Eindexamenstof
Biologie
2020
[Author name] 1/1/20 Biologie
, Biologie Examenstof 2020
Wat te leren:
4a thema 1 inleiding in blz. 127 t/m 136 niet waarneming
de biologie 4b thema 6 ecologie basisstof 5 en 6 niet
4a thema 2 cellen 5a thema 1 stofwisseling 6 thema 1 voeding
4a thema 3 voortplanting 5a thema 2 DNA 6 thema 2 transport
basisstof 6 niet DNA replicatie niet 6 thema 3 gaswisseling en
4b thema 4 genetica 5a thema 3 mens en milieu uitscheiding
4b thema 5 evolutie 5b thema 4 planten 6 thema 4 bescherming
blz. 112 + 113 niet 5b thema 5 regeling en
Contents
Biologie Examenstof 2020................................................................................................................................................. 1
4a thema 1 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….2
4a thema 2 ........................................................................................................................................................................ 2
4a thema 3 ........................................................................................................................................................................ 4
4b thema 4 ........................................................................................................................................................................ 6
4b thema 5 ........................................................................................................................................................................ 8
4b thema 6 ...................................................................................................................................................................... 10
5a thema 1 ...................................................................................................................................................................... 11
5a thema 2 ...................................................................................................................................................................... 13
5a thema 3 ...................................................................................................................................................................... 16
5b thema 4 ...................................................................................................................................................................... 18
5b thema 5 ...................................................................................................................................................................... 20
V6 thema 1 ...................................................................................................................................................................... 24
V6 thema 2 ...................................................................................................................................................................... 26
V6 thema 3 ...................................................................................................................................................................... 30
V6 thema 4 ...................................................................................................................................................................... 34
1
, 4a thema 1 Domein Bacteriën Archaea Eukaryoten
Rijken Ter discussie Ter discussie Protisten Schimmels Planten Dieren
Inleiding in de biologie Prokaryoot X X
Dood: heeft ooit de levensverschijnselen vertoond maar nu niet meer Eukaryoot X X X X
Celwand X X X X X
Levenloos: heeft de levensverschijnselen nooit vertoond Geen celwand X X
levend: vertoond nog steeds de levensverschijnselen. Eencellig X X X
Levensverschijnselen: voortplanting, stofwisseling (alle chemische processen Meercellig X X X X
Autotroof X X X X
in een organisme), groeien, ontwikkeling. Heterotroof X X X X X
Soort: organismen die zich onderling kunnen voortplanten en daarbij Virussen worden niet tot de organismen gerekend omdat ze niet uit cellen
vruchtbare nakomelingen kunnen voortbrengen. bestaan en niet zelfstandig voort kunnen planten.
Organisatie Niveaus in de biologie: Onderzoek doen
molecuul: bouwsteen van elke stof
Beschrijvend onderzoek
Organel: onderdeel van een cel met een specifieke bouw en functie Onderzoek waarin de onderzoeker een conclusie trekt uit
verzamelde observaties
Cel: bouwsteen van het leven
Onderzoek op basis van een hypothese
Weefsel: groep cellen met de zelfde vorm en functie Onderzoek nadat een onderzoeker een natuurverschijnsel heeft
Orgaan: deel van een organisme met een bepaalde bouw en functie
waargenomen en op basis hiervan een probleemstelling heeft
opgesteld. De onderzoeker probeert dan voor dit
Organenstelsel: organen die samen een specifieke functie uitvoeren
natuurverschijnsel een verklaring te geven (een hypothese te
Organisme: alles wat leeft stellen) en probeert doormiddel van een experiment deze
Populatie: een groep organismen van de zelfde soort die zich binnen een
hypothese te toetsen. De resultaten van deze experimenten trekt
bepaalde omgeving onderling voortplanten. de onderzoeker een conclusie, de hypothese was juist of onjuist.
Levensgemeenschap: alle populaties binnen een bepaald gebied Wanneer is een onderzoek betrouwbaar?
Ecosysteem: alle biotische en abiotische factoren binnen een begrensd − Wanneer er met voldoende aantallen wordt gewerkt
gebied
− Wanneer de controlegroep en experimenteergroep maar 1
Biosfeer (systeem aarde): alle ecosystemen op aarde
factor van elkaar verschillen
Emergente Eigenschappen: eigenschappen die pas op hogere − Wanneer, als er een steekproef plaatsvindt, deze representatief is
organisatie niveaus verschijnen − Wanneer er een significant verschil te zien is
Hoofdthema’s in de biologie − Wanneer het onderzoek reproduceerbaar is; het kan meerdere
malen herhaald worden met gelijke uitkomsten.
Zelfregulatie
Zaken als ademhaling en beweging worden door organismen zelf
4a thema 2
geregeld, daardoor kunnen deze organismen zichzelf in stand Cellen
houden. Onderdelen van een Cel
Autotrofe organismen kunnen hun eigen voedsel maken Cytoplasma (celplasma): vult de cel en bestaat uit water (70%) met
Zelforganisatie organellen en opgeloste stoffen (Zouten, eiwitten, ect.)
