Rechtsgebieden
4 soorten rechtsgebieden
Objectief en subjectief recht
Privaat- en publiekrecht
Formeel- en materieel recht
Dwingend en regelend recht
1. Objectief en subjectief recht
Objectief recht:
Het geheel van rechtsnormen op toepassing van de gehele samenleving. Dit recht is positief
recht en dus geldend recht.
Subjectief recht:
Geldt alleen voor een bepaald individu of voor een bepaalde groep in de samenleving.
Overtreding van het objectief recht leidt tot subjectieve gevolgen.
2. Privaat- en publiekrecht
Privaatrecht/Civielrecht:
Is gericht op de regeling van rechtsverhoudingen tussen burgers onderling.
Formeel: Burgerlijk procesrecht
Materieel:
Vermogensrecht:
Omvat op geld waardeerbare verplichtingen en rechten.
Goederenrecht:
Rechtsverhouding tussen personen en goederen.
Goederen zijn zowel zaken als vermogensrechten (dingen die op geld
waardeer zijn bijv. auteursrechten.)
Verbintenissenrecht:
Regelt de rechtsverhouding tussen personen onderling bijv. contracten.
Het vermogensrecht heeft 2 belangrijke kenmerken:
- De regels van het vermogensrecht zijn (vaak) niet dwingend voorgeschreven, partijen
zijn dus vrij om afwijkende afspraken te maken.
- Vermogensrechten zijn in het algemeen overdraagbaar.
Personen- en familierecht: Omvat alles m.b.t. het recht op naam, afstamming,
geboorte, huwelijk, echtscheiding en adoptie.
Kenmerken personen- en familierecht:
- Niet op geld waardeerbaar
- Niet overdraagbaar
- In het algemeen geen mogelijkheid tot afwijkende afspraken
, Internationaal privaatrecht (conflictrecht): Is geen rechtsgebied op zich maar omvat
regels waarmee kan worden vastgesteld welk nationaal recht van toepassing is. Deze
regels zijn vooral opgenomen in verdragen en Europees recht.
Publiekrecht:
Gericht op de verhouding tussen burger en overheid.
Indeling:
Staatsrecht:
Omvat regels voor de organisatie van de staat. Onder ‘staat’ wordt verstaan de
organisatie van een bepaalde gemeenschap van mensen, woonachtig op een bepaald
grondgebied onder het gezag van een bepaalde overheid. Het staatsrecht is
uiteengezet in de Grondwet, de Kieswet, de Provinciewet en de Gemeentewet. De
laatste 3 wetten zijn organiek (een wet waarvan in de GW is vermeld dat ze tot stand
moeten komen. Daarnaast is er sprake van ongeschreven staatsrecht, zoals de
vertrouwensregel. Dit houdt in dat een minister moet aftreden als hij niet langer het
vertrouwen van het parlement heeft. Bij staatsrecht ligt vooral de nadruk op hoe de
overheid en haar bestuursorganen zijn georganiseerd (eisen, bevoegdheden etc.)
Bestuursrecht/Administratief recht
o Materieel (Bestuursrecht)
o Formeel (Bestuursprocesrecht)
Omvat het recht over het handelen van bestuursorganen in relatie tot natuurlijke en
rechtspersonen. Omvat de relatie tussen bestuur en burger, waaronder de
bescherming van de burger tegen de overheid. Omvat ook regels omtrent de
ruimtelijke ordening, onderwijs en sociale verzekeringen. Bij bestuursrecht wordt de
nadruk gelegd aan welke regels de overheid zich moet houden bij bijv. besluitneming
en wat burgers kunnen doen als zij het niet eens zijn met overheidsbesluiten.
- Een bestuursorgaan mag zelfstandig geen regels invoeren of veranderen, tenzij
het wordt toegestaan door een wettelijk voorschrift (legaliteitsbeginsel).
- Het bevat geen regels van gewoonterecht en het regelt zaken in het algemeen
belang, deze zaken kunnen dus niet worden overgelaten aan particulieren.
