Medische kennis en psychiatrie, Social Work jaar 2, semester 1, blok 1 (CHE)
Samenvatting van onderstaande gedeeltes uit ‘Psychische aandoeningen’ en
extra onderwerpen.
Hordijk, A. & Van Genugten, W. (2021). Psychische aandoeningen, psychopathologie vanuit
herstelperspectief. Amsterdam: Boom Uitgevers. ISBN: 978 90 244 2856 4 (1e druk).
Medische kennis algemeen (boek par. 1.1 en 1.4 en tekst ICF) …………………………………………………….……2
Erfelijkheid (boek par. 3.1.2 en 3.2.1) …………………………………………………………………………………………….….3
Zenuwstelsel (boek par. 3.2.2) …………………………………………………………………………………………………………..3
Autisme (boek par. 12.1 – 12.2.1) ………………………………………………………………………………………………………4
ADHD (hoorcollege) …………………………………………………………………………………………………………………………..6
Epilepsie (leertaak) …………………………………………………………………………………………………………………………….6
Niet aangeboren hersenletsel en verstandelijke beperking (hoorcollege) ………………………………………….7
Stress (boek par. 3.2.3) ……………………………………………………………………………………………………………………..8
Depressie (boek par. 6.1 – 6.4) …………………………………………………………………………………………………………..9
Manie (boek par. 7.1 en 7.2.1) …………………………………………………………………………………………………………10
Angst en dwang (boek par. 5.1 – 5.4 en 8.1 – 8.4) ……………………………………………………………………………11
Persoonlijkheidsproblematiek (boek par. 13.1 en 13.2) …………………………………………………………………..14
Psychose (boek par. 9.1) ………………………………………………………………………………………………………………….14
PTSS (boek par. 10.1 en 10.2) …………………………………………………………………………………………………………..16
Verslaving (boek par. 14.1 – 14.4) ……………………………………………………………………………………………………18
Geneesmiddelen (alleen hoorcolleges) ……………………………………………………………………………………………20
1
,Medische kennis en psychiatrie
Medische kennis algemeen (boek par. 1.1 en 1.4 en tekst ICF)
Paragraaf 1.1 – Positieve gezondheid
Positieve gezondheid = het vermogen om je aan te passen aan de sociale, fysieke en emotionele
uitdagingen van het leven en eigen regie te blijven voeren (leven zoals jij wenst). De mens staat
hierbij dus centraal i.p.v. de ziekte. Positieve gezondheid kent zes dimensies:
1. Lichaamsfuncties
2. Mentaal welbevinden (psychische functies)
3. Zingeving
4. Kwaliteit van leven
5. Dagelijks functioneren
6. Meedoen (sociaal-maatschappelijke participatie)
Gezondheid in het algemeen kent drie componenten:
1. Objectieve = aanwijsbare aan- of afwezigheid van ziekte
2. Subjectieve = hoe de persoon zijn ziekte beleeft
3. Gedragsmatige = hoe iemand met zijn klachten omgaat --> positieve gezondheid gaat vooral
hierover
Paragraaf 1.4 – Het biopsychosociaal model
Het biopsychosociaal model benadert gezondheidsproblemen/functioneren vanuit 3 invalshoeken:
1. biologische (erfelijke factoren en de rol van lichamelijke functies)
2. psychische (persoonlijkheidskenmerken, coping gedrag)
3. sociale (levensomstandigheden op persoonlijk en maatschappelijk niveau)
Het ontstaan van gezondheidsproblemen zijn volgens dit model te verklaren door de combinatie en
onderlinge beïnvloeding van deze drie factoren.
