Reflecteren, leren van je eigen ervaringen als sociale professional
Reflecteren: terugblikken op je ervaringen, met als doel daarvan te leren en
jezelf daardoor te ontwikkelen tot een bekwame sociale professional. Letterlijke
betekenis is ombuigen/terugbuigen.
De kern van reflecteren voor een professional:
- Kijken naar ervaringen
- Die ervaringen tegen het ligt houden
- Conclusies trekken uit die ervaringen
Hoofdstuk 1 leren van ervaringen
Ervaringsleren: leren van ervaringen
- Amerikaanse filosoof/pedagoog John Dewey: “leren is niet het eigen maken
van kennis, maar het eigen maken van oplossingsmogelijkheden.”
- Braziliaanse pedagoog Paule Freire ontwikkelde een nieuwe methode voor
alfabetisering. De mensen leerde zo veel sneller, omdat ze inzagen wat ze
moesten leren.
Dit is ook de hedendaagse opvatting van het hoger onderwijs: leren is pas
effectief als de eigen ervaringen van de lerende een rol spelen in het leren.
Constructivistische opvatting: je eigen ervaringen vormen het startpunt
- Kennisconstructie: je verleent betekenis aan individuele of collectieve
ervaringen en construeert op die manier (nieuwe) kennis.
- Actief proces: gaandeweg neem je steeds meer verantwoordelijkheid
- Voortbouwen op al aanwezige kennis, niemand is zonder kennis
- Sociaal proces, leren doe je samen met anderen
- Situatie- en contextgebonden, leren wordt beïnvloed door omgeving en
omstandigheden
Ervaringen en al aanwezige kennis (bewuste en onbewuste) kennis vormen dus
belangrijke elementen in het leerproces.
Kennis waarvan je in je opleiding gebruikmaakt is onder te verdelen in vier
categorieën:
1. Kennis uit formele bronnen: kennis die je vindt in vakliteratuur (boeken,
artikelen)
- Theorie: resultaat van een onderzoek. Bijvoorbeeld: ontwikkelingstheorie
van Erikson
- Theoretisch model: vereenvoudigde voorstelling, beschrijving of
nabootsing van (een deel van) de werkelijkheid.
- Methode: letterlijk is methode een manier om iets te doen. In de praktijk
gaat het om een bepaalde systematische aanpak.
- Methodiek: samenhangend geheel van methoden
- Techniek: een vaardigheid die je moet beheersen om de methodiek uit te
voeren, bijvoorbeeld: motiveren gespreksvoering.
Voor de opleiding van sociale professional geldt een bepaald basispakket aan
kennis.
De body of knowledge: de vakgebieden waarvan een sociale professional
minstens kennis van genomen moet hebben
2. Kennis uit informele bronnen: media, collega’s of “van horen zeggen”.
3. Kennis uit eigen ervaringen
4. Verborgen kennis: tacit knowledge
, Onbewuste of impliciete kennis wordt ook wel “informele kennis” of
“verborgen weten” genoemd. Expliciete kennis : feitenkennis, kennis die
overdraagbaar is.
Impliciete kennis: onuitgesproken, verborgen en ontstaan op basis van
bijvoorbeeld onbewust opgeslagen informatie en observaties. Intuïtie
(flitsen denken) is ook verborgen kennis.
Cyclisch leren
David Kolb Amerikaans psycholoog en pedagoog, heeft inzicht verschaft in het
proces van leren van ervaringen.
Twee dimensies in leren:
- Leren uit theorie (abstract) vs. leren uit de praktijk (concreet)
- Actief leren (doen) vs. reflectief leren (beschouwen)
Vier types:
1. Divergeerder of bezinner
Leerstijl tussen concreet leren en reflectief leren. Genereert snel nieuwe
ideeën, bekijkt problemen vaak van alle
kanten.
2. Assimilator of denker
Leerstijl tussen reflectie leren en abstract
leren. Blinkt uit in het intergreren van
uiteenlopende observaties. Gericht op
waarnemen, beredeneren
en denken.
3. Convergeerder of
beslisser
Leerstijl tussen abstract leren en actief
leren. Toont zijn kwaliteit in situaties waar
één antwoord of oplossing nodig is om een
kwestie op te lossen.