Tijdens de groei en de ontwikkeling organiseren biologische
eenheden zichzelf waarbij nieuwe structuren ontstaan. Verschillende organellen in het cytoplasma:
Cellen organiseren zichzelf tot een weefsel en weefsels organiseren Endoplasmatisch reticulum
zich tot een orgaan Ingewikkeld netwerk van dubbele membranen die een holten
De informatie die nodig is voor zelfregulatie en zelforganisatie is en kanalensysteem vormen → zorgt voor het transport van
afkomstig uit de erfelijke informatie in het DNA moleculen in de cel.
Als er ribosomen op het E.R. liggen wordt het ruw
Interactie Endoplasmatisch reticulum genoemd)
Biologische eenheden kunnen op elkaar reageren. Ribosomen
Moleculen kunnen op elkaar reageren waardoor stofwisseling kleine, bolvormige eiwitcomplexen die op het membraan van
plaatsvindt (bv. Hormonale regeling) het E.R voorkomen of los in het cytoplasma. Ribosomen helpt
Organismen interacteren met hun omgeving. bij de eiwitsynthese door mRNA moleculen uit de kern door te
Reproductie geven.
Biologische eenheden kunnen zich vermeerderen Golgisysteem
voortplanting of celdeling zijn hier voorbeelden van. opeenstapeling platte blaasjes waarvan elke omgeven is door
een membraan. In het Golgisysteem worden eiwitten bewerkt
Evolutie zodat ze hun uiteindelijke functie uit kunnen gaan voeren.
Ontwikkeling van leven op aarde waarbij soorten ontstaan, Lysosomen
veranderden en verdwijnen als resultaat van mutaties waardoor blaasjes met daarin verteringsenzymen, voor het veilige
verschillende genotypen ontstaan. transport van verteringsenzymen zonder dat de cel daarbij
beschadigd raakt.
Taxonomie: de tak binnen de biologie die zich bezighoudt met de Mitochondriën
eigenschappen waarop organismen in taxa (een groep) worden bolvormig organel met een dubbel membraan (binnen en
ingedeeld. buiten membraan) in de mitochondrium wordt energie vrij
Systematiek: het indelen van organismen op basis van deze gemaakt met behulp van zuurstof. Deze energie wordt tijdelijk
eigenschappen opgeslagen in ATP moleculen.
Door de plooiing van het binnen membraan is het oppervlak
vele male groter en is er meer ruimte voor enzymen.
Het aantal mitochondriën is afhankelijk van de activiteit van de
cel.
2
Biologie
2020
[Author name] 1/1/20 Biologie
, Biologie Examenstof 2020
Wat te leren:
4a thema 1 inleiding in blz. 127 t/m 136 niet waarneming
de biologie 4b thema 6 ecologie basisstof 5 en 6 niet
4a thema 2 cellen 5a thema 1 stofwisseling 6 thema 1 voeding
4a thema 3 voortplanting 5a thema 2 DNA 6 thema 2 transport
basisstof 6 niet DNA replicatie niet 6 thema 3 gaswisseling en
4b thema 4 genetica 5a thema 3 mens en milieu uitscheiding
4b thema 5 evolutie 5b thema 4 planten 6 thema 4 bescherming
blz. 112 + 113 niet 5b thema 5 regeling en
Contents
Biologie Examenstof 2020................................................................................................................................................. 1
4a thema 1 ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….2
4a thema 2 ........................................................................................................................................................................ 2
4a thema 3 ........................................................................................................................................................................ 4
4b thema 4 ........................................................................................................................................................................ 6
4b thema 5 ........................................................................................................................................................................ 8
4b thema 6 ...................................................................................................................................................................... 10
5a thema 1 ...................................................................................................................................................................... 11
5a thema 2 ...................................................................................................................................................................... 13
5a thema 3 ...................................................................................................................................................................... 16
5b thema 4 ...................................................................................................................................................................... 18
5b thema 5 ...................................................................................................................................................................... 20
V6 thema 1 ...................................................................................................................................................................... 24
V6 thema 2 ...................................................................................................................................................................... 26
V6 thema 3 ...................................................................................................................................................................... 30
V6 thema 4 ...................................................................................................................................................................... 34
1
, 4a thema 1 Domein Bacteriën Archaea Eukaryoten
Rijken Ter discussie Ter discussie Protisten Schimmels Planten Dieren
Inleiding in de biologie Prokaryoot X X
Dood: heeft ooit de levensverschijnselen vertoond maar nu niet meer Eukaryoot X X X X
Celwand X X X X X
Levenloos: heeft de levensverschijnselen nooit vertoond Geen celwand X X
levend: vertoond nog steeds de levensverschijnselen. Eencellig X X X
Levensverschijnselen: voortplanting, stofwisseling (alle chemische processen Meercellig X X X X
Autotroof X X X X
in een organisme), groeien, ontwikkeling. Heterotroof X X X X X
Soort: organismen die zich onderling kunnen voortplanten en daarbij Virussen worden niet tot de organismen gerekend omdat ze niet uit cellen
vruchtbare nakomelingen kunnen voortbrengen. bestaan en niet zelfstandig voort kunnen planten.