Voor de behandeling van gezondheidsproblemen geeft het model aanknopingspunten vanuit de 3
invalshoeken (de spirituele kant valt dus buiten dit model):
1. biologisch: psychofarmaca (medicijnen bij psychische problemen)
2. psychisch: vormen van psychotherapie, traumaverwerking
3. sociaal: gewenste of noodzakelijke vaak praktische ondersteuning/aanpassingen
ICF - International Classification of Functioning, Disability and Health
ICF = classificatiesysteem om het functioneren van mensen en de factoren die daarop van invloed zijn
te beschrijven/gezondheidstoestand te analyseren. Het bestaat dus uit twee delen en die hebben
beiden twee componenten:
Deel 1: Functioneren
- Functies (ook psychische) en anatomische eigenschappen --> beiden classificatie bij ICF
- (Dagelijkse) activiteiten en (maatschappelijke) participatie --> samen 1 classificatie bij ICF
Deel 2: Beïnvloedende factoren
- Externe factoren --> classificatie bij ICF
- Persoonlijke factoren --> geen
classificatie
Elk component kan in positieve en negatieve zin
worden gebruikt, oftewel: het kan een
ondersteuning of een belemmering vormen.
Deel 1
2
Deel 2
, Erfelijkheid (boek par. 3.1.2 en 3.2.1)
Paragraaf 3.1.2 – Het kwetsbaarheid-stressmodel
Met het kwetsbaarheid-stressmodel is het ontstaan van psychische aandoeningen te verklaren. Deze
ontstaan volgens dit model door een combinatie van:
- Iemands individuele kwetsbaarheid (zijn ‘gevoeligheid’ voor iets)
--> bepaald door aanleg (nature) en schadelijke omgevingsinvloeden in de
kinderjaren/persoonlijkheidsontwikkeling in de jeugd (nurture)
- En allerlei vormen van stress (belastende levensomstandigheden)
Paragraaf 3.2.1 – De rol van erfelijke aanleg (bij het ontstaan van psychische problemen)
In een celkern zitten 46 chromosomen die samen het erfelijk/genetische materiaal vormen. Een
chromosoom is opgebouwd uit ‘het materiaal’ DNA. Dit is een ingewikkeld molecuul dat bestaat uit
twee om elkaar heen gewikkelde spiraalvormige draden. En stukje van zo’n DNA-streng, oftewel een
stukje van een chromosoom is een gen. Die bevat informatie/een code die aan de basis van onze
bouw en functies van ons lichaam ligt en bepalen zo allerlei eigenschappen van ons lichaam en onze
geest. Dus: 1 chromosoom = 2 DNA-draden = 100-1000 genen.
Naast aanleg zijn omgevingsfactoren van groot belang voor het tot uiting komen van eigenschappen.
Genotype = eigenschap die in aanleg (in het genetisch materiaal) in een individu aanwezig is
Fenotype = eigenschap die daadwerkelijk tot uiting komt in het leven van dat individu --> dit is sterk
afhankelijk van omgevingsfactoren, is er de mogelijkheid om het te ontwikkelen? Aanleg (nature) en
omgeving (nurture) zijn dus beiden nodig om eigenschappen tot ontplooiing te laten komen.
Gen/aanleg en omgeving hebben ook nog een andere wisselwerking:
- Iemand oefent vanuit zijn aanleg altijd een bepaalde invloed uit op zijn omgeving die
daarop reageert.
- Iemands omgevingsfactoren kunnen genen ‘aan- of uitzetten’. De omgeving kan zo
invloed uitoefenen op de mate waarin eigenschappen al dan niet tot uiting komen.
Zenuwstelsel (boek par. 3.2.2)
Paragraaf 3.2.2 – Het brein
Neuronen zijn de zenuwcellen die door enorme netwerken met elkaar verbonden zijn en waaruit de
menselijke hersenen zijn opgebouwd. Zij zorgen dus voor prikkeloverdracht. Een neuron ziet er als
volgt uit (bekijk van links naar rechts):
Het axon vertakt zich en aan de
uiteindes zitten verdikkingen die
contact maken met de dendrieten
van andere zenuwcellen. Zo’n
contactpunt tussen een
axonuiteinde en een dendriet heet
een synaps.
Een cellichaam met een heleboel draadachtige Het axon is de lange zenuwvezel die vanuit het
zenuwvezels: de dendrieten. Dendrieten cellichaam zelf signalen doorgeeft aan andere
ontvangen signalen van andere zenuwcellen en zenuwcellen.
geven die door aan het cellichaam.
