Ontwikkelingspsychologie II
Inhoudsopgave
Ontwikkelingstaken .................................................................................................................................... 3
Periodes van ontwikkeling .......................................................................................................................... 3
Dimensies van ontwikkeling........................................................................................................................ 3
Resilience: veerkracht................................................................................................................................. 3
ADOLESCENTIE (11-22 jaar) ......................................................................................................................... 4
H 11: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van adolescentie ................................................................................ 4
Ontwikkelingstaken ......................................................................................................................................... 4
FASEN .............................................................................................................................................................. 4
Puberteit ......................................................................................................................................................... 4
Psychologische impact van puberteitsgebeurtenissen................................................................................... 5
Gezondheid ..................................................................................................................................................... 8
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 10
H 12: Emotionele en sociale ontwikkeling van adolescentie ............................................................................. 14
Ontwikkeling van identiteit ........................................................................................................................... 14
Morele ontwikkeling ..................................................................................................................................... 16
Opvoedingsstijlen.......................................................................................................................................... 18
Relaties met familie en leeftijdsgenoten ...................................................................................................... 18
Problemen in de ontwikkeling ...................................................................................................................... 19
JONGVOLWASSENHEID ............................................................................................................................. 22
H 13: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van jongvolwassenheid .................................................................... 22
Vroege volwassenheid (18-45j): Ontwikkelingstaken................................................................................... 22
Biologische veroudering (= senescentie) ...................................................................................................... 22
Voeding ......................................................................................................................................................... 24
Seksuele activiteit tijdens jongvolwassenheid.............................................................................................. 25
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 28
H 14: Emotionele en sociale ontwikkeling van jongvolwassenheid ................................................................... 30
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken ....................................................................................................... 30
Sociale relaties, levensstijl & beroep ............................................................................................................ 33
MIDDELBARE VOLWASSENHEID ................................................................................................................ 38
H 15: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van middelbare volw ........................................................................ 38
Ontwikkelingstaken ....................................................................................................................................... 38
Fysieke ontwikkeling ..................................................................................................................................... 38
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 41
H 16: Emotionele en sociale ontwikkeling van middelbare volw ....................................................................... 44
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken ....................................................................................................... 44
LATE VOLWASSENHEID ............................................................................................................................. 50
H 17: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van late volw (69j-dood) .................................................................. 50
Ontwikkelingstaken ....................................................................................................................................... 50
1
, Chronologische vs functionele leeftijd.......................................................................................................... 50
Levensverwachting........................................................................................................................................ 51
Lichamelijke veranderingen .......................................................................................................................... 52
Gezondheid, fitheid, handicaps .................................................................................................................... 54
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 55
H 18: Emotionele en sociale ontwikkeling van late volwassenheid ................................................................... 60
De “nieuwe” oude leeftijd ............................................................................................................................ 60
Psychosociale ontwikkeling........................................................................................................................... 60
Sociale theorieën omtrent veroudering ....................................................................................................... 62
Sociale en emotionele gezondheid ............................................................................................................... 62
2
,Ontwikkelingstaken
Contextuele factoren
1) Biologische factoren
a. Hersenprocessen
b. Lichamelijke (biologische) rijping: recht staan, leren lopen, aanpassen aan
seksuele rijping (puberteit) of aan menopauze (middelbare volwassenheid)
2) Individuele en sociale cognitie
a. Individuele doelen en waarden: keuze voor job of hobby’s, morele
beslissingen
b. Wat denken we? Wat voelen we? Hoe ervaren wij iets? Wat verwacht ik van
een relatie? Hoe bepaalde mijn opvoeding/ervaringen mijn partnerkeuze?
3) Culturele en maatschappelijke context en verwachtingen: leren lezen,
verantwoordelijkheid voor milieu en samenleving
Elaboratie/Encoderen = opslaan van informatie door een context met hopelijk
verduidelijkende beeldjes of verhaaltjes, werkt niet bij iedereen op zelfde manier
Periodes van ontwikkeling
Prenatale fase Conceptie tot geboorte
Baby- en Peutertijd Geboorte – 2j
Vroege kindertijd: Kleuter 2 - 6j
Middelbare kindertijd 6 -11j
Adolescentie 11-18j
Jongvolwassenheid 18 - 45j
Middelbare volwassenheid 45 - 69j
Late volwassenheid 69 - dood
Dimensies van ontwikkeling
- Lichamelijk
- Cognitief
- Emotioneel en sociaal
Resilience: veerkracht
- Bekwaamheid zich aan te passen aan uitdagingen en bedreigingen voor de ontw.
