Samenvatting Recht.

Samenvatting Hoofdstuk 1, Recht en regels

§1.1, Waarom is er recht?
In de Nederlandse samenleving leven en handelen mensen en organisaties met dikwijls
verschillende belangen. Om te voorkomen dat er conflicten ontstaan, kunnen duidelijke
afspraken worden gemaakt.

De rechten en plichten van individuen en de overheid komen voort uit normen en
waarden die algemeen gelden in de maatschappij.

Het recht:
 brengt een doelmatige ordening aan in de samenleving;
 geeft spelregels voor gedragingen tussen individuen onderling en voor het
handelen door de overheid;
 stuurt het individuele gedrag van burgers.

Het recht is gericht op rechtvaardigheid.

§1.2, Vindplaatsen van het recht
Pas als regels algemeen als rechtsregels zijn aanvaard en vastgesteld, behoren ze tot het
recht. De samenleving verandert en daarmee ook de inhoud van het recht, maar de
vindplaatsen van het recht (rechtsbronnen), zijn nog steeds het dezelfde.

De vier rechtsbronnen zijn:
 De wet- en regelgeving  Een wet komt tot stand als de regering en de Staten-
Generaal met een wetvoorstel instemmen. De hoogste wet in Nederland is de
Grondwet (Gw). In lagere regelgeving komt het woord wet NIET voor. Een
regeling die afkomstig is van de regering, dus zonder de Staten-Generaal erbij
betrokken zijn, wordt een Koninklijk Besluit (KB) genoemd.
Tot de rechtsbron ‘wet’ behoren dus de wetten en lagere regelgeving in
Nederland, en de hogere regelgeving van de EU.
 De jurisprudentie  ontstaat doordat algemene regels in de diverse wetten en in
de overige regelgeving moeten worden toegepast in individuele situaties, die
vaak verschillend zijn. De rechter vult zelf de normen in die niet duidelijk genoeg
in de wet staan, of die al wel in de maatschappij gelden maar nog niet in de wet
zijn beschreven. Omdat in de rechtspraak nieuw recht wordt gevormd door
rechters, wordt jurisprudentie ook wel rechtersrecht genoemd.
 De gewoonte De regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend maar
ontstaan in de loop van de tijd door het gebruik ervan in algemene kring. Een
gewoonte die in strijd is met het recht valt niet onder het gewoonterecht.
 Verdragen Verdragen zijn afspraken tussen 2 of meer staten die op schrift zijn
gesteld en die gelden in de staten die partij zijn bij het verdrag. Verdragsregels
staan boven de rechtsregels die in Nederland zijn gemaakt.

Wetten bevatten rechtsregels die zijn vastgesteld door de overheid.
Wettenbundel een verzameling van officiële wetboeken die door een uitgever zijn
geselecteerd en samen in een boek zijn opgenomen.
Algemene maatregel van Bestuur AMvB. Een KB dat regels bevat.
Ministeriële regeling een regeling afkomstig van een minister.

,Verordening Een regeling van de Provinciale Staten of van de gemeenteraad.
De gemeenschapsverordeningen en –richtlijnen zijn hoger dan de Nederlandse
Grondwet. (Deze worden opgesteld door de EU.)
BW Burgerlijk Wetboek.

Geratificeerd ermee akkoord gaan.
EVRM Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden.

§1.3, Aard van de regels
Je hebt twee verschillende soorten regels:
 Dwingend recht van deze regels mag niet worden afgeweken.
 Semidwingend recht half.
 Aanvullend recht regels die alleen gelden als specifieke afspraken ontbreken.
Met nietig wordt bedoeld dat het (de voorwaarde) niet bestaat.

De rechtskracht is afhankelijk van het orgaan waarvan de regelgeving afkomstig is.
In alle regelingen bestaat de volgende rangorde, waarbij de eerste regeling het hoogst in
rang is:
 verdragen;
 Gemeenschapsverordeningen en richtlijnen;
 Grondwet;
 Overige wetten;
 Algemene maatregelen van bestuur;
 Ministeriële regelingen en richtlijnen;
 Provinciale verordeningen;
 Gemeentelijke verordeningen.
 in de hogere regelgeving wordt niet alles tot in detail geregeld. Dit wordt dan
overgelaten aan de lagere regelgevers.
 het recht bevat in verdragen en in de almaar omvangrijker wordende Europese
regelgeving wordt steeds vaker concrete, algemeen verbindende regels. Als de lagere
regeling in Nederland in strijd is met de hogere regeling en hierop een beroep wordt
gedaan, dan kan de rechter de lagere buiten toepassing laten. De lagere regeling geldt
dan niet.

