College aantekeningen blok 1.2 Inleiding In De Onderwijswetenschappen

Hoorcolleges 1.2C Inleiding in de Onderwijswetenschappen

05-10-2020
Hoorcollege 1. Inleiding in de Onderwijswetenschappen
De opvoedingsprincipes van pedagogen als Locke en Rousseau vormen het fundament voor
het onderwijs van deze tijd. Alle kinderen hebben recht op onderwijs en de plicht om naar
school te gaan volgens de Leerplichtwet in Nederland.

De vraagstukken binnen de onderwijswetenschappen zijn in te delen in drie niveau’s:
 Macroniveau: relatie tussen het onderwijs en de samenleving;
 Mesoniveau: de organisatie of de leeromgeving;
 Microniveau: eigenschappen van de lerende en de leertaak.

Macroniveau
Macro-theorieën over onderwijs:
 Functionele theorie: functie van het onderwijs in de samenleving (Emile Durkheim);
o Kwalificatie functie: leerlingen kwalificeren voor de arbeidsmarkt;
o Selectie/allocatie functie: positie die je krijgt in de samenleving;
o Socialiserende functie: kritische, democratische burgers.
 Conflicttheorie: onderwijs draagt bij aan de ongelijkheid (Marx, Weber);
 Modernisme: voortdurende vooruitgang door wetenschap en technologie;
 Postmodernisme: ‘critical education theory’ -> reactie op het falend modernisme:
lokale vraagstukken zijn relevanter;
 Feministische perspectieven: behoefte naar andere stemmen in het onderwijs.

Er zijn verschillende visies op onderwijs en leren: Fröbel (activiteitsprincipe), Herbart
(formele leertrappen), Ligthart (kindgericht onderwijs), Piaget (biologische
ontwikkelingstheorie), Vygotskij (invloed van de cultuur) en Bruner (scaffolding).

Er kan op twee manieren een bepaling van de vorm en inhoud van het curriculum zijn:
 Directe instructie: instructie en sturing van het leerproces door de leraar;
 Ontwikkelingsgerichte instructie: de inhoud wordt door de inbreng en persoonlijke
inkleuring van de kinderen bepaald en niet door een vooraf gegeven programma.

Bij probleem drie, onderwijsongelijkheid, wordt gekeken naar factoren voor sociale
ongelijkheid, het reproducerende karakter van onderwijs en de meritocratie.

Mesoniveau
Bij probleem vier, kwaliteit van het onderwijs, wordt gekeken naar de school als organisatie.
Het doel hiervan is het faciliteren van het leren, waardoor onderwijsdoelstellingen worden
bereikt. De organisatie van de school is gericht op effectiviteit -> schooleffectiviteit. Dit
brengt met zich mee dat de school moet verbeteren -> schoolverbetering.

Bij probleem vijf, curriculum en instructie, staat het ontwerpen van leeromgevingen
centraal. Ontwerpen is dan een proces en activiteit (leerlingen, soorten leeromgevingen

Probleem zes gaat over de docentverwachtingen. Verwachtingen kunnen accuraat en
inaccuraat zijn. Het Pygmalion (Rosenthal) effect zegt dat docenten soms onbewust
verwachtingen hebben van en over studenten -> biased verwachtingen.

1

, Hoorcolleges 1.2C Inleiding in de Onderwijswetenschappen

Microniveau
Bij probleem zeven, motivatie en leerstrategieën, wordt gekeken naar de motivatie om te
leren (intrinsiek en extrinsiek) en/of presteren en de manier waarop leerlingen leren
(oppervlakkig, diep, strategisch).

Bij probleem acht, toetsing, wordt het waarom van toetsen en de verschillende vormen
(summatief, formatief) en instrumenten van toetsing uitgelegd. De kwaliteit van toetsen
(betrouwbaarheid, validiteit) wordt uitgelegd en er wordt gekeken naar toetsing in relatie
tot de functies van onderwijs.

12-10-2020
Hoorcollege 2. Onderwijsongelijkheid
Kinderen met hetzelfde cognitieve niveau zouden op hetzelfde onderwijsniveau moeten
kunnen zitten. Hier is niet altijd sprake van. Zo is het opleidingsniveau van de ouders erg
bepalend voor het schooladvies van de middelbare school. Inkomen van de ouders, geslacht
en waar men is geboren heeft ook veel invloed op de latere kansen van een individu.

Er zijn drie vormen van gelijke kansen:
 Gelijke resultaten: gelijk cognitief niveau moet hetzelfde onderwijsniveau hebben;
 Equality: mensen moeten gelijk behandeld worden (geen discriminatie);
 Equity: het hebben van compenserende maatregelen om mensen op hetzelfde
niveau te krijgen.

Een meritocratie is: “een samenleving waarin individuen een positie innemen op basis van
hun eigen capaciteiten en kennis en niet via geboorte, huwelijk of traditie. De eigen inzet
bepaalt welke positie men kan innemen in de samenleving.”

Er zijn twee perspectieven om ongelijke kansen te verklaren:
 Deficit thinking (externe attributie): als er ongelijkheid is, schrijf je deze verschillen
toe aan de persoon zelf;
 Factoren in de school (interne attributie): als er ongelijkheid is, worden deze
verschillen toegeschreven aan de onderwijsinstelling.

Er zijn drie niveaus waarop ongelijke kansen kunnen worden verklaard:
 Microniveau: de leerling en processen rondom de leerling -> identiteit, interactie;
 Mesoniveau: de school, het curriculum, relaties met ouders en in de wijk;
 Macroniveau: maatschappelijke opvattingen over verschillen en integratie.

Ongelijkheid op macroniveau bestaat uit twee onderdelen:
 Niveaudifferentiatie vanaf jonge leeftijd zorgt voor meer ongelijkheid;
 Opvattingen over diversiteit:
o Multicultureel: kinderen leren dat mensen met een andere culturele
achtergrond ook andere normen en waarden hebben -> focus op verschil;
 Gevaar: wij/zij denken en segregatie.
o Egalitair: kinderen leren dat mensen met een andere culturele achtergrond
gemeenschappelijke normen en waarden hebben -> focus op overeenkomst;
 Gevaar: ontkennen van verschillen, verplichte assimilatie.

2