AFP WEEK 1 GENEESKUNDE
Leerdoelen
De student verpleegkunde kan:
de pathofysiologie, diagnose, therapie en prognose beschrijven van de volgende
ziektebeelden: Ademhaling, COPD, astma, ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa (1)
stap 1 en 2 benoemen in het kader van klinisch redeneren volgens ProActive Nursing
Ademhaling:
Bij ademhaling zijn de volgende aspecten te onderscheiden:
- ademprikkel
- ademarbeid
- luchtwegen
- longdiffusie
- longperfusie
Ademprikkel:
Normaal ademen gebeurt vanzelf, zonder dat je daarbij hoeft na te denken. Het
ademcentrum in de hersenstam reguleert de ademhaling automatisch. In de hersenen,
maar ook in de aortaboog en in de halsslagaders worden voortdurend de
kooldioxidespanning en de pH van het bloed gemeten. Het ademcentrum reageert op een
heel kleine stijging van de kooldioxidespanning of een geringe daling van de pH (acidose).
Maar alleen een forse daling van de zuurstofspanning geeft een ademprikkel. Opdrachten
van het ademcentrum bereiken de ademhalingsspieren via de nervus frenicus en nervi
intercostales. De nervus frenicus is de zenuw, die het middenrif doet samentrekken. De
nervi intercostales sturen activiteiten van tussenribspieren.
Ademarbeid (thoraxwand):
Bij de inspiratie (inademing) wordt actief lucht aangezogen door het afplatten van het
diafragma (middenrif) en heffen van de ribben. De thorax wordt zo naar beneden, opzij en
naar voren vergroot. De inspiratie komt actief tot stand door aanspannen van
middenrifspieren en musculi intercostales externi (tussenribspieren).
Een rustige expiratie (uitademing) is passief dankzij elasticiteit van de longen en zakken van
ribben door de zwaartekracht. Inademen kost dus energie en ontspannen uitademen gaat
vanzelf. Bij ademnood gebruiken mensen ook hulpademhalingsspieren in nek en schouders
of buikspieren. De thoraxwand is van binnen bekleed met pleura partiëtalis (borstvlies). De
long is bedekt met pleura visceralis (longvlies). Daartussen bevindt zich een soort vacuüm en
een dun laagje slijm. Pleura partiëtalis en visceralis blijven daardoor tegen elkaar geplakt,
maar kunnen wel verschuiven ten opzichte van elkaar. Als de thoraxwand naar buiten gaat
bij inademen, wordt de long dus meegetrokken en neemt de inhoud van de long toe.
Luchtwegen:
De functie is lucht vanuit de omgeving naar de longblaasjes aanvoeren en het gasmengsel
daaruit weer afvoeren. Luchtwegen zijn natuurlijk ook nodig om te spreken. De wanden van
de luchtwegen zijn bedekt met slijm, waarin stofdeeltjes en ziekteverwekkers terechtkomen.
Trilharen zorgen ervoor dat het slijm wordt afgevoerd in de richting van de pharynx (keel).
Vervolgens worden micro-organismen opgehoest of komen ze om in maagzuur.
Tot de hoge/bovenste luchtwegen behoren de structuren in het hoofd en de hals:
- mond/neus
- pharynx (keel)
- larynx (strottenhoofd)
1
, Lucht uit de omgeving komt normaal gesproken via de neus en soms via de mondholte in de
luchtwegen. In de neus worden grote deeltjes, bijvoorbeeld zand, opgevangen door de
neusharen. In de bovenste luchtwegen worden de volgende functies vervuld:
- verwarmen van de lucht
- bevochtigen van de lucht
- reinigen
- waarschuwen voor gevaar
Vooral de neus speelt bij deze functies een belangrijke rol. Bij ademen door de mond
worden deze functies veel minder vervuld. De pharynx (keel) is de verbinding van neus en
mond naar larynx (strottenhoofd) en slokdarm. De pharynx is dus niet alleen een onderdeel
van het respiratoire stelsel, maar ook van het spijsverteringsstelsel. Normaal gesproken kan
lucht onbelemmerd de trachea (luchtpijp) instromen. Bij slikken wordt de neusholte afgedekt
met de uvula (huig) en wordt de larynx (het strottenhoofd) afgesloten met de epiglottis. Dit
strotklepje voorkomt verslikken, het sluit de luchtweg af zodat voedsel in de slokdarm komt.
Bij tegelijk eten en lachen, maar ook door slikstoornissen, kan dit mis gaan. Dan komt toch
voedsel in de luchtwegen, wat gewoonlijk een hoestbui oplevert. Aan de voorzijde is de
larynx, die de stembanden bevat, duidelijk zichtbaar en voelbaar, vooral bij mannen.