Objectieve recht bevat alle geldende regels, dus alle rechten en plichten die in de
rechtsbronnen zijn vastgesteld.
Subjectief recht Recht dat aan iemand persoonlijk is toegekend.
 een subjectief recht moet van het objectieve recht zijn afgeleid.

§1.4, Grondrechten
In het eerste hoofdstuk van de Grondwet staan de grondrechten.
 Grondrechten de meest elementaire en onvervreemdbare rechten van een individu,
die zowel door de overheid als door anderen gerespecteerd moeten worden.
 ze vormen als het ware het fundament van een menswaardige samenleving.
 Klassieke grondrechten De overheid mag op deze rechten in beginsel geen inbreuk
maken, tenzij de wet haar die bevoegdheid verleent. (vb. Van een klassieke grondrecht:
vrijheid van meningsuiting. )

, Voor het maken van inbreuk op een grondrecht moet echter altijd een wettelijke grond
bestaan. De rechter oordeelt uiteindelijk of de inbreuk rechtmatig is, dat wil zeggen: in
overeenstemming is met het recht.

Sociale grondrechten Rechten van een individu die door de overheid zo goed mogelijk
bereikbaar moeten worden gemaakt. (bijv. het recht op gezondheidszorg). Het zijn geen
expliciete rechten van een individu die voor de rechter kunnen worden afgedwongen.

§1.5, Recht en de praktijk van het zorg- en welzijnswerk
Het recht vormt enerzijds het kader waarbinnen de hulp- en dienstverlening in het zorg-
en welzijnswerk plaatsvindt. Het bepaalt de juridische verhouding tussen de hulp- en
dienstverlener en zijn cliënt, en geeft inhoud aan de verantwoordelijkheden en
verplichtingen van beide partijen.

Anderzijds bepaalt het recht de juridische (on)mogelijkheden van de cliënt om zijn eigen
welzijn vorm te geven.

Overige begrippen:
 Jurisprudentie Uitspraken van rechters.
 Arrest Uitspraak van het gerechtshof of van de Hoge Raad.

Hoofdstuk 2, Indeling van het recht
§2.1, Publiekrecht en privaatrecht
Het recht kan allereerst worden ingedeeld in:
 Publiekrecht  bevat regels voor het uitoefenen van gezag door de overheid in
haar relatie met de burger en tussen overheidsorganen onderling.
 Privaatrecht heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen (rechts)
personen.
Zowel het publiekrecht als het privaatrecht kan betrekking hebben op een bepaald
onderwerp, zoals arbeid, gezondheid of sociale zekerheid. Het recht kan daarom ook
worden ingedeeld naar onderwerp in de zogenoemde functionele rechtsgebieden.

Publiekrecht:
 De overheid oefent gezag uit op burgers door middel van wetgeving, bestuur en
het toepassen van sancties.
 Met haar gezag kan de overheid macht uitoefenen over de burger.
Het publiekrecht wordt onderverdeeld in:
 Staatsrecht  hierin is geregeld hoe de wetgeving totstandkomt. En het
beschrijft de diverse organen van de overheid en hun bevoegdheden.
 Bestuursrecht  bevat de regels voor organen van de overheid en andere
organen die met openbaar gezag zijn bekleed, voor het gebruik van hun
bevoegdheden. (Dit wordt besturen genoemd). Onder besturen valt ook het
nemen van besluiten, waardoor aan burgers bepaalde rechten worden verleend
of plichten worden opgelegd. (Zowel de raad als het college is hiertoe bevoegd).
Alle besluiten (zoals stufi, verblijfsvergunning verlenen etc.) worden
beschikkingen genoemd, omdat zij in individuele gevallen een recht verlenen of
een plicht opleggen.
 Strafrecht  hieronder vallen de gedragingen die de wetgever strafbaar heeft
gesteld, evenals de straffen die de rechter kan opleggen en ede regels voor de