Organisatie Niveaus in de biologie: Onderzoek doen
molecuul: bouwsteen van elke stof
Beschrijvend onderzoek
Organel: onderdeel van een cel met een specifieke bouw en functie Onderzoek waarin de onderzoeker een conclusie trekt uit
verzamelde observaties
Cel: bouwsteen van het leven
Onderzoek op basis van een hypothese
Weefsel: groep cellen met de zelfde vorm en functie Onderzoek nadat een onderzoeker een natuurverschijnsel heeft
Orgaan: deel van een organisme met een bepaalde bouw en functie
waargenomen en op basis hiervan een probleemstelling heeft
opgesteld. De onderzoeker probeert dan voor dit
Organenstelsel: organen die samen een specifieke functie uitvoeren
natuurverschijnsel een verklaring te geven (een hypothese te
Organisme: alles wat leeft stellen) en probeert doormiddel van een experiment deze
Populatie: een groep organismen van de zelfde soort die zich binnen een
hypothese te toetsen. De resultaten van deze experimenten trekt
bepaalde omgeving onderling voortplanten. de onderzoeker een conclusie, de hypothese was juist of onjuist.
Levensgemeenschap: alle populaties binnen een bepaald gebied Wanneer is een onderzoek betrouwbaar?
Ecosysteem: alle biotische en abiotische factoren binnen een begrensd − Wanneer er met voldoende aantallen wordt gewerkt
gebied
− Wanneer de controlegroep en experimenteergroep maar 1
Biosfeer (systeem aarde): alle ecosystemen op aarde
factor van elkaar verschillen
Emergente Eigenschappen: eigenschappen die pas op hogere − Wanneer, als er een steekproef plaatsvindt, deze representatief is
organisatie niveaus verschijnen − Wanneer er een significant verschil te zien is
Hoofdthema’s in de biologie − Wanneer het onderzoek reproduceerbaar is; het kan meerdere
malen herhaald worden met gelijke uitkomsten.
Zelfregulatie
Zaken als ademhaling en beweging worden door organismen zelf
4a thema 2
geregeld, daardoor kunnen deze organismen zichzelf in stand Cellen
houden. Onderdelen van een Cel
Autotrofe organismen kunnen hun eigen voedsel maken Cytoplasma (celplasma): vult de cel en bestaat uit water (70%) met
Zelforganisatie organellen en opgeloste stoffen (Zouten, eiwitten, ect.)
Tijdens de groei en de ontwikkeling organiseren biologische
eenheden zichzelf waarbij nieuwe structuren ontstaan. Verschillende organellen in het cytoplasma:
Cellen organiseren zichzelf tot een weefsel en weefsels organiseren Endoplasmatisch reticulum
zich tot een orgaan Ingewikkeld netwerk van dubbele membranen die een holten
De informatie die nodig is voor zelfregulatie en zelforganisatie is en kanalensysteem vormen → zorgt voor het transport van
afkomstig uit de erfelijke informatie in het DNA moleculen in de cel.
Als er ribosomen op het E.R. liggen wordt het ruw
Interactie Endoplasmatisch reticulum genoemd)
Biologische eenheden kunnen op elkaar reageren. Ribosomen
Moleculen kunnen op elkaar reageren waardoor stofwisseling kleine, bolvormige eiwitcomplexen die op het membraan van
plaatsvindt (bv. Hormonale regeling) het E.R voorkomen of los in het cytoplasma. Ribosomen helpt
Organismen interacteren met hun omgeving. bij de eiwitsynthese door mRNA moleculen uit de kern door te
Reproductie geven.
Biologische eenheden kunnen zich vermeerderen Golgisysteem
voortplanting of celdeling zijn hier voorbeelden van. opeenstapeling platte blaasjes waarvan elke omgeven is door
een membraan. In het Golgisysteem worden eiwitten bewerkt
Evolutie zodat ze hun uiteindelijke functie uit kunnen gaan voeren.
Ontwikkeling van leven op aarde waarbij soorten ontstaan, Lysosomen
veranderden en verdwijnen als resultaat van mutaties waardoor blaasjes met daarin verteringsenzymen, voor het veilige
verschillende genotypen ontstaan. transport van verteringsenzymen zonder dat de cel daarbij
beschadigd raakt.
Taxonomie: de tak binnen de biologie die zich bezighoudt met de Mitochondriën
eigenschappen waarop organismen in taxa (een groep) worden bolvormig organel met een dubbel membraan (binnen en
ingedeeld. buiten membraan) in de mitochondrium wordt energie vrij
Systematiek: het indelen van organismen op basis van deze gemaakt met behulp van zuurstof. Deze energie wordt tijdelijk
eigenschappen opgeslagen in ATP moleculen.
Door de plooiing van het binnen membraan is het oppervlak
vele male groter en is er meer ruimte voor enzymen.
Het aantal mitochondriën is afhankelijk van de activiteit van de
cel.
2