Voorbeelden van bestuursrechtelijke wetten: Algemene wet bestuursrecht (Awb),
de Wet Werk en Bijstand, De Woningwet, sociale-verzekeringswetten en de
belastingwetgeving.
Strafrecht
Bij een schending van een wettelijke bepaling kan de overheid een sanctie toepassen
zoals een geldboete, gevangenisstraf, taakstraf of andere vrijheidsbeperkende
maatregelen zoals tbs. Niet alleen rechter maar ook politie en het OM kunnen
bepaalde zaken afhandelen zonder tussenkomst van de rechter.
o Materieel (strafrecht): Beschreven in Wetboek van Strafrecht. Het materiele
strafrecht bepaalt welk gedrag strafbaar is en welke sancties van toepassing
zijn.
o Formeel (strafprocesrecht): Beschreven in het Wetboek van Strafvordering.
Het formele strafrecht bepaalt welke procedure moet worden gevolgd
wanneer iemand het materiele strafrecht heeft overtreden. Het bevat regels
, omtrent opsporing, vervolging en berechting. Hoe sancties moeten worden
uitgevoerd en wie er bevoegd is voor de aanhouding van verdachte.
Volkenrecht/internationaal publiekrecht
Bevat regels die betrekking hebben op staten onderling zoals het Europese
Unierecht. Regelt dus grensoverschrijdende problemen zoals terrorisme, milieu en
andere zaken waarbij staten onderling afhankelijk van elkaar zijn. Dit gebeurt meestal
in de vorm van een verdrag. De betrokken landen stemmen de nationale wetten
vervolgens af op de afspraken in het verdrag.
o Strafrecht complementair aan nationale wetgeving zoals ernstige misdrijven
van internationaal belang wordt berecht door het internationaal strafhof in
den haag.
o Regels m.b.t. Nederlandse strafbare feiten begaan door Nederlanders of
buitenlanders (m.b.t. NL zoals bijv. vervalsing van de NL munt of belediging
van het staatshoofd) in het buitenland zijn te vinden in het Wetboek van
Strafrecht (Art. 3-8d).
3. Formeel en materieel recht
Formeel recht: De wijze waarop materieel recht wordt gehandhaafd.
Materieel recht: Alle inhoudelijke regels waaraan iedereen zich moet houden.
4. Dwingend en regelend recht
Dwingend recht: Regels waarvan men niet mag afwijken.
Regelend recht/aanvullend recht: Regels waarvan men mag afwijken d.m.v. afwijkende
regeling of overeenkomst.
Criteria indeling recht:
4 Criteria om het privaat- van publiekrecht te onderscheiden:
1. De aard van betrokken partijen: Overheid of burger?
2. Aard van het te beschermen belang: Privébelang of algemeen belang?
3. Initiatief tot handhaving van het recht: Burger verantwoordelijk voor bijv. naleving
overeenkomst of handhaving door de overheid bij bijv. diefstal?
4. Middelen tot rechtshandhaving: Voorbehouden aan overheid (strafvervolging of
bestuursdwang) of burger (schadevergoeding claimen bij rechter).
Manieren om naar het recht te kijken:
Driehoekmodel: 3 invalshoeken om naar het recht te kijken
Normatief: Regels, beslissingen en beginselen/positief recht: het recht dat op een bepaalde
tijd en plaats van kracht is (Law in the books), geldende rechtsnormen.
Ideëel: Geheel van ideeën, opvattingen en waarden waarop het positieve recht is gebaseerd
(morele waarden) uitgangspunten voor de inhoud van het recht. (Rechtvaardigheid)
Actueel (sociologisch): Uitwerking in de praktijk. Maatschappelijke gebruiken en praktijken
dat tot positief recht heeft geleid maar ook zijn voortgekomen uit het recht (Law in action).
Met het driehoekmodel kun je de contexten van het recht duidelijker in beeld krijgen.
