestaat het eerste deel met -e
wel
- zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden en afgeleid zijn van een
bijvoeglijk naamwoord
bv. ziekenhuis; zieke bestaat (persoon+afgeleid van bijvoeglijk naamwoord)
- klassenstrijd: woorden die eindigen op een toonloze e en die geen meervoud op
-s hebben, klasse eindigt op -e maar klasses bestaat niet.
UITZONDERINGEN
1) geen tussen -n in de woorden: Koninginnefeest, Koninginnenacht,
Koninginnedag, ook bij: zon, maan, hel, Lieve-Vrouw
bv. zonneschijn maneschijn
hellevuur Lieve-Vrouwekerk
wel met tussen -n: koninginnensoep, koninginnenhapje, koninginnenrit
,2) geen -n als ze bijvoeglijk naamwoord zijn
eerste deel alleen een versterkende betekenis
bv. beresterke vent reuzeleuk
boordevol apetrots
3) geen -n in versteende samenstellingen; worden niet meer herkend als
samenstelling:
bv. bakkebaard ledemaat
elleboog takkewijf
schattebout nachtegaal
- afleiding met tussenletter -n
bestaand woord waaraan een achtervoegsel/of voorvoegsel zit
eerste deel altijd eindigt op -n, -n blijft behouden
bv. eigendom jodendom vorstendom
gelegenheid zeggenschap eigenschap
! heideachtig - lenteachtig!
voor het achtervoegsel -lijk of -loos komt alleen -e, behalve wanneer het
grondwoord eindigt op een -n
bv. woordeloos, waardeloos meedogenloos, wezenlijk
belangeloos, stateloos hersenloos, eigenlijk
zuidelijk, ideeëloos gelegenheid, openlijk
Westelijk, besluiteloosheid
- samenstelling en afleiding met -s
bv. inhoudsloos
als je de -s hoort schrijf je hem ook
bv. bruidsmeisje joggingbroek
jongensachtig watersnoodramp
naslagwerken dorpsschool
soms heeft het 2de woord een sisklank dus dan hoor je hem niet dan verander
je dit door een ander woord om te horen of er een -s is of niet
bv. stationschef = stationshal
dameszadel = damesfiets
kan allebei: drugsgebruik - druggebruik
gewichtsloos - gewichtloos
, Los, aan een of met een streepje
- samenstelling
schrijf bij twijfel de delen van een samenstelling aan elkaar vast
bv. tenslotte
jeugdherberg
bovenbouwcollega’s
UITZONDERING
- bij klinkerbotsing moet er een koppelteken geplaatst worden
bv. schade-expert
college-uren
- of als het woord moeilijk leesbaar is, mag allebei
bv. college-aantekeningen - collegeaantekeningen
college-gebouw - collegegebouw
- engelse samenstellingen
bv. businessplan
productieproces
inbouwspecialist
- namen van merken voor een zelfstandig naamwoord = LOS
bv. een Philips stofzuiger
een Mercedes bestelwagen
- woordgroepen die we met meer dan 1 woordaccent uitspreken = niet aan
elkaar vast
bv. in verband met nasi goreng diner dansant
alle drie ter zake blinde vink
blind vliegen tot stand komen babi pangang
in stand houden ver verwijderd voor zover
twee derde (tweederdemeerderheid)
- donker-lichtverhouding
2 gelijkwaardige delen
- als het eerste deel verwijst naar een plaats of bevolkingsgroep
bv. rooms-katholiek
- Samenstelling met verwisselbare elementen
we gebruiken een koppelteken tussen gelijkwaardige delen in een samenstelling
bv. luitenant-kolonel
een samenstelling met gelijkwaardige delen kan bestaan uit:
Spelling Algemeen
Samenstelling met tussen -n of -s
- Samenstelling met tussenletter -n
bv. kersenpit mondbeschermer apennootjes
kersenpitbakje wintertijd grotendeels
bruidsmeisje stationshal kippenhok
spinnenwebben goedendag bruidegom
rodekool dronkenlap leeuwenmoed
geboortekaartje koeienvlaai
een tussenklank e wordt met -n geschreven als het linkerdeel van de
samenstelling een zelfstandignaamwoord (de, het, een) is dat een meervoud
heeft op -en, maar geen meervoud op -es.