3
Samenvatting van onderstaande gedeeltes uit ‘Psychische aandoeningen’ en
extra onderwerpen.
Hordijk, A. & Van Genugten, W. (2021). Psychische aandoeningen, psychopathologie vanuit
herstelperspectief. Amsterdam: Boom Uitgevers. ISBN: 978 90 244 2856 4 (1e druk).
Medische kennis algemeen (boek par. 1.1 en 1.4 en tekst ICF) …………………………………………………….……2
Erfelijkheid (boek par. 3.1.2 en 3.2.1) …………………………………………………………………………………………….….3
Zenuwstelsel (boek par. 3.2.2) …………………………………………………………………………………………………………..3
Autisme (boek par. 12.1 – 12.2.1) ………………………………………………………………………………………………………4
ADHD (hoorcollege) …………………………………………………………………………………………………………………………..6
Epilepsie (leertaak) …………………………………………………………………………………………………………………………….6
Niet aangeboren hersenletsel en verstandelijke beperking (hoorcollege) ………………………………………….7
Stress (boek par. 3.2.3) ……………………………………………………………………………………………………………………..8
Depressie (boek par. 6.1 – 6.4) …………………………………………………………………………………………………………..9
Manie (boek par. 7.1 en 7.2.1) …………………………………………………………………………………………………………10
Angst en dwang (boek par. 5.1 – 5.4 en 8.1 – 8.4) ……………………………………………………………………………11
Persoonlijkheidsproblematiek (boek par. 13.1 en 13.2) …………………………………………………………………..14
Psychose (boek par. 9.1) ………………………………………………………………………………………………………………….14
PTSS (boek par. 10.1 en 10.2) …………………………………………………………………………………………………………..16
Verslaving (boek par. 14.1 – 14.4) ……………………………………………………………………………………………………18
Geneesmiddelen (alleen hoorcolleges) ……………………………………………………………………………………………20
1
,Medische kennis en psychiatrie
Medische kennis algemeen (boek par. 1.1 en 1.4 en tekst ICF)
Paragraaf 1.1 – Positieve gezondheid
Positieve gezondheid = het vermogen om je aan te passen aan de sociale, fysieke en emotionele
uitdagingen van het leven en eigen regie te blijven voeren (leven zoals jij wenst). De mens staat
hierbij dus centraal i.p.v. de ziekte. Positieve gezondheid kent zes dimensies:
1. Lichaamsfuncties
2. Mentaal welbevinden (psychische functies)
3. Zingeving
4. Kwaliteit van leven
5. Dagelijks functioneren
6. Meedoen (sociaal-maatschappelijke participatie)
Gezondheid in het algemeen kent drie componenten:
1. Objectieve = aanwijsbare aan- of afwezigheid van ziekte
2. Subjectieve = hoe de persoon zijn ziekte beleeft
3. Gedragsmatige = hoe iemand met zijn klachten omgaat --> positieve gezondheid gaat vooral
hierover
Paragraaf 1.4 – Het biopsychosociaal model
Het biopsychosociaal model benadert gezondheidsproblemen/functioneren vanuit 3 invalshoeken:
1. biologische (erfelijke factoren en de rol van lichamelijke functies)
2. psychische (persoonlijkheidskenmerken, coping gedrag)
3. sociale (levensomstandigheden op persoonlijk en maatschappelijk niveau)
Het ontstaan van gezondheidsproblemen zijn volgens dit model te verklaren door de combinatie en
onderlinge beïnvloeding van deze drie factoren.
