Filo
Inleiding
5 dimensies van het goede leven: relaties, instituties, lichaam, natuur en zin
H1
Reflectie op de wereld leidt tot vragen over het goede leven, taal en symbolen stellen ons in
staat tot reflectie, je moet in deze wereld kunnen reflecteren om zo een zo goed mogelijke
keuze te maken en om zo gelukkig mogelijk te zijn, door keuze stres van deze tijd worden
keuzes uitgesteld en vastgehouden aan tradities, doordat in deze tijd er zoveel producenten
zijn die zoveel verschillende producten aanbieden word deze stres alleen maar groter, ze
willen dit omdat ze geld willen verdienen dus zullen ze altijd nieuwe producten blijven
aanbieden
Vrije markt= een wereldwijd systeem waarin men goederen en diensten afneemt en
aanbiedt, waar vrij gekozen mag worden tussen deze aanbieders en de prijs word bepaald
door vraag en aanbod
De vrije markt is geen neutraal systeem, het word bepaald door een bepaald moreel(bijv
onderneming schap). Ook zit er een bepaalde ideologie aan vast.
Cassierer: de mens is een symboliserend dier, het is dankzij taal dat we ons buiten onszelf
kunnen plaatsen(reflectie)
Nietsche= we zijn het niet vastgestelde dier, we hebben geen instinct, we kunnen kiezen
maar doen zoveel mogelijk om deze keuze uit te stellen, keuze leidt tot stres en dus zijn we
een ziek dier
Socrates= als je het leven niet onderzoekt en dus de keuzes uitstelt is het leven het leven
niet waard
Nussbaum= is het er niet mee eens dat staten worden geordend op een ranglijst op basis
van het BBP dus economische groei want ze denk niet dat dat een samenleving goed maakt
Capabilities= wat moet een goede samenleving mogelijk maken voor haar burgers
Nussbaum lijst met capabillities=
1. in staat zijn te leven dus geen vroegtijdige dood (gezondheidzorg)
2. dak boven je hoofd, niet hele tijd ziek dus lichamelijke gezondheid
3. lichamelijke integriteit, in staat zijn om te kunnen sporten en bewegen
4. zintuigelijke waarneming, jezelf kunnen uitdrukken of onderwijs volgen
5. emoties, je word niet geblokkeerd in je emoties
6. je bent in staat om je eigen plannen te kunnen maken
7. het relaties kunnen hebben met wie dan ook
,8. zorg kunnen dragen voor natuur en dieren
9. je kunt lachen
10. zeggenschap over je eigen omgeving
Kritiek hierop: ze zijn heel westers(nadruk ligt op keuzevrijheid en zelfontplooiing) we
hebben niet de keuze om met de natuur te leven of in een samenleving, we hebben nu
eenmaal verplichtingen die horen bij het menselijk bestaan (je hebt niet de keuze om een
relatie te hebben met je ouders die heb je altijd al) en iemand moet deze capabillities
mogelijk maken namelijk instituties en deze beperken onze vrijheid ook(schoolplicht)
5 voorwaarden voor het goede leven:
1. relaties met andere mensen, we zullen altijd verbonden zijn met andere
2. instituties, allerlei structuren die ons leven bepalen(overheid en school)
3. ons lichaam, hier hebben we geen keuze
4. de natuur, we hebben de natuur nodig maar willen het ook buiten houden
5. de zin
Als een van deze punten word verwaarloosd is een goed leven niet mogelijk
H2
Griekse oudheid
Plato zijn ideale staat: kritisch op de democratie( hij vond dat het grootste deel van de
bevolking niet in staat was en dus te dom om mee te beslissen) en wil een hiërarchie,
Plato= het goede leven is een leven waarin iedereen een plaats heeft, iedereen heeft een
taak
Plat en de drie delen van de ziel:
1. vegetatieve verlangen: lust
2. eergevoel, hogere emoties
3. denkend deel, ratio, maken van beslissingen
volgens Plato zijn deze delen niet bij iedereen even sterk, soms is iemand niet sterk genoeg
