Psychiatrie een inleiding het hele
boek
Hoofdstuk 1: Introductie
1.1 Inleiding
Eigen observaties, gevoelens en gedachten leiden tot bepaalde bejegening,
behandeling en begeleiding van mensen. Belangrijk zicht hebben op hoe jijzelf
in elkaar steekt, omdat je mensen dan beter kunt behandelen/begeleiden:
deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie .
1.1.1 Wat is afwijkend gedrag?
Wat is er aan de hand met deze mensen en waarom doen ze wat ze doen? In
Nederland krijgt 1 op de 2 mensen op een bepaald moment in zijn leven
rechtstreeks te maken met een diagnosticeerbare psychische stoornis.
Gemiddeld: een vijfde tot een derde van alle mensen per jaar.
1.2 Definiëren van afwijkend gedrag
1.2.1 Criteria voor abnormaliteit
Verschillende criteria om te beoordelen of emoties/gedachten/gedrag afwijkend
zijn:
- Uitzonderlijk gedrag Bv. gevoelens van intense paniek bij betreden van
een supermarkt.
- Sociaal afwijkend Culturele verschillen.
- Foute perceptie of interpretatie van de realiteit onderliggende
psychische stoornis: dingen zien of stemmen horen die er in werkelijkheid
niet zijn (hallucineren).
- Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon persoonlijk lijden als
gevolg van problematische emoties (bv. angst en depressie) kan afwijkend
zijn.
- Ongepast of contraproductief gedrag gedrag dat geen bevrediging,
maar onprettige gevoelens oproept.
- Gevaar gevaar dat gevaar oplevert voor betrokkene zelf of anderen.
Sociale context is van groot belang.
In meeste gevallen: combinaties van gegeven criteria.
Gedrag herkennen en labelen als afwijkend is iets anders dan het begrijpen en
verklaren van dat gedrag verschillende benaderingen: religieuze verklaringen,
biologische perspectieven, sociologische perspectieven, psychologische
perspectieven.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
Concepten van gezondheid en ziekte kunnen in verschillende culturen een
verschillende betekenis hebben. Invloeden van cultuur, etniciteit, religie op
geestelijke gezondheid speelt ook actuele rol.
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
1.3.1 Hippocrates (ca. 460 – 366 v.Chr.)
Verstoring van evenwicht in humores (essentiële lichaamssappen):
verantwoordelijkheid afwijkend gedrag. Drie hoofdcategorieën:
- Melancholie categorie van buitensporige depressie
- Manie uitzonderlijke opwinding
- Bezetenheid bizarre gedrag (schizofrenie)
1.3.2 Exorcisme en heksenvervolgingen
,Bovennatuurlijke oorzaken, vooral de doctrine van bezetenheid (boze
geesten/duivel).
1.3.3 Gekkenhuizen
Rond 1600: overal in Europa krankzinnigengestichten gebouwd.
1.3.4 Vanaf 1800: hervormingen
Met inspanningen van Franse artsen Jean-Baptiste Pussen en Philippe Pinel:
menselijke bejegening.
1.3.4 Vanaf 1800: hervorming
Behandelfilosofie: morele therapie.
In tweede helft van 19e eeuw periode van apathie: alle deskundigen meenden
opnieuw dat afwijkend gedrag ongeneeslijk was.
In 20ste eeuw veel veranderd in wijze waarop met patiënten wordt omgegaan.
Ambulant werken.
1.3.5 De antipsychiatrische beweging
Psychische stoornissen bestaan niet, maar is een product of gevolg van
maatschappij.
Eind 20ste, begin 21ste eeuw > uitgangspunt: patiënten niet opgenomen, tenzij
geen alternatief.
1.3.6 Evidence-based medicine
Een andere belangrijke ontwikkeling: evidence-based medicine (EBM) streven:
gebruik maken van het beste beschikbare bewijs bij het maken van een keuze
voor de behandeling van een patiënt.
Hoofdstuk 2: Visies op oorzaak en gevolg van psychische stoornissen
2.1 Inleiding
Belangrijk: onderscheid maken van directe oorzaken/gevolgen van stoornis,
kijken naar effecten.
2.2 Het biologisch perspectief
Groei van biologisch perspectief tegenover stoornis: verandering van tijdsgeest
(ontstaan van symbiose) en sterk verbeterde technieken om
hersenfuncties/lichamelijke processen te meten.
2.2.1 Het zenuwstelsel
Alle boodschappen verplaatsen zich in de vorm van elektrische impulsen, die het
neuron (= zenuwcel die door hele lichaam signalen/boodschappen afgeven) als
het ware ‘afvuurt’. Deze impulsen bewegen zich altijd in één richting over het
neuron: via de ontvangen dendriet naar het cellichaam en dan verder via het
axon naar de eindknopjes. Daar wordt de boodschap via eindknopjes verstuurd
naar andere neuronen, spieren of klieren.
Neurotransmitters veroorzaken chemische verandering in de ontvangende
neuronen, waardoor de dendriet en vervolgens het axon worden getriggerd om
de boodschap verder te sturen.