Hoorcollege 1
4 soorten rechtsgebieden
Objectief en subjectief recht
Privaat- en publiekrecht
Formeel- en materieel recht
Dwingend en regelend recht
1. Objectief en subjectief recht
Objectief recht:
Het geheel van rechtsnormen op toepassing van de gehele samenleving. Dit recht is positief
recht en dus geldend recht.
Subjectief recht:
Geldt alleen voor een bepaald individu of voor een bepaalde groep in de samenleving.
Overtreding van het objectief recht leidt tot subjectieve gevolgen.
2. Privaat- en publiekrecht
Privaatrecht/Civielrecht:
Is gericht op de regeling van rechtsverhoudingen tussen burgers onderling.
Formeel: Burgerlijk procesrecht
Materieel:
Vermogensrecht:
Omvat op geld waardeerbare verplichtingen en rechten.
Goederenrecht:
Rechtsverhouding tussen personen en goederen.
Goederen zijn zowel zaken als vermogensrechten (dingen die op geld
waardeer zijn bijv. auteursrechten.)
Verbintenissenrecht:
Regelt de rechtsverhouding tussen personen onderling bijv. contracten.
Het vermogensrecht heeft 2 belangrijke kenmerken:
- De regels van het vermogensrecht zijn (vaak) niet dwingend voorgeschreven, partijen
zijn dus vrij om afwijkende afspraken te maken.
- Vermogensrechten zijn in het algemeen overdraagbaar.
Personen- en familierecht: Omvat alles m.b.t. het recht op naam, afstamming,
geboorte, huwelijk, echtscheiding en adoptie.
Kenmerken personen- en familierecht:
- Niet op geld waardeerbaar
- Niet overdraagbaar
- In het algemeen geen mogelijkheid tot afwijkende afspraken
, Internationaal privaatrecht (conflictrecht): Is geen rechtsgebied op zich maar omvat
regels waarmee kan worden vastgesteld welk nationaal recht van toepassing is. Deze
regels zijn vooral opgenomen in verdragen en Europees recht.
Publiekrecht:
Gericht op de verhouding tussen burger en overheid.
Indeling:
Staatsrecht:
Omvat regels voor de organisatie van de staat. Onder ‘staat’ wordt verstaan de
organisatie van een bepaalde gemeenschap van mensen, woonachtig op een bepaald
grondgebied onder het gezag van een bepaalde overheid. Het staatsrecht is
uiteengezet in de Grondwet, de Kieswet, de Provinciewet en de Gemeentewet. De
laatste 3 wetten zijn organiek (een wet waarvan in de GW is vermeld dat ze tot stand
moeten komen. Daarnaast is er sprake van ongeschreven staatsrecht, zoals de
vertrouwensregel. Dit houdt in dat een minister moet aftreden als hij niet langer het
vertrouwen van het parlement heeft. Bij staatsrecht ligt vooral de nadruk op hoe de
overheid en haar bestuursorganen zijn georganiseerd (eisen, bevoegdheden etc.)
Bestuursrecht/Administratief recht
o Materieel (Bestuursrecht)
o Formeel (Bestuursprocesrecht)
Omvat het recht over het handelen van bestuursorganen in relatie tot natuurlijke en
rechtspersonen. Omvat de relatie tussen bestuur en burger, waaronder de
bescherming van de burger tegen de overheid. Omvat ook regels omtrent de
ruimtelijke ordening, onderwijs en sociale verzekeringen. Bij bestuursrecht wordt de
nadruk gelegd aan welke regels de overheid zich moet houden bij bijv. besluitneming
en wat burgers kunnen doen als zij het niet eens zijn met overheidsbesluiten.
- Een bestuursorgaan mag zelfstandig geen regels invoeren of veranderen, tenzij
het wordt toegestaan door een wettelijk voorschrift (legaliteitsbeginsel).
- Het bevat geen regels van gewoonterecht en het regelt zaken in het algemeen
belang, deze zaken kunnen dus niet worden overgelaten aan particulieren.