om de lust te onderdrukken, je kan dit volgens Plato ook niet leren, geen sociale mobiliteit,
mensen waarbij de ratio het grootst is moeten de samenleving leiden, democratie is alleen
goed wanneer de bevolking in staat is om voor het algemeen belang te kiezen en niet alleen
maar naar lust
Karl Popper vind dit geen goed idee want er is geen ruimte voor andere waarheden, andere
manieren, andere moeten het met de leider oneens kunnen zijn
Aristoteles= de mens is een dier met ratio, een dier wat samenleeft, er zijn verschillende
goede staatsvormen mogelijk(monarchie, aristocratie dus meerdere leiders) maar ze kunnen
,ook allemaal misgaan(wanneer de heerser gericht is op eigen belang, als de machthebber
regeert ten koste van de bevolking is dit niet goed, Aristoteles was geen fan van democratie
want hierbij streefde de bevolking alleen maar naar eigenbelang en genot op de korte
termijn, een goed leven is een gelukkig leven met genot maar voor iedereen en niet alleen
voor de heerser, een goede samenleving is een samenleving die dit mogelijk maakt
Geluk volgens Aristoteles is het hebben van een goede ziel, het verwezenlijken van je
potentie dat is goed, je moet gebruik maken van je reden dit zorgt voor handelen maar niet
altijd goed handelen, door de rede ga je na wat het goede is en vanuit daar handel je
Deugd= innerlijke mogelijkheid tot goed handelen, een goede karaktereigenschap waardoor
we goed kunnen handelen
Volgens de deugd ethiek draait het goede leven om het verwezenlijken van de goede
eigenschappen dus het gebruiken van die goede eigenschappen, als je vrijgevig handelt ben
je gelukkig volgens Aristoteles maar dit is door omstandigheden soms niet mogelijk voor
mensen alleen dus de taak van de overheid is om deze voorwaarden te scheppen,
Plato vind het grootste gedeelte van de mens dom Aristoteles niet hij wil de reden, het
hebben van goede eigenschappen en handelen
Moter voor redengeving zijn de ethische deugden
Diagnostische deugden komen overeen met de mens als redelijk wezen
Aristoteles zijn kijk op de menselijke ziel
1. vegetatief deel: heeft geen deugden want hierbij horen dingen als de spijsvertering
2. denkende deel: hier horen wel deugden bij (diagnostische deugden want hierbij gaat het
over de mens als logisch wezen zoals kennis, wijsheid en intelligentie
3. strevende deel: gewoontes emoties (vrijgevigheid en moed)
Er is niet een deugd maar dit hangt af van de context en de persoon, je hebt allebei de
deugden nodig de ene voor de juiste intentie en de andere voor het handelen
Volmaakte deugd= alle ethische deugd+ praktische wijsheid= rechtvaardigheid en dus de
volkomen deugd en dus het uiteindelijke streven
De mens is een gemeenschapswezen, volgens Aristoteles is het goede leven een sociaal
leven, volgens Aristoteles is de mens een redelijk en sociaal dier, je kunt jezelf pas
verwerkelijken in relatie tot anderen, je moet de wijsheid en de moed hebben om je
ondergeschikt te maken aan de wet want een deugdzaam mens ziet in dat de wet richtlijnen
zijn hoe hij precies zelf als mens zou willen leven daardoor word het volgen van de wet een
vrije handeling voor de deugdzame mens, je herkent jezelf in de wet dus je ziet het niet als
een beperking
Samenleven met andere is iets wat terug komt in de huidige visie van het goede leven en die
van Aristoteles en Plato, ook instituties zien we terug in beide visies want volgens Aristoteles
kom je hierdoor tot zelfverwerkelijking alleen is handel minder belangrijk dan nu, bij
, Aristoteles en Plato moeten we de lichamelijke driften onderdrukken, volgens Aristoteles
kunnen en moeten we de natuur niet beheersen en dit verschikt in de visie van nu waarin