bv. notendop
vrouwenvleugel
gebarentaal
het eerste deel van een samenstelling krijgt een vorm die het ook krijgt als
loswoord
bv. hond+hok= ‘honde’ bestaat niet dus hondenhok
groente+boer= ‘groente’ bestaat wel dus groenteboer
2 categorie woorden die toch een -n krijgt, ook al bestaat het eerste deel met -e
wel
- zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden en afgeleid zijn van een
bijvoeglijk naamwoord
bv. ziekenhuis; zieke bestaat (persoon+afgeleid van bijvoeglijk naamwoord)
- klassenstrijd: woorden die eindigen op een toonloze e en die geen meervoud op
-s hebben, klasse eindigt op -e maar klasses bestaat niet.
UITZONDERINGEN
1) geen tussen -n in de woorden: Koninginnefeest, Koninginnenacht,
Koninginnedag, ook bij: zon, maan, hel, Lieve-Vrouw
bv. zonneschijn maneschijn
hellevuur Lieve-Vrouwekerk
wel met tussen -n: koninginnensoep, koninginnenhapje, koninginnenrit
,2) geen -n als ze bijvoeglijk naamwoord zijn
eerste deel alleen een versterkende betekenis
bv. beresterke vent reuzeleuk
boordevol apetrots
3) geen -n in versteende samenstellingen; worden niet meer herkend als
samenstelling:
bv. bakkebaard ledemaat
elleboog takkewijf
schattebout nachtegaal
- afleiding met tussenletter -n
bestaand woord waaraan een achtervoegsel/of voorvoegsel zit
eerste deel altijd eindigt op -n, -n blijft behouden
bv. eigendom jodendom vorstendom
gelegenheid zeggenschap eigenschap
! heideachtig - lenteachtig!
voor het achtervoegsel -lijk of -loos komt alleen -e, behalve wanneer het
grondwoord eindigt op een -n
bv. woordeloos, waardeloos meedogenloos, wezenlijk
belangeloos, stateloos hersenloos, eigenlijk
zuidelijk, ideeëloos gelegenheid, openlijk
Westelijk, besluiteloosheid
- samenstelling en afleiding met -s
bv. inhoudsloos
als je de -s hoort schrijf je hem ook
bv. bruidsmeisje joggingbroek
jongensachtig watersnoodramp
naslagwerken dorpsschool
soms heeft het 2de woord een sisklank dus dan hoor je hem niet dan verander
je dit door een ander woord om te horen of er een -s is of niet
bv. stationschef = stationshal
dameszadel = damesfiets
kan allebei: drugsgebruik - druggebruik
gewichtsloos - gewichtloos
, Los, aan een of met een streepje
- samenstelling
schrijf bij twijfel de delen van een samenstelling aan elkaar vast
bv. tenslotte
jeugdherberg
bovenbouwcollega’s
UITZONDERING
- bij klinkerbotsing moet er een koppelteken geplaatst worden
bv. schade-expert
college-uren
- of als het woord moeilijk leesbaar is, mag allebei
bv. college-aantekeningen - collegeaantekeningen
college-gebouw - collegegebouw
- engelse samenstellingen
bv. businessplan
productieproces
inbouwspecialist
- namen van merken voor een zelfstandig naamwoord = LOS
bv. een Philips stofzuiger
een Mercedes bestelwagen
- woordgroepen die we met meer dan 1 woordaccent uitspreken = niet aan
elkaar vast
bv. in verband met nasi goreng diner dansant
alle drie ter zake blinde vink
blind vliegen tot stand komen babi pangang
in stand houden ver verwijderd voor zover
twee derde (tweederdemeerderheid)
- donker-lichtverhouding
2 gelijkwaardige delen
- als het eerste deel verwijst naar een plaats of bevolkingsgroep
bv. rooms-katholiek
- Samenstelling met verwisselbare elementen
we gebruiken een koppelteken tussen gelijkwaardige delen in een samenstelling
bv. luitenant-kolonel
een samenstelling met gelijkwaardige delen kan bestaan uit:
