Endocrien stelsel
1) Voorwaarden hormoon
stabiel; weerstand aan afbraak
complex; transport regulatorische info
2) Overzicht van hormonen
lipofiele hormonen: vet-oplosbaar (apolair)
steroïdhormonen (cortisol, testosterone), thyroïdhormonen (thyroxine), retinoïden (vit A)
1. in bloed: transporteiwitten
2. dissociatie thv doelcel
3. passage celmembraan cytoplasma; proteïne receptor (intracellulair)
4. hormoon-receptor complex nucleus; hormoon-respons element DNA
5. invloed op transcriptie (mRNA) regulatie genexpressie
hydrofiele hormonen: wateroplosbaar (polair)
peptiden, proteïnen, catecholamines
1. vrij in bloed (polair)
2. binden membraanreceptoren:
- (de)activatie proteïne-kinases (RTKs)
fosforylatie (ADP+P) (de)activatie doelproteïnen
of
- activatie G-proteïne gekoppelde receptoren (GPCRs)
activatie/inhibitie intracellulaire G-proteïne productie tweede-boodschappers (cAMP, IP3 en Ca2+)
activatie/inhibitie doelproteïnen (RTKs)
3) Paracriene regulatoren (paracriene regulatie = invloed op nabije cellen)
functie plaats
groeifactoren groei + celdeling - epidermale groeifactor = huid
=proteïnen - zenuwgroeifactor = neuronen
- insuline-achtige groeifactor = been
- cytokinen = immuunsyst
NO vasodilatie endotheel bloedvaten (gladde spiercel)
endotheline vasoconstrictie endotheel bloedvaten
bradykinine vasodilatie endotheel bloedvaten
prostaglandines regulatie spieren, elk orgaan
=vetzuur longen, inflammatie ! inhibitie: nonsteroïde anti-flammatoire
drugs (NSAIDs) vb. ibuprofen en aspirine
, 4) HPA -as (= hypothalamus-hypofyse-bijnier -as)
Hypofyse
neurohypofyse (posterieur)
fibreus (vezelig)
verbonden met hypothalamus Hypothalamus
Neurohypofyse
neuro-endocriene reflex: secretie neurohormonen in
Adenohypofyse
hypothalamus
ADH (antidiuretisch hormoon): nierbuisjes
stimuleert waterreabsorptie; inhibeert urine-productie (diurese);
via neg feedback homeostase
oxytocine: spieren uterus
stimuleert melkejectie + uteruscontractie
regulatie voortplantingsgedrag, knuffelhormoon
adenohypofyse (anterieur)
glandulair (klierachtig)
productie van tropines (= trope hormonen)
gonadotropines: FSH en LH
peptide hormonen (>40 AZ) proteïne hormonen (200 AZ) glycoproteïne hormonen
¿ en β van 100 AZ)
- adrenocorticotroop hormoon - groeihormoon (GH) - thyroïd stimulerend hormoon
(ACTH) bijnierschors (adrenale cortex) beenderen en spieren (TSH) schildklier
- melanocyt-stimulerend (MSH) - prolactine (PRL) - follikelstimulerend hormoon
huid melkklieren
(FSH)
- luteïniserend hormoon (LH)
directe effecten: activatie niet-endocriene doelen (spier, been, lever)
indirecte effecten: activatie endocriene klieren (ovaria, schildklier, bijnier)
GH
groei spieren + bindweefsel
productie insuline-achtige groeifactor celdeling botverlenging
gigantisme: excessieve secretie GH bij kinderen!
hypofyse dwerggroei: defiënte GH secretie
bij volwassenen: excessieve secretie GH acromegalie (vervorming been/zachte weefsels)
1) Voorwaarden hormoon
stabiel; weerstand aan afbraak
complex; transport regulatorische info
2) Overzicht van hormonen
lipofiele hormonen: vet-oplosbaar (apolair)
steroïdhormonen (cortisol, testosterone), thyroïdhormonen (thyroxine), retinoïden (vit A)
1. in bloed: transporteiwitten
2. dissociatie thv doelcel
3. passage celmembraan cytoplasma; proteïne receptor (intracellulair)
4. hormoon-receptor complex nucleus; hormoon-respons element DNA
5. invloed op transcriptie (mRNA) regulatie genexpressie
hydrofiele hormonen: wateroplosbaar (polair)
peptiden, proteïnen, catecholamines
1. vrij in bloed (polair)
2. binden membraanreceptoren:
- (de)activatie proteïne-kinases (RTKs)
fosforylatie (ADP+P) (de)activatie doelproteïnen
of
- activatie G-proteïne gekoppelde receptoren (GPCRs)
activatie/inhibitie intracellulaire G-proteïne productie tweede-boodschappers (cAMP, IP3 en Ca2+)
activatie/inhibitie doelproteïnen (RTKs)
3) Paracriene regulatoren (paracriene regulatie = invloed op nabije cellen)
functie plaats
groeifactoren groei + celdeling - epidermale groeifactor = huid
=proteïnen - zenuwgroeifactor = neuronen
- insuline-achtige groeifactor = been
- cytokinen = immuunsyst
NO vasodilatie endotheel bloedvaten (gladde spiercel)
endotheline vasoconstrictie endotheel bloedvaten
bradykinine vasodilatie endotheel bloedvaten
prostaglandines regulatie spieren, elk orgaan
=vetzuur longen, inflammatie ! inhibitie: nonsteroïde anti-flammatoire
drugs (NSAIDs) vb. ibuprofen en aspirine
, 4) HPA -as (= hypothalamus-hypofyse-bijnier -as)
Hypofyse
neurohypofyse (posterieur)
fibreus (vezelig)
verbonden met hypothalamus Hypothalamus
Neurohypofyse
neuro-endocriene reflex: secretie neurohormonen in
Adenohypofyse
hypothalamus
ADH (antidiuretisch hormoon): nierbuisjes
stimuleert waterreabsorptie; inhibeert urine-productie (diurese);
via neg feedback homeostase
oxytocine: spieren uterus
stimuleert melkejectie + uteruscontractie
regulatie voortplantingsgedrag, knuffelhormoon
adenohypofyse (anterieur)
glandulair (klierachtig)
productie van tropines (= trope hormonen)
gonadotropines: FSH en LH
peptide hormonen (>40 AZ) proteïne hormonen (200 AZ) glycoproteïne hormonen
¿ en β van 100 AZ)
- adrenocorticotroop hormoon - groeihormoon (GH) - thyroïd stimulerend hormoon
(ACTH) bijnierschors (adrenale cortex) beenderen en spieren (TSH) schildklier
- melanocyt-stimulerend (MSH) - prolactine (PRL) - follikelstimulerend hormoon
huid melkklieren
(FSH)
- luteïniserend hormoon (LH)
directe effecten: activatie niet-endocriene doelen (spier, been, lever)
indirecte effecten: activatie endocriene klieren (ovaria, schildklier, bijnier)
GH
groei spieren + bindweefsel
productie insuline-achtige groeifactor celdeling botverlenging
gigantisme: excessieve secretie GH bij kinderen!
hypofyse dwerggroei: defiënte GH secretie
bij volwassenen: excessieve secretie GH acromegalie (vervorming been/zachte weefsels)