- Veerkracht, weerstand, wilskracht, herstellingsvermogen
- Uitdagingen = kansen om te groeien
- Factoren
o Persoonlijkheidsknm
o Opvoeding: warme relatie ouders, sociale steun buiten familie
o Bronnen en kansen in de samenleving
3
, ADOLESCENTIE (11-22 jaar)
H 11: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van adolescentie
Ontwikkelingstaken
• Psychologische adaptatie aan (aanvaarding van) fysieke veranderingen: volgroeid
lichaam, onevenwichtigheid
• Invullen mannelijke/vrouwelijke sociale rol: geslachtsidentiteit, vriendschappen,…
• Bereiken emotionele en economische onafhankelijkheid (tov ouders)
• Verwerven volwassen denkmanier: bv. hypothetisch-deductief denken
• Gedaalde invloed van ouders + vrienden en peers worden belangrijker
• Ontwikkeling volw manier van omgaan met leeftijdsgenoten van beide geslachten
• Verwerven van waarden en ethisch kader voor gedrag
• Identiteitsconstructie: IDontwikkeling, veilig gevoel van ‘zelf’ in seksuele, morele en
maatschappelijke termen
FASEN
1) Vroege adolescentie (11/12-14j): snelle puberale veranderingen
2) Middenadolescentie (14-16j): puberale veranderingen zijn bijna volledig voltooid
3) Late adolescentie (16-18j): bereiken ve volwassen voorkomen en anticiperen op de
volwassen rollen
Puberteit
= biologische gebeurtenissen die leiden tot een volwassen lichaam en seksuele
materniteit
-> start vd adolescentie
Hormonale veranderingen
- Beïnvloed door genen
- Groeihormooon en thyroxine (metabolisme): stijgt op 8-9j
- Meisjes bereiken puberteit 2j vroeger
- SOORTEN
o Groeispurt vh lichaam
Jongens Meisjes
Groeispurt 12 jaar 10 jaar
Proporties Schouders breder Heupen breder
Benen langer (Evolutionair: kind baren)
Spier-vet- Meer spiermassa Meer vetmassa
(Oorzaak: oestrogeen snellere vrijgave dan
verhouding Atletische efficiëntie androgeen)
(Evolutionair: lopen, jagen)
Verloop Latere en snellere spurt in Vroegere en tragere spurt,
kracht, snelheid en uithouding neemt af na 14 jaar
4
Inhoudsopgave
Ontwikkelingstaken .................................................................................................................................... 3
Periodes van ontwikkeling .......................................................................................................................... 3
Dimensies van ontwikkeling........................................................................................................................ 3
Resilience: veerkracht................................................................................................................................. 3
ADOLESCENTIE (11-22 jaar) ......................................................................................................................... 4
H 11: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van adolescentie ................................................................................ 4
Ontwikkelingstaken ......................................................................................................................................... 4
FASEN .............................................................................................................................................................. 4
Puberteit ......................................................................................................................................................... 4
Psychologische impact van puberteitsgebeurtenissen................................................................................... 5
Gezondheid ..................................................................................................................................................... 8
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 10
H 12: Emotionele en sociale ontwikkeling van adolescentie ............................................................................. 14
Ontwikkeling van identiteit ........................................................................................................................... 14
Morele ontwikkeling ..................................................................................................................................... 16
Opvoedingsstijlen.......................................................................................................................................... 18
Relaties met familie en leeftijdsgenoten ...................................................................................................... 18
Problemen in de ontwikkeling ...................................................................................................................... 19
JONGVOLWASSENHEID ............................................................................................................................. 22
H 13: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van jongvolwassenheid .................................................................... 22
Vroege volwassenheid (18-45j): Ontwikkelingstaken................................................................................... 22
Biologische veroudering (= senescentie) ...................................................................................................... 22
Voeding ......................................................................................................................................................... 24
Seksuele activiteit tijdens jongvolwassenheid.............................................................................................. 25
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 28
H 14: Emotionele en sociale ontwikkeling van jongvolwassenheid ................................................................... 30
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken ....................................................................................................... 30
Sociale relaties, levensstijl & beroep ............................................................................................................ 33
MIDDELBARE VOLWASSENHEID ................................................................................................................ 38
H 15: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van middelbare volw ........................................................................ 38
Ontwikkelingstaken ....................................................................................................................................... 38
Fysieke ontwikkeling ..................................................................................................................................... 38
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 41
H 16: Emotionele en sociale ontwikkeling van middelbare volw ....................................................................... 44
Sociaal-emotionele ontwikkelingstaken ....................................................................................................... 44
LATE VOLWASSENHEID ............................................................................................................................. 50
H 17: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van late volw (69j-dood) .................................................................. 50
Ontwikkelingstaken ....................................................................................................................................... 50
1
, Chronologische vs functionele leeftijd.......................................................................................................... 50
Levensverwachting........................................................................................................................................ 51
Lichamelijke veranderingen .......................................................................................................................... 52
Gezondheid, fitheid, handicaps .................................................................................................................... 54
Cognitieve ontwikkeling ................................................................................................................................ 55
H 18: Emotionele en sociale ontwikkeling van late volwassenheid ................................................................... 60
De “nieuwe” oude leeftijd ............................................................................................................................ 60
Psychosociale ontwikkeling........................................................................................................................... 60
Sociale theorieën omtrent veroudering ....................................................................................................... 62
Sociale en emotionele gezondheid ............................................................................................................... 62
2
,Ontwikkelingstaken
Contextuele factoren
1) Biologische factoren
a. Hersenprocessen
b. Lichamelijke (biologische) rijping: recht staan, leren lopen, aanpassen aan
seksuele rijping (puberteit) of aan menopauze (middelbare volwassenheid)
2) Individuele en sociale cognitie
a. Individuele doelen en waarden: keuze voor job of hobby’s, morele
beslissingen
b. Wat denken we? Wat voelen we? Hoe ervaren wij iets? Wat verwacht ik van
een relatie? Hoe bepaalde mijn opvoeding/ervaringen mijn partnerkeuze?