4. Accomodator of doener
Leerstijl tussen actief leren en concreet
leren. Is goed in het zich snel aanpassen aan de situatie.
Leercirkel Kolb
Stap 1 – opdoen van ervaringen
Stap 2 – waarnemen van opgedane ervaringen en daarover reflecteren
Stap 3 – verwerken van die leerervaringen en omvormen tot abstracte begrippen
Stap 4 – experimenteren met nieuw gedrag
Definitie competentie: handelen vanuit een samenhang van kennis, houding en
vaardigheden
Lingsma en Scholten spreken over transformationeel leren:
Drie niveau´s in leren:
1. Doen, leren van actie
Single-loop leren: gebeurt op gedragsniveau, gaat vanuit de vraag: `doe
ik het goed?`
Je vraagt naar de kwaliteit van de actie. Wat doe ik? Pas ik de regels op de
juiste wijze toe? Het leren is puur gebaseerd op het zichtbare gedrag.
2. Denken, leren door je bewust te worden van opvattingen
Double-loop leren: als je bij het leren ook de onder de handeling
liggende waarden en veronderstellingen betrekt. Je verlaat het pad van de
, zekerheid niet een standaardprobleem, maar je gaat opzoek naar een
passende oplossing voor een actueel probleem. “ Doe ik het goede?”
3. Willen, leren door wel/eigenaar van de situatie te voelen
Triple-loop leren: stapje verder, onderzoeken van dieper gelegen
waarden.
“Doe ik het om goede redenen?” Zijn je motieven zuiver?
Reflectief professionaleringsonderzoek is op niveau 1,2,3
Presencing: leren via presencing betekent dat je onbevangen kijkt naar je
ervaring en de vraagstukken waarmee je wordt geconfronteerd. Om dat te
kunnen doen heb je drie dingen nodig:
1. Onbevooroordeeld denken (open mind)
2. Liefdevolle houding (open heart)
3. Ruimte voor welk antwoord dan ook (open will)
Aandacht voor zowel je eigen binnenwereld (wat denk/voel/wil ik) als
buitenwereld (wat zijn de uitgangspunten van de werksituatie, het beroep en de
samenleving) zijn van belang.
Trial and error: leren door vallen en opstaan
Modelling: leren door imitatie
Leerweg van Kessel (leren in supervisie)
Drie segmenten
1. Kenweg: je neemt je ervaring onder de loep om te ontdekken wat er is en
wat er speelt. Het inzicht zit als het ware nog verborgen in de ervaring.
Resultaat van kenweg is inzicht in je ervaring.
2. Keuzeweg: kennen, een inzicht verwerven is niet genoeg. Het gaat er ook
om daar iets mee te doen. Daarvoor dien je keuzes te maken, wil ik mijn
opvattingen over het beroep bijstellen of niet?
3. Handelingsweg: je zet je voornemens om in nieuwe handelingen. Daarmee
doe je weer nieuwe ervaringen op en kun je opnieuw de kenweg, keuzeweg
en handelingsweg bewandelen.
Downloading: er wordt naar een oplossing voor een probleem gezocht met
behulp van bestaande theorieën, modellen en technieken (technisch rationele
manier). Oude kennis is niet altijd bruikbaar in nieuwe situaties. Professionals
komen vaak tot heel creatieve en effectieve oplossingen. Ze spreken daarvoor
hun verboren kennis (tacit knowledge) aan.
Knowing-in-action: je weet iets door het te doen (als je van de fiets valt weet je
automatisch welke kant je op moet sturen).
Door te onderzoeken en beschrijven hoe je te werk bent gegaan, zet je knowing-
in-action om in knowledge-in-action.
Reflection-in-action: professionals zijn vaak tijdens hun handelen al bezig met
reflecteren (intuïtie, verborgen kennis en reflectie).
Hoofdstuk 2 reflecteren
Reflection-on-action : reflecteren na het handelen. Een goede professional
onderzoekt na de actie hoe hij op basis van technische en theoretische kennis, op
basis van intuïtie en verborgen kennis, op basis van normatieve overwegingen,
op basis van tussentijdse overwegingen en bijstellingen, is gekomen tot zijn
Reflecteren: terugblikken op je ervaringen, met als doel daarvan te leren en
jezelf daardoor te ontwikkelen tot een bekwame sociale professional. Letterlijke
betekenis is ombuigen/terugbuigen.
