Week 1: Inleiding (8 t/m 12 februari)
Hoorcollege week 1 Inleiding
Wat is materieel strafrecht?
a) strafbaarstellingen
• bevatten delictsomschrijving + sanctienorm
- alleen delictsomschrijving bevat bestanddelen (deze moeten bewezen worden)
• opgedeeld in misdrijven (boek 2 Sr) en overtredingen (boek 3 Sr)
- heeft gevolgen voor strafrecht; subjectieve bestanddelen als opzet en schuld alleen in
misdrijven
- drukt de ernst van het strafbare feit uit
- correspondeert met het onderscheid tussen wetsdelicten (die beogen de samenleving
te ordenen) en rechtsdelicten (zijn delicten die ook zonder wetgeving als onrechtmatig
zijn te beschouwen)
- culpoze en doleuze delicten
- krenkingsdelicten (strafbaarstelling van gedragingen waarvan kwaad al is geschiedt)
en gevaarzettingsdelicten (strafbaarstelling van gedragingen die gevaar kunnen
veroorzaken)
- commissie- en ommissiedelicten
- formeel en materieel omschreven delicten
• nadere onderscheidingen mogelijk
b) algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid
c) sanctierecht (aldus Kelk/De Jong)
• in formele strafrecht is bepaald wat er met een materieel strafrechtelijk feit moet gebeuren
• opportuniteitsbeginsel = van geval tot geval beslissen of vervolgen van strafbaar feit
opportuun is
• verschillende invullingen van dezelfde begrippen in andere rechtsgebieden
Bronnen materieel strafrecht
1) internationale verdragen
• verdragen die Nederland verplicht strafbaar te stellen
• witwassen, mensenhandel, cyber crime
• verdragen die Nederland verplichten bij strafvorderlijk optreden bepaalde rechten te
waarborgen
• bekendste voorbeeld is EVRM, maar ook EU Grondrechten Handvest
,2) EU-regelgeving
3) Nederlandse wet: commuun (in wetboek Sr) en bijzonder strafrecht (wet economische
delicten, wet wapens en munitie)
4) nationale en internationale rechtspraak
• EU-hof van justitie = uitleggen van normen die in richtlijn Nederland verplichten
bepaalde vormen strafbaar te stellen
betekenis van bronnen
• primaat van de wet —> via art. 1 Sr = legaliteitsbeginsel (ook gecodificeerd in EVRM en
EU Grondrechten Handvest) & codificatiegebod uit de Grondwet
• primaat van het wetboek van strafrecht
• in praktijk ook invulling door de rechter
Nederlands strafrecht 1886-heden
• tot 1886: Franse Code Pénal van kracht
• 1886: inwerkingtreding nieuw nationaal wetboek van strafrecht
• juryrechtspraak afgeschaft
• gekenmerkt door eenvoud, rechterlijke interpretatie- en straftoemetingsvrijheid en
terughoudendheid (liberaal)
Behouden gebleven sinds 1886
• algemene leerstukken niet/nauwelijks gedefinieerd; nadere uitwerking overgelaten aan de
rechtspraak
• tweedeling tussen misdrijven en overtredingen
• grote straftoemetigsvrijheid voor de rechter
ontwikkelingen sinds 1886
• opkomst moderne richting
• proportionele vergelding als grondslag van de straf; in straftoemeting zelf doelen
verwezenlijken = vereniging van moderne en traditionele richting
• met name voor rechtvaardiging voor straffen
• in moderne richting meer aandacht voor persoon van de verdachte
• hangt samen met doelen van straffen
- speciale preventie
- generale preventie
- reparatie
• toegenomen invloed andere disciplines
, • criminologie, psychiatrie; menswetenschappen
• nieuwe vormen van criminaliteit
• internet
• internationalisering en Europeanisering
• heden = nadruk op veiligheid <— te maken met strafklimaat
belangrijke veranderingen
• vaak ofwel op EU-niveau ofwel op internationaal niveau ontwikkeld
• positieve verplichtingen op grond van EVRM
• invloed bovennationaal recht, met name EU-recht
• plicht tot conforme interpretatie
• rechtspraak Hof van Justitie
• strafbaarstelling van de voorfase
• strafbare voorbereidingshandelingen
• gevaarzetting steeds meer op de voorgrond (gaat niet meer alleen op verwezenlijkte
kwaad; past bij algemene nadruk op preventie en veiligheid)
• veranderde opvatting daderschap
• naast fysiek ook functioneel daderschap (niet voorkomen van handelen van anderen)
• strafbaarheid van de rechtspersoon
• forse groei bijzondere strafwetgeving
• mede onder invloed van EU-regelgeving en internationaal recht
• gelede normstelling
Criteria voor strafbaarstelling
• schadebeginsel
• nu ook gevaar voor schade
• schending van rechtsbelangen
• strafbaarstelling van gedrag alleen gerechtvaardigd als rechtsbelang wordt geschonden
(leven, lichamelijke integriteit)
• Strafbaar gedrag is menselijk gedrag; ontmenselijken van daders zou dit miskennen
• “wie de misdadiger als mens eerbiedigt en werkelijk verantwoordelijk houdt, biedt de
misdadiger de gelegenheid het verloren vertrouwen opnieuw te verdienen” (Pompe)
Hoorcollege week 1 Inleiding
Wat is materieel strafrecht?