Als de neurotransmitter door de synaps is gegaan wordt het opgevangen in de
receptorplaats. Daarna stuurt het post-synaptische (ontvangende) neuron de
boodschap verder. Verdwaalde neuronen worden in de synaptische spleet
, afgebroken of weer in het neuron opgenomen door de eindknopjes van het axon
(heropname).
Verstoring van neurotransmitters (in hersenen) kan afwijkend gedrag geven.
Centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)
- Achterhersenen
o Medulla: rol in essentiële functies (o.a. hartslag, ademhaling,
bloeddruk – maar ook: slaap, niezen, hoesten).
o Pons: informatie doorgeven over bewegingen en stand van lichaam,
betrokken bij functies die te maken hebben met aandacht, slaap en
ademhaling.
o Cerebellum (kleine hersenen): rol in het evenwichtsgevoel en
motoriek (spieren).
- Middenhersenen
o Zenuwbanen die met achterhersenen en voorhersenen worden
verbonden. Belangrijk: RAS (reticulaire activeringssysteem)
webachtig netwerk van neuronen, essentiële rol in slaap, aandacht
en activering (arousel).
- Voorhersenen
o Thalamus: sensorische informatie (bv. tast en zicht) doorsturen naar
hogere hersengebieden, ook betrokken bij slaap en aandacht.
o Hypothalamus: essentiële rol in regulatie van lichaamstemperatuur,
concentratie, voedingsstoffen opslag, motivatie en emotie.
o Limbische systeem: rol in herinneren en regulatie van basale
drijfveren (honger, dorst en agressie).
o Basale ganglia: rol in coördinatie van beweging en houding.
o Cerebrum en hersenschors (cerebrale cortex): geavanceerdste deel
van hersenen.
Vier hersenkwabben:
Occipitaalkwab – zien
Temporaalkwab – geluiden of auditieve stimuli
Pariëtale kwab – sensaties: tast, temperatuur, pijn
Sensorische cortex: informatie ontvangen van
huidsensoren
Frontaalkwab – spierresponsen
Prefrontale cortex: hogere mentale functies
Perifere zenuwstelsel (verbinding hersenen met buitenwereld)
- Somatische zenuwstelsel: verantwoordelijk voor transport van informatie
van zintuigen naar hersenen, van hersenen naar skeletspieren.
- Autonome zenuwstelsel: aansturing van klieren en onbewuste
lichaamsprocessen.
o Sympathische zenuwstelsel
Betrokken bij processen die hulpbronnen van lichaam
mobiliseren tijdens stress – opgeslagen energiereserves
beschikbaar stellen.
o Parasympatische zenuwstelsel
boek
Hoofdstuk 1: Introductie
1.1 Inleiding
Eigen observaties, gevoelens en gedachten leiden tot bepaalde bejegening,
behandeling en begeleiding van mensen. Belangrijk zicht hebben op hoe jijzelf
in elkaar steekt, omdat je mensen dan beter kunt behandelen/begeleiden:
deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie .
1.1.1 Wat is afwijkend gedrag?
Wat is er aan de hand met deze mensen en waarom doen ze wat ze doen? In
Nederland krijgt 1 op de 2 mensen op een bepaald moment in zijn leven
rechtstreeks te maken met een diagnosticeerbare psychische stoornis.
Gemiddeld: een vijfde tot een derde van alle mensen per jaar.
1.2 Definiëren van afwijkend gedrag
1.2.1 Criteria voor abnormaliteit
Verschillende criteria om te beoordelen of emoties/gedachten/gedrag afwijkend
zijn:
- Uitzonderlijk gedrag Bv. gevoelens van intense paniek bij betreden van
een supermarkt.
- Sociaal afwijkend Culturele verschillen.
- Foute perceptie of interpretatie van de realiteit onderliggende
psychische stoornis: dingen zien of stemmen horen die er in werkelijkheid
niet zijn (hallucineren).
- Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon persoonlijk lijden als
gevolg van problematische emoties (bv. angst en depressie) kan afwijkend
zijn.
- Ongepast of contraproductief gedrag gedrag dat geen bevrediging,
maar onprettige gevoelens oproept.
- Gevaar gevaar dat gevaar oplevert voor betrokkene zelf of anderen.
Sociale context is van groot belang.
In meeste gevallen: combinaties van gegeven criteria.
Gedrag herkennen en labelen als afwijkend is iets anders dan het begrijpen en
verklaren van dat gedrag verschillende benaderingen: religieuze verklaringen,
biologische perspectieven, sociologische perspectieven, psychologische
perspectieven.
1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag
Concepten van gezondheid en ziekte kunnen in verschillende culturen een
verschillende betekenis hebben. Invloeden van cultuur, etniciteit, religie op
geestelijke gezondheid speelt ook actuele rol.
1.3 Historische visies op afwijkend gedrag
1.3.1 Hippocrates (ca. 460 – 366 v.Chr.)
Verstoring van evenwicht in humores (essentiële lichaamssappen):
verantwoordelijkheid afwijkend gedrag. Drie hoofdcategorieën:
- Melancholie categorie van buitensporige depressie
- Manie uitzonderlijke opwinding
- Bezetenheid bizarre gedrag (schizofrenie)
1.3.2 Exorcisme en heksenvervolgingen
,Bovennatuurlijke oorzaken, vooral de doctrine van bezetenheid (boze
geesten/duivel).