De kern van reflecteren voor een professional:
- Kijken naar ervaringen
- Die ervaringen tegen het ligt houden
- Conclusies trekken uit die ervaringen
Hoofdstuk 1 leren van ervaringen
Ervaringsleren: leren van ervaringen
- Amerikaanse filosoof/pedagoog John Dewey: “leren is niet het eigen maken
van kennis, maar het eigen maken van oplossingsmogelijkheden.”
- Braziliaanse pedagoog Paule Freire ontwikkelde een nieuwe methode voor
alfabetisering. De mensen leerde zo veel sneller, omdat ze inzagen wat ze
moesten leren.
Dit is ook de hedendaagse opvatting van het hoger onderwijs: leren is pas
effectief als de eigen ervaringen van de lerende een rol spelen in het leren.
Constructivistische opvatting: je eigen ervaringen vormen het startpunt
- Kennisconstructie: je verleent betekenis aan individuele of collectieve
ervaringen en construeert op die manier (nieuwe) kennis.
- Actief proces: gaandeweg neem je steeds meer verantwoordelijkheid
- Voortbouwen op al aanwezige kennis, niemand is zonder kennis
- Sociaal proces, leren doe je samen met anderen
- Situatie- en contextgebonden, leren wordt beïnvloed door omgeving en
omstandigheden
Ervaringen en al aanwezige kennis (bewuste en onbewuste) kennis vormen dus
belangrijke elementen in het leerproces.
Kennis waarvan je in je opleiding gebruikmaakt is onder te verdelen in vier
categorieën:
1. Kennis uit formele bronnen: kennis die je vindt in vakliteratuur (boeken,
artikelen)
- Theorie: resultaat van een onderzoek. Bijvoorbeeld: ontwikkelingstheorie
van Erikson
- Theoretisch model: vereenvoudigde voorstelling, beschrijving of
nabootsing van (een deel van) de werkelijkheid.
- Methode: letterlijk is methode een manier om iets te doen. In de praktijk
gaat het om een bepaalde systematische aanpak.
- Methodiek: samenhangend geheel van methoden
- Techniek: een vaardigheid die je moet beheersen om de methodiek uit te
voeren, bijvoorbeeld: motiveren gespreksvoering.
Voor de opleiding van sociale professional geldt een bepaald basispakket aan
kennis.
De body of knowledge: de vakgebieden waarvan een sociale professional
minstens kennis van genomen moet hebben
2. Kennis uit informele bronnen: media, collega’s of “van horen zeggen”.
3. Kennis uit eigen ervaringen
4. Verborgen kennis: tacit knowledge
, Onbewuste of impliciete kennis wordt ook wel “informele kennis” of
“verborgen weten” genoemd. Expliciete kennis : feitenkennis, kennis die
overdraagbaar is.
Impliciete kennis: onuitgesproken, verborgen en ontstaan op basis van
bijvoorbeeld onbewust opgeslagen informatie en observaties. Intuïtie
(flitsen denken) is ook verborgen kennis.
Cyclisch leren
David Kolb Amerikaans psycholoog en pedagoog, heeft inzicht verschaft in het
proces van leren van ervaringen.
Twee dimensies in leren:
- Leren uit theorie (abstract) vs. leren uit de praktijk (concreet)
- Actief leren (doen) vs. reflectief leren (beschouwen)
Vier types:
1. Divergeerder of bezinner
Leerstijl tussen concreet leren en reflectief leren. Genereert snel nieuwe
ideeën, bekijkt problemen vaak van alle
kanten.
2. Assimilator of denker
Leerstijl tussen reflectie leren en abstract
leren. Blinkt uit in het intergreren van
uiteenlopende observaties. Gericht op
waarnemen, beredeneren
en denken.
3. Convergeerder of
beslisser
Leerstijl tussen abstract leren en actief
leren. Toont zijn kwaliteit in situaties waar
één antwoord of oplossing nodig is om een
kwestie op te lossen.