Voor de behandeling van gezondheidsproblemen geeft het model aanknopingspunten vanuit de 3
invalshoeken (de spirituele kant valt dus buiten dit model):
1. biologisch: psychofarmaca (medicijnen bij psychische problemen)
2. psychisch: vormen van psychotherapie, traumaverwerking
3. sociaal: gewenste of noodzakelijke vaak praktische ondersteuning/aanpassingen
ICF - International Classification of Functioning, Disability and Health
ICF = classificatiesysteem om het functioneren van mensen en de factoren die daarop van invloed zijn
te beschrijven/gezondheidstoestand te analyseren. Het bestaat dus uit twee delen en die hebben
beiden twee componenten:
Deel 1: Functioneren
- Functies (ook psychische) en anatomische eigenschappen --> beiden classificatie bij ICF
- (Dagelijkse) activiteiten en (maatschappelijke) participatie --> samen 1 classificatie bij ICF
Deel 2: Beïnvloedende factoren
- Externe factoren --> classificatie bij ICF
- Persoonlijke factoren --> geen
classificatie
Elk component kan in positieve en negatieve zin
worden gebruikt, oftewel: het kan een
ondersteuning of een belemmering vormen.
Deel 1
2
Deel 2
, Erfelijkheid (boek par. 3.1.2 en 3.2.1)
Paragraaf 3.1.2 – Het kwetsbaarheid-stressmodel
Met het kwetsbaarheid-stressmodel is het ontstaan van psychische aandoeningen te verklaren. Deze
ontstaan volgens dit model door een combinatie van:
- Iemands individuele kwetsbaarheid (zijn ‘gevoeligheid’ voor iets)
--> bepaald door aanleg (nature) en schadelijke omgevingsinvloeden in de
kinderjaren/persoonlijkheidsontwikkeling in de jeugd (nurture)
- En allerlei vormen van stress (belastende levensomstandigheden)
Paragraaf 3.2.1 – De rol van erfelijke aanleg (bij het ontstaan van psychische problemen)
In een celkern zitten 46 chromosomen die samen het erfelijk/genetische materiaal vormen. Een
chromosoom is opgebouwd uit ‘het materiaal’ DNA. Dit is een ingewikkeld molecuul dat bestaat uit
twee om elkaar heen gewikkelde spiraalvormige draden. En stukje van zo’n DNA-streng, oftewel een
stukje van een chromosoom is een gen. Die bevat informatie/een code die aan de basis van onze
bouw en functies van ons lichaam ligt en bepalen zo allerlei eigenschappen van ons lichaam en onze
geest. Dus: 1 chromosoom = 2 DNA-draden = 100-1000 genen.
Naast aanleg zijn omgevingsfactoren van groot belang voor het tot uiting komen van eigenschappen.
Genotype = eigenschap die in aanleg (in het genetisch materiaal) in een individu aanwezig is
Fenotype = eigenschap die daadwerkelijk tot uiting komt in het leven van dat individu --> dit is sterk
afhankelijk van omgevingsfactoren, is er de mogelijkheid om het te ontwikkelen? Aanleg (nature) en
omgeving (nurture) zijn dus beiden nodig om eigenschappen tot ontplooiing te laten komen.
Gen/aanleg en omgeving hebben ook nog een andere wisselwerking:
- Iemand oefent vanuit zijn aanleg altijd een bepaalde invloed uit op zijn omgeving die
daarop reageert.
- Iemands omgevingsfactoren kunnen genen ‘aan- of uitzetten’. De omgeving kan zo
invloed uitoefenen op de mate waarin eigenschappen al dan niet tot uiting komen.
Zenuwstelsel (boek par. 3.2.2)
Paragraaf 3.2.2 – Het brein
Neuronen zijn de zenuwcellen die door enorme netwerken met elkaar verbonden zijn en waaruit de
menselijke hersenen zijn opgebouwd. Zij zorgen dus voor prikkeloverdracht. Een neuron ziet er als
volgt uit (bekijk van links naar rechts):
Het axon vertakt zich en aan de
uiteindes zitten verdikkingen die
contact maken met de dendrieten
van andere zenuwcellen. Zo’n
contactpunt tussen een
axonuiteinde en een dendriet heet
een synaps.
Een cellichaam met een heleboel draadachtige Het axon is de lange zenuwvezel die vanuit het
zenuwvezels: de dendrieten. Dendrieten cellichaam zelf signalen doorgeeft aan andere
ontvangen signalen van andere zenuwcellen en zenuwcellen.
geven die door aan het cellichaam.
3