we dat wel willen, bij de oude Grieken zit de zin van het leven in de filosofie en mensen die
dit niet kunnen moeten worden geregeerd door de mensen die dit wel kunnen(herarchie)
Leestekst primaire tekst Aristoteles
Er zijn meerdere manieren om slecht te handelen en maar een om goed te handelen, deugd
is volgens Aristoteles een karakterhouding, geluk is altijd het doel van ons handelen niet
vanwege iets anders, iets wat om zichzelf is altijd meer perfect dan wanneer iets word
gekozen als middel, alles zou direct of indirect moeten leiden tot geluk, het denkende deel
van de ziel bestaat uit het deel wat de rede gehoorzaamt en het deel wat de rede bezit en
dus denkt, een deugdelijk leven voor de mens is volgens hem een leven wat je volgt aan de
hand van de rede want dat maakt jou anders dan de rest, het gedrag is niet hetzelfde als de
houding je kan rechtvaardig handelen en alsnog een rechtvaardig persoon zijn want je kan
rechtvaardig handelen maar indirect allen voor je eigen gewin, alleen ben je een goed
persoon wanneer je een goed motief hebt of houding, een deugdelijke handeling op zichzelf
is niet genoeg om deugdelijk te zijn, rechtvaardig gedrag of gewoontes maken jou pas een
rechtvaardig mens
3 kenmerken van de juiste houding:
1. je moet weten wat je doet, als je niet bewust bent van je keuze zit er ook geen intentie
achter
2. je moet kiezen voor wat je doet dus je moet kiezen vanwege die handeling omdat die
handeling op zichzelf goed is en niet vanwege andere redenen
3. je moet handelen vanuit je vaste principe en niet veranderen, je handelt rechtvaardig
omdat je gelooft dat dat goed is
3 soorten psychische verschijnselen Aristoteles
1. emoties: begeertes, vreugde, liefde, woede(alles wat gepaard gaat met genot of pijn
2. vermogens: verschijnselen waardoor men kan zeggen dat we emoties ervaren, het stelt
ons in staat te voelen
3. houdingen: iets waardoor we ons kunnen verhouden tot die emoties, bewuste keuze en
sturing van die emoties
Deugd is volgens Aristoteles geen emotie want emotie overkomt je, je kan er niks aan doen
dus je bent er niet verantwoordelijk voor, handelen is een bewuste keuze en geen emotie,
deugd is ook geen vermogen, vermogen is dat je in staat bent om emoties te voelen dat wat
je ermee doet kan je pas omzetten in een deugd, deugd is een houding omdat de rest niet
kan, deugdelijkheid is een situatie waarin de mens zijn functie goed kan uitvoeren, het goede
handelen volgens Aristoteles is niet te veel en niet te weinig, een goede houding is het
midden tussen twee extremen, deugdelijkheid is een karakter houding en is dus een manier
Inleiding
5 dimensies van het goede leven: relaties, instituties, lichaam, natuur en zin
H1
Reflectie op de wereld leidt tot vragen over het goede leven, taal en symbolen stellen ons in
staat tot reflectie, je moet in deze wereld kunnen reflecteren om zo een zo goed mogelijke
keuze te maken en om zo gelukkig mogelijk te zijn, door keuze stres van deze tijd worden
keuzes uitgesteld en vastgehouden aan tradities, doordat in deze tijd er zoveel producenten
zijn die zoveel verschillende producten aanbieden word deze stres alleen maar groter, ze
willen dit omdat ze geld willen verdienen dus zullen ze altijd nieuwe producten blijven
aanbieden
Vrije markt= een wereldwijd systeem waarin men goederen en diensten afneemt en
aanbiedt, waar vrij gekozen mag worden tussen deze aanbieders en de prijs word bepaald
door vraag en aanbod
De vrije markt is geen neutraal systeem, het word bepaald door een bepaald moreel(bijv
onderneming schap). Ook zit er een bepaalde ideologie aan vast.