4. Accomodator of doener
Leerstijl tussen actief leren en concreet
leren. Is goed in het zich snel aanpassen aan de situatie.
Leercirkel Kolb
Stap 1 – opdoen van ervaringen
Stap 2 – waarnemen van opgedane ervaringen en daarover reflecteren
Stap 3 – verwerken van die leerervaringen en omvormen tot abstracte begrippen
Stap 4 – experimenteren met nieuw gedrag
Definitie competentie: handelen vanuit een samenhang van kennis, houding en
vaardigheden
Lingsma en Scholten spreken over transformationeel leren:
Drie niveau´s in leren:
1. Doen, leren van actie
Single-loop leren: gebeurt op gedragsniveau, gaat vanuit de vraag: `doe
ik het goed?`
Je vraagt naar de kwaliteit van de actie. Wat doe ik? Pas ik de regels op de
juiste wijze toe? Het leren is puur gebaseerd op het zichtbare gedrag.
2. Denken, leren door je bewust te worden van opvattingen
Double-loop leren: als je bij het leren ook de onder de handeling
liggende waarden en veronderstellingen betrekt. Je verlaat het pad van de
, zekerheid niet een standaardprobleem, maar je gaat opzoek naar een
passende oplossing voor een actueel probleem. “ Doe ik het goede?”
3. Willen, leren door wel/eigenaar van de situatie te voelen
Triple-loop leren: stapje verder, onderzoeken van dieper gelegen
waarden.
“Doe ik het om goede redenen?” Zijn je motieven zuiver?
Reflectief professionaleringsonderzoek is op niveau 1,2,3
Presencing: leren via presencing betekent dat je onbevangen kijkt naar je
ervaring en de vraagstukken waarmee je wordt geconfronteerd. Om dat te
kunnen doen heb je drie dingen nodig:
1. Onbevooroordeeld denken (open mind)
2. Liefdevolle houding (open heart)
3. Ruimte voor welk antwoord dan ook (open will)
Aandacht voor zowel je eigen binnenwereld (wat denk/voel/wil ik) als
buitenwereld (wat zijn de uitgangspunten van de werksituatie, het beroep en de
samenleving) zijn van belang.
Trial and error: leren door vallen en opstaan
Modelling: leren door imitatie
Leerweg van Kessel (leren in supervisie)
Drie segmenten
1. Kenweg: je neemt je ervaring onder de loep om te ontdekken wat er is en
wat er speelt. Het inzicht zit als het ware nog verborgen in de ervaring.
Resultaat van kenweg is inzicht in je ervaring.
2. Keuzeweg: kennen, een inzicht verwerven is niet genoeg. Het gaat er ook
om daar iets mee te doen. Daarvoor dien je keuzes te maken, wil ik mijn
opvattingen over het beroep bijstellen of niet?
3. Handelingsweg: je zet je voornemens om in nieuwe handelingen. Daarmee
doe je weer nieuwe ervaringen op en kun je opnieuw de kenweg, keuzeweg
en handelingsweg bewandelen.
Downloading: er wordt naar een oplossing voor een probleem gezocht met
behulp van bestaande theorieën, modellen en technieken (technisch rationele
manier). Oude kennis is niet altijd bruikbaar in nieuwe situaties. Professionals
komen vaak tot heel creatieve en effectieve oplossingen. Ze spreken daarvoor
hun verboren kennis (tacit knowledge) aan.
Knowing-in-action: je weet iets door het te doen (als je van de fiets valt weet je
automatisch welke kant je op moet sturen).
Door te onderzoeken en beschrijven hoe je te werk bent gegaan, zet je knowing-
in-action om in knowledge-in-action.
Reflection-in-action: professionals zijn vaak tijdens hun handelen al bezig met
reflecteren (intuïtie, verborgen kennis en reflectie).
Hoofdstuk 2 reflecteren
Reflection-on-action : reflecteren na het handelen. Een goede professional
onderzoekt na de actie hoe hij op basis van technische en theoretische kennis, op
basis van intuïtie en verborgen kennis, op basis van normatieve overwegingen,
op basis van tussentijdse overwegingen en bijstellingen, is gekomen tot zijn