Voorbeelden van bestuursrechtelijke wetten: Algemene wet bestuursrecht (Awb),
de Wet Werk en Bijstand, De Woningwet, sociale-verzekeringswetten en de
belastingwetgeving.
Strafrecht
Bij een schending van een wettelijke bepaling kan de overheid een sanctie toepassen
zoals een geldboete, gevangenisstraf, taakstraf of andere vrijheidsbeperkende
maatregelen zoals tbs. Niet alleen rechter maar ook politie en het OM kunnen
bepaalde zaken afhandelen zonder tussenkomst van de rechter.
o Materieel (strafrecht): Beschreven in Wetboek van Strafrecht. Het materiele
strafrecht bepaalt welk gedrag strafbaar is en welke sancties van toepassing
zijn.
o Formeel (strafprocesrecht): Beschreven in het Wetboek van Strafvordering.
Het formele strafrecht bepaalt welke procedure moet worden gevolgd
wanneer iemand het materiele strafrecht heeft overtreden. Het bevat regels
, omtrent opsporing, vervolging en berechting. Hoe sancties moeten worden
uitgevoerd en wie er bevoegd is voor de aanhouding van verdachte.
Volkenrecht/internationaal publiekrecht
Bevat regels die betrekking hebben op staten onderling zoals het Europese
Unierecht. Regelt dus grensoverschrijdende problemen zoals terrorisme, milieu en
andere zaken waarbij staten onderling afhankelijk van elkaar zijn. Dit gebeurt meestal
in de vorm van een verdrag. De betrokken landen stemmen de nationale wetten
vervolgens af op de afspraken in het verdrag.
o Strafrecht complementair aan nationale wetgeving zoals ernstige misdrijven
van internationaal belang wordt berecht door het internationaal strafhof in
den haag.
o Regels m.b.t. Nederlandse strafbare feiten begaan door Nederlanders of
buitenlanders (m.b.t. NL zoals bijv. vervalsing van de NL munt of belediging
van het staatshoofd) in het buitenland zijn te vinden in het Wetboek van
Strafrecht (Art. 3-8d).
3. Formeel en materieel recht
Formeel recht: De wijze waarop materieel recht wordt gehandhaafd.
Materieel recht: Alle inhoudelijke regels waaraan iedereen zich moet houden.
4. Dwingend en regelend recht
Dwingend recht: Regels waarvan men niet mag afwijken.
Regelend recht/aanvullend recht: Regels waarvan men mag afwijken d.m.v. afwijkende
regeling of overeenkomst.
Criteria indeling recht:
4 Criteria om het privaat- van publiekrecht te onderscheiden:
1. De aard van betrokken partijen: Overheid of burger?
2. Aard van het te beschermen belang: Privébelang of algemeen belang?
3. Initiatief tot handhaving van het recht: Burger verantwoordelijk voor bijv. naleving
overeenkomst of handhaving door de overheid bij bijv. diefstal?
4. Middelen tot rechtshandhaving: Voorbehouden aan overheid (strafvervolging of
bestuursdwang) of burger (schadevergoeding claimen bij rechter).
Manieren om naar het recht te kijken:
Driehoekmodel: 3 invalshoeken om naar het recht te kijken
Normatief: Regels, beslissingen en beginselen/positief recht: het recht dat op een bepaalde
tijd en plaats van kracht is (Law in the books), geldende rechtsnormen.
Ideëel: Geheel van ideeën, opvattingen en waarden waarop het positieve recht is gebaseerd
(morele waarden) uitgangspunten voor de inhoud van het recht. (Rechtvaardigheid)
Actueel (sociologisch): Uitwerking in de praktijk. Maatschappelijke gebruiken en praktijken
dat tot positief recht heeft geleid maar ook zijn voortgekomen uit het recht (Law in action).
Met het driehoekmodel kun je de contexten van het recht duidelijker in beeld krijgen.
Hoorcollege 1