Cassierer: de mens is een symboliserend dier, het is dankzij taal dat we ons buiten onszelf
kunnen plaatsen(reflectie)
Nietsche= we zijn het niet vastgestelde dier, we hebben geen instinct, we kunnen kiezen
maar doen zoveel mogelijk om deze keuze uit te stellen, keuze leidt tot stres en dus zijn we
een ziek dier
Socrates= als je het leven niet onderzoekt en dus de keuzes uitstelt is het leven het leven
niet waard
Nussbaum= is het er niet mee eens dat staten worden geordend op een ranglijst op basis
van het BBP dus economische groei want ze denk niet dat dat een samenleving goed maakt
Capabilities= wat moet een goede samenleving mogelijk maken voor haar burgers
Nussbaum lijst met capabillities=
1. in staat zijn te leven dus geen vroegtijdige dood (gezondheidzorg)
2. dak boven je hoofd, niet hele tijd ziek dus lichamelijke gezondheid
3. lichamelijke integriteit, in staat zijn om te kunnen sporten en bewegen
4. zintuigelijke waarneming, jezelf kunnen uitdrukken of onderwijs volgen
5. emoties, je word niet geblokkeerd in je emoties
6. je bent in staat om je eigen plannen te kunnen maken
7. het relaties kunnen hebben met wie dan ook
,8. zorg kunnen dragen voor natuur en dieren
9. je kunt lachen
10. zeggenschap over je eigen omgeving
Kritiek hierop: ze zijn heel westers(nadruk ligt op keuzevrijheid en zelfontplooiing) we
hebben niet de keuze om met de natuur te leven of in een samenleving, we hebben nu
eenmaal verplichtingen die horen bij het menselijk bestaan (je hebt niet de keuze om een
relatie te hebben met je ouders die heb je altijd al) en iemand moet deze capabillities
mogelijk maken namelijk instituties en deze beperken onze vrijheid ook(schoolplicht)
5 voorwaarden voor het goede leven:
1. relaties met andere mensen, we zullen altijd verbonden zijn met andere
2. instituties, allerlei structuren die ons leven bepalen(overheid en school)
3. ons lichaam, hier hebben we geen keuze
4. de natuur, we hebben de natuur nodig maar willen het ook buiten houden
5. de zin
Als een van deze punten word verwaarloosd is een goed leven niet mogelijk
H2
Griekse oudheid
Plato zijn ideale staat: kritisch op de democratie( hij vond dat het grootste deel van de
bevolking niet in staat was en dus te dom om mee te beslissen) en wil een hiërarchie,
Plato= het goede leven is een leven waarin iedereen een plaats heeft, iedereen heeft een
taak
Plat en de drie delen van de ziel:
1. vegetatieve verlangen: lust
2. eergevoel, hogere emoties
3. denkend deel, ratio, maken van beslissingen
volgens Plato zijn deze delen niet bij iedereen even sterk, soms is iemand niet sterk genoeg
om de lust te onderdrukken, je kan dit volgens Plato ook niet leren, geen sociale mobiliteit,
mensen waarbij de ratio het grootst is moeten de samenleving leiden, democratie is alleen
goed wanneer de bevolking in staat is om voor het algemeen belang te kiezen en niet alleen
maar naar lust
Karl Popper vind dit geen goed idee want er is geen ruimte voor andere waarheden, andere
manieren, andere moeten het met de leider oneens kunnen zijn
Aristoteles= de mens is een dier met ratio, een dier wat samenleeft, er zijn verschillende
goede staatsvormen mogelijk(monarchie, aristocratie dus meerdere leiders) maar ze kunnen
,ook allemaal misgaan(wanneer de heerser gericht is op eigen belang, als de machthebber
regeert ten koste van de bevolking is dit niet goed, Aristoteles was geen fan van democratie
want hierbij streefde de bevolking alleen maar naar eigenbelang en genot op de korte
termijn, een goed leven is een gelukkig leven met genot maar voor iedereen en niet alleen
voor de heerser, een goede samenleving is een samenleving die dit mogelijk maakt
Geluk volgens Aristoteles is het hebben van een goede ziel, het verwezenlijken van je
potentie dat is goed, je moet gebruik maken van je reden dit zorgt voor handelen maar niet
altijd goed handelen, door de rede ga je na wat het goede is en vanuit daar handel je
Deugd= innerlijke mogelijkheid tot goed handelen, een goede karaktereigenschap waardoor
we goed kunnen handelen
Volgens de deugd ethiek draait het goede leven om het verwezenlijken van de goede
eigenschappen dus het gebruiken van die goede eigenschappen, als je vrijgevig handelt ben
je gelukkig volgens Aristoteles maar dit is door omstandigheden soms niet mogelijk voor
mensen alleen dus de taak van de overheid is om deze voorwaarden te scheppen,
Plato vind het grootste gedeelte van de mens dom Aristoteles niet hij wil de reden, het