1.3.3 Gekkenhuizen
Rond 1600: overal in Europa krankzinnigengestichten gebouwd.
1.3.4 Vanaf 1800: hervormingen
Met inspanningen van Franse artsen Jean-Baptiste Pussen en Philippe Pinel:
menselijke bejegening.
1.3.4 Vanaf 1800: hervorming
Behandelfilosofie: morele therapie.
In tweede helft van 19e eeuw periode van apathie: alle deskundigen meenden
opnieuw dat afwijkend gedrag ongeneeslijk was.
In 20ste eeuw veel veranderd in wijze waarop met patiënten wordt omgegaan.
Ambulant werken.
1.3.5 De antipsychiatrische beweging
Psychische stoornissen bestaan niet, maar is een product of gevolg van
maatschappij.
Eind 20ste, begin 21ste eeuw > uitgangspunt: patiënten niet opgenomen, tenzij
geen alternatief.
1.3.6 Evidence-based medicine
Een andere belangrijke ontwikkeling: evidence-based medicine (EBM) streven:
gebruik maken van het beste beschikbare bewijs bij het maken van een keuze
voor de behandeling van een patiënt.
Hoofdstuk 2: Visies op oorzaak en gevolg van psychische stoornissen
2.1 Inleiding
Belangrijk: onderscheid maken van directe oorzaken/gevolgen van stoornis,
kijken naar effecten.
2.2 Het biologisch perspectief
Groei van biologisch perspectief tegenover stoornis: verandering van tijdsgeest
(ontstaan van symbiose) en sterk verbeterde technieken om
hersenfuncties/lichamelijke processen te meten.
2.2.1 Het zenuwstelsel
Alle boodschappen verplaatsen zich in de vorm van elektrische impulsen, die het
neuron (= zenuwcel die door hele lichaam signalen/boodschappen afgeven) als
het ware ‘afvuurt’. Deze impulsen bewegen zich altijd in één richting over het
neuron: via de ontvangen dendriet naar het cellichaam en dan verder via het
axon naar de eindknopjes. Daar wordt de boodschap via eindknopjes verstuurd
naar andere neuronen, spieren of klieren.
Neurotransmitters veroorzaken chemische verandering in de ontvangende
neuronen, waardoor de dendriet en vervolgens het axon worden getriggerd om
de boodschap verder te sturen.
Als de neurotransmitter door de synaps is gegaan wordt het opgevangen in de
receptorplaats. Daarna stuurt het post-synaptische (ontvangende) neuron de
boodschap verder. Verdwaalde neuronen worden in de synaptische spleet
, afgebroken of weer in het neuron opgenomen door de eindknopjes van het axon
(heropname).
Verstoring van neurotransmitters (in hersenen) kan afwijkend gedrag geven.
Centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)
- Achterhersenen
o Medulla: rol in essentiële functies (o.a. hartslag, ademhaling,
bloeddruk – maar ook: slaap, niezen, hoesten).
o Pons: informatie doorgeven over bewegingen en stand van lichaam,
betrokken bij functies die te maken hebben met aandacht, slaap en
ademhaling.
o Cerebellum (kleine hersenen): rol in het evenwichtsgevoel en
motoriek (spieren).
- Middenhersenen
o Zenuwbanen die met achterhersenen en voorhersenen worden
verbonden. Belangrijk: RAS (reticulaire activeringssysteem)
webachtig netwerk van neuronen, essentiële rol in slaap, aandacht
en activering (arousel).
- Voorhersenen
o Thalamus: sensorische informatie (bv. tast en zicht) doorsturen naar
hogere hersengebieden, ook betrokken bij slaap en aandacht.
o Hypothalamus: essentiële rol in regulatie van lichaamstemperatuur,
concentratie, voedingsstoffen opslag, motivatie en emotie.
o Limbische systeem: rol in herinneren en regulatie van basale
drijfveren (honger, dorst en agressie).
o Basale ganglia: rol in coördinatie van beweging en houding.
o Cerebrum en hersenschors (cerebrale cortex): geavanceerdste deel
van hersenen.
Vier hersenkwabben:
Occipitaalkwab – zien
Temporaalkwab – geluiden of auditieve stimuli
Pariëtale kwab – sensaties: tast, temperatuur, pijn
Sensorische cortex: informatie ontvangen van
huidsensoren
Frontaalkwab – spierresponsen
Prefrontale cortex: hogere mentale functies
Perifere zenuwstelsel (verbinding hersenen met buitenwereld)
- Somatische zenuwstelsel: verantwoordelijk voor transport van informatie
van zintuigen naar hersenen, van hersenen naar skeletspieren.
- Autonome zenuwstelsel: aansturing van klieren en onbewuste
lichaamsprocessen.
o Sympathische zenuwstelsel
Betrokken bij processen die hulpbronnen van lichaam
mobiliseren tijdens stress – opgeslagen energiereserves
beschikbaar stellen.
o Parasympatische zenuwstelsel