3) Culturele en maatschappelijke context en verwachtingen: leren lezen,
verantwoordelijkheid voor milieu en samenleving
Elaboratie/Encoderen = opslaan van informatie door een context met hopelijk
verduidelijkende beeldjes of verhaaltjes, werkt niet bij iedereen op zelfde manier
Periodes van ontwikkeling
Prenatale fase Conceptie tot geboorte
Baby- en Peutertijd Geboorte – 2j
Vroege kindertijd: Kleuter 2 - 6j
Middelbare kindertijd 6 -11j
Adolescentie 11-18j
Jongvolwassenheid 18 - 45j
Middelbare volwassenheid 45 - 69j
Late volwassenheid 69 - dood
Dimensies van ontwikkeling
- Lichamelijk
- Cognitief
- Emotioneel en sociaal
Resilience: veerkracht
- Bekwaamheid zich aan te passen aan uitdagingen en bedreigingen voor de ontw.
- Veerkracht, weerstand, wilskracht, herstellingsvermogen
- Uitdagingen = kansen om te groeien
- Factoren
o Persoonlijkheidsknm
o Opvoeding: warme relatie ouders, sociale steun buiten familie
o Bronnen en kansen in de samenleving
3
, ADOLESCENTIE (11-22 jaar)
H 11: Fysieke en cognitieve ontwikkeling van adolescentie
Ontwikkelingstaken
• Psychologische adaptatie aan (aanvaarding van) fysieke veranderingen: volgroeid
lichaam, onevenwichtigheid
• Invullen mannelijke/vrouwelijke sociale rol: geslachtsidentiteit, vriendschappen,…
• Bereiken emotionele en economische onafhankelijkheid (tov ouders)
• Verwerven volwassen denkmanier: bv. hypothetisch-deductief denken
• Gedaalde invloed van ouders + vrienden en peers worden belangrijker
• Ontwikkeling volw manier van omgaan met leeftijdsgenoten van beide geslachten
• Verwerven van waarden en ethisch kader voor gedrag
• Identiteitsconstructie: IDontwikkeling, veilig gevoel van ‘zelf’ in seksuele, morele en
maatschappelijke termen
FASEN
1) Vroege adolescentie (11/12-14j): snelle puberale veranderingen
2) Middenadolescentie (14-16j): puberale veranderingen zijn bijna volledig voltooid
3) Late adolescentie (16-18j): bereiken ve volwassen voorkomen en anticiperen op de
volwassen rollen
Puberteit
= biologische gebeurtenissen die leiden tot een volwassen lichaam en seksuele
materniteit
-> start vd adolescentie
Hormonale veranderingen
- Beïnvloed door genen
- Groeihormooon en thyroxine (metabolisme): stijgt op 8-9j
- Meisjes bereiken puberteit 2j vroeger
- SOORTEN
o Groeispurt vh lichaam
Jongens Meisjes
Groeispurt 12 jaar 10 jaar
Proporties Schouders breder Heupen breder
Benen langer (Evolutionair: kind baren)
Spier-vet- Meer spiermassa Meer vetmassa
(Oorzaak: oestrogeen snellere vrijgave dan
verhouding Atletische efficiëntie androgeen)
(Evolutionair: lopen, jagen)
Verloop Latere en snellere spurt in Vroegere en tragere spurt,
kracht, snelheid en uithouding neemt af na 14 jaar
4