hebben van goede eigenschappen en handelen
Moter voor redengeving zijn de ethische deugden
Diagnostische deugden komen overeen met de mens als redelijk wezen
Aristoteles zijn kijk op de menselijke ziel
1. vegetatief deel: heeft geen deugden want hierbij horen dingen als de spijsvertering
2. denkende deel: hier horen wel deugden bij (diagnostische deugden want hierbij gaat het
over de mens als logisch wezen zoals kennis, wijsheid en intelligentie
3. strevende deel: gewoontes emoties (vrijgevigheid en moed)
Er is niet een deugd maar dit hangt af van de context en de persoon, je hebt allebei de
deugden nodig de ene voor de juiste intentie en de andere voor het handelen
Volmaakte deugd= alle ethische deugd+ praktische wijsheid= rechtvaardigheid en dus de
volkomen deugd en dus het uiteindelijke streven
De mens is een gemeenschapswezen, volgens Aristoteles is het goede leven een sociaal
leven, volgens Aristoteles is de mens een redelijk en sociaal dier, je kunt jezelf pas
verwerkelijken in relatie tot anderen, je moet de wijsheid en de moed hebben om je
ondergeschikt te maken aan de wet want een deugdzaam mens ziet in dat de wet richtlijnen
zijn hoe hij precies zelf als mens zou willen leven daardoor word het volgen van de wet een
vrije handeling voor de deugdzame mens, je herkent jezelf in de wet dus je ziet het niet als
een beperking
Samenleven met andere is iets wat terug komt in de huidige visie van het goede leven en die
van Aristoteles en Plato, ook instituties zien we terug in beide visies want volgens Aristoteles
kom je hierdoor tot zelfverwerkelijking alleen is handel minder belangrijk dan nu, bij
, Aristoteles en Plato moeten we de lichamelijke driften onderdrukken, volgens Aristoteles
kunnen en moeten we de natuur niet beheersen en dit verschikt in de visie van nu waarin
we dat wel willen, bij de oude Grieken zit de zin van het leven in de filosofie en mensen die
dit niet kunnen moeten worden geregeerd door de mensen die dit wel kunnen(herarchie)
Leestekst primaire tekst Aristoteles
Er zijn meerdere manieren om slecht te handelen en maar een om goed te handelen, deugd
is volgens Aristoteles een karakterhouding, geluk is altijd het doel van ons handelen niet
vanwege iets anders, iets wat om zichzelf is altijd meer perfect dan wanneer iets word
gekozen als middel, alles zou direct of indirect moeten leiden tot geluk, het denkende deel
van de ziel bestaat uit het deel wat de rede gehoorzaamt en het deel wat de rede bezit en
dus denkt, een deugdelijk leven voor de mens is volgens hem een leven wat je volgt aan de
hand van de rede want dat maakt jou anders dan de rest, het gedrag is niet hetzelfde als de
houding je kan rechtvaardig handelen en alsnog een rechtvaardig persoon zijn want je kan
rechtvaardig handelen maar indirect allen voor je eigen gewin, alleen ben je een goed
persoon wanneer je een goed motief hebt of houding, een deugdelijke handeling op zichzelf
is niet genoeg om deugdelijk te zijn, rechtvaardig gedrag of gewoontes maken jou pas een
rechtvaardig mens
3 kenmerken van de juiste houding:
1. je moet weten wat je doet, als je niet bewust bent van je keuze zit er ook geen intentie
achter
2. je moet kiezen voor wat je doet dus je moet kiezen vanwege die handeling omdat die
handeling op zichzelf goed is en niet vanwege andere redenen
3. je moet handelen vanuit je vaste principe en niet veranderen, je handelt rechtvaardig
omdat je gelooft dat dat goed is
3 soorten psychische verschijnselen Aristoteles
1. emoties: begeertes, vreugde, liefde, woede(alles wat gepaard gaat met genot of pijn
2. vermogens: verschijnselen waardoor men kan zeggen dat we emoties ervaren, het stelt
ons in staat te voelen
3. houdingen: iets waardoor we ons kunnen verhouden tot die emoties, bewuste keuze en
sturing van die emoties
Deugd is volgens Aristoteles geen emotie want emotie overkomt je, je kan er niks aan doen
dus je bent er niet verantwoordelijk voor, handelen is een bewuste keuze en geen emotie,
deugd is ook geen vermogen, vermogen is dat je in staat bent om emoties te voelen dat wat
je ermee doet kan je pas omzetten in een deugd, deugd is een houding omdat de rest niet
kan, deugdelijkheid is een situatie waarin de mens zijn functie goed kan uitvoeren, het goede
handelen volgens Aristoteles is niet te veel en niet te weinig, een goede houding is het
midden tussen twee extremen, deugdelijkheid is een karakter houding en is dus een manier