a) strafbaarstellingen
• bevatten delictsomschrijving + sanctienorm
- alleen delictsomschrijving bevat bestanddelen (deze moeten bewezen worden)
• opgedeeld in misdrijven (boek 2 Sr) en overtredingen (boek 3 Sr)
- heeft gevolgen voor strafrecht; subjectieve bestanddelen als opzet en schuld alleen in
misdrijven
- drukt de ernst van het strafbare feit uit
- correspondeert met het onderscheid tussen wetsdelicten (die beogen de samenleving
te ordenen) en rechtsdelicten (zijn delicten die ook zonder wetgeving als onrechtmatig
zijn te beschouwen)
- culpoze en doleuze delicten
- krenkingsdelicten (strafbaarstelling van gedragingen waarvan kwaad al is geschiedt)
en gevaarzettingsdelicten (strafbaarstelling van gedragingen die gevaar kunnen
veroorzaken)
- commissie- en ommissiedelicten
- formeel en materieel omschreven delicten
• nadere onderscheidingen mogelijk
b) algemene leerstukken van strafrechtelijke aansprakelijkheid
c) sanctierecht (aldus Kelk/De Jong)
• in formele strafrecht is bepaald wat er met een materieel strafrechtelijk feit moet gebeuren
• opportuniteitsbeginsel = van geval tot geval beslissen of vervolgen van strafbaar feit
opportuun is
• verschillende invullingen van dezelfde begrippen in andere rechtsgebieden
Bronnen materieel strafrecht
1) internationale verdragen
• verdragen die Nederland verplicht strafbaar te stellen
• witwassen, mensenhandel, cyber crime
• verdragen die Nederland verplichten bij strafvorderlijk optreden bepaalde rechten te
waarborgen
• bekendste voorbeeld is EVRM, maar ook EU Grondrechten Handvest
,2) EU-regelgeving
3) Nederlandse wet: commuun (in wetboek Sr) en bijzonder strafrecht (wet economische
delicten, wet wapens en munitie)
4) nationale en internationale rechtspraak
• EU-hof van justitie = uitleggen van normen die in richtlijn Nederland verplichten
bepaalde vormen strafbaar te stellen
betekenis van bronnen
• primaat van de wet —> via art. 1 Sr = legaliteitsbeginsel (ook gecodificeerd in EVRM en
EU Grondrechten Handvest) & codificatiegebod uit de Grondwet
• primaat van het wetboek van strafrecht
• in praktijk ook invulling door de rechter
Nederlands strafrecht 1886-heden
• tot 1886: Franse Code Pénal van kracht
• 1886: inwerkingtreding nieuw nationaal wetboek van strafrecht
• juryrechtspraak afgeschaft
• gekenmerkt door eenvoud, rechterlijke interpretatie- en straftoemetingsvrijheid en
terughoudendheid (liberaal)
Behouden gebleven sinds 1886
• algemene leerstukken niet/nauwelijks gedefinieerd; nadere uitwerking overgelaten aan de
rechtspraak
• tweedeling tussen misdrijven en overtredingen
• grote straftoemetigsvrijheid voor de rechter
ontwikkelingen sinds 1886
• opkomst moderne richting
• proportionele vergelding als grondslag van de straf; in straftoemeting zelf doelen
verwezenlijken = vereniging van moderne en traditionele richting
• met name voor rechtvaardiging voor straffen
• in moderne richting meer aandacht voor persoon van de verdachte
• hangt samen met doelen van straffen
- speciale preventie
- generale preventie
- reparatie
• toegenomen invloed andere disciplines
, • criminologie, psychiatrie; menswetenschappen
• nieuwe vormen van criminaliteit
• internet
• internationalisering en Europeanisering
• heden = nadruk op veiligheid <— te maken met strafklimaat
belangrijke veranderingen
• vaak ofwel op EU-niveau ofwel op internationaal niveau ontwikkeld
• positieve verplichtingen op grond van EVRM
• invloed bovennationaal recht, met name EU-recht
• plicht tot conforme interpretatie
• rechtspraak Hof van Justitie
• strafbaarstelling van de voorfase
• strafbare voorbereidingshandelingen
• gevaarzetting steeds meer op de voorgrond (gaat niet meer alleen op verwezenlijkte
kwaad; past bij algemene nadruk op preventie en veiligheid)
• veranderde opvatting daderschap
• naast fysiek ook functioneel daderschap (niet voorkomen van handelen van anderen)
• strafbaarheid van de rechtspersoon
• forse groei bijzondere strafwetgeving
• mede onder invloed van EU-regelgeving en internationaal recht
• gelede normstelling
Criteria voor strafbaarstelling
• schadebeginsel
• nu ook gevaar voor schade
• schending van rechtsbelangen
• strafbaarstelling van gedrag alleen gerechtvaardigd als rechtsbelang wordt geschonden
(leven, lichamelijke integriteit)
• Strafbaar gedrag is menselijk gedrag; ontmenselijken van daders zou dit miskennen
• “wie de misdadiger als mens eerbiedigt en werkelijk verantwoordelijk houdt, biedt de
misdadiger de gelegenheid het verloren vertrouwen opnieuw te verdienen” (Pompe)