Tot de lage/onderste luchtwegen behoren:
- trachea (luchtpijp)
- bronchi (luchtpijptakken)
- bronchioli (luchtpijptakjes)
De trachea is een stevige, maar flexibele
buis, omgeven door hoefijzervormige
kraakbeenringen. Die houden de luchtpijp
open, zoals de ringen in een stofzuigerslang,
aan de achterkant zijn de kraakbeenringen
open en daardoor kan de slokdarm
(oesophagus) gemakkelijk uitzetten tijdens
het passeren van grote voedselbrokken.
Na ongeveer elf centimeter splitst de trachea
zich in een rechter- en
linkerhoofdbronchus. De
rechterhoofdbronchus heeft een grotere
diameter en loopt ook steiler naar beneden
dan de linker. Na verslikken komen voedsel
of voorwerpjes daarom vaker in de
rechterlong dan in de linkerlong terecht.
Bronchi hebben net als de trachea
kraakbeenringen om ze open te houden. Ze
vertakken in de long vele malen, ruim twintig
generaties splitsingen. De dunste bronchi
gaan over in bronchioli, de kleinste
luchtpijpvertakkingen. Deze zijn niet meer
omgeven door kraakbeenringen. Maar de
wand bevat alleen losse kraakbeenstukjes.
Er zit ook glad spierweefsel in dat zorgt voor
bronchoconstrictie (vernauwing) of
bronchodilatatie (verwijding) om de verse
lucht te verdelen over de longen. De
bronchioli eindigen in de longblaasjes, de alveoli.
Longdiffusie:
2
Leerdoelen
De student verpleegkunde kan:
de pathofysiologie, diagnose, therapie en prognose beschrijven van de volgende
ziektebeelden: Ademhaling, COPD, astma, ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa (1)
stap 1 en 2 benoemen in het kader van klinisch redeneren volgens ProActive Nursing
Ademhaling:
Bij ademhaling zijn de volgende aspecten te onderscheiden:
- ademprikkel
- ademarbeid
- luchtwegen
- longdiffusie
- longperfusie
Ademprikkel:
Normaal ademen gebeurt vanzelf, zonder dat je daarbij hoeft na te denken. Het
ademcentrum in de hersenstam reguleert de ademhaling automatisch. In de hersenen,
maar ook in de aortaboog en in de halsslagaders worden voortdurend de
kooldioxidespanning en de pH van het bloed gemeten. Het ademcentrum reageert op een
heel kleine stijging van de kooldioxidespanning of een geringe daling van de pH (acidose).
Maar alleen een forse daling van de zuurstofspanning geeft een ademprikkel. Opdrachten
van het ademcentrum bereiken de ademhalingsspieren via de nervus frenicus en nervi
intercostales. De nervus frenicus is de zenuw, die het middenrif doet samentrekken. De
nervi intercostales sturen activiteiten van tussenribspieren.
Ademarbeid (thoraxwand):
Bij de inspiratie (inademing) wordt actief lucht aangezogen door het afplatten van het
diafragma (middenrif) en heffen van de ribben. De thorax wordt zo naar beneden, opzij en
naar voren vergroot. De inspiratie komt actief tot stand door aanspannen van
middenrifspieren en musculi intercostales externi (tussenribspieren).
Een rustige expiratie (uitademing) is passief dankzij elasticiteit van de longen en zakken van
ribben door de zwaartekracht. Inademen kost dus energie en ontspannen uitademen gaat
vanzelf. Bij ademnood gebruiken mensen ook hulpademhalingsspieren in nek en schouders
of buikspieren. De thoraxwand is van binnen bekleed met pleura partiëtalis (borstvlies). De
long is bedekt met pleura visceralis (longvlies). Daartussen bevindt zich een soort vacuüm en
een dun laagje slijm. Pleura partiëtalis en visceralis blijven daardoor tegen elkaar geplakt,
maar kunnen wel verschuiven ten opzichte van elkaar. Als de thoraxwand naar buiten gaat
bij inademen, wordt de long dus meegetrokken en neemt de inhoud van de long toe.
Luchtwegen:
De functie is lucht vanuit de omgeving naar de longblaasjes aanvoeren en het gasmengsel
daaruit weer afvoeren. Luchtwegen zijn natuurlijk ook nodig om te spreken. De wanden van
de luchtwegen zijn bedekt met slijm, waarin stofdeeltjes en ziekteverwekkers terechtkomen.
Trilharen zorgen ervoor dat het slijm wordt afgevoerd in de richting van de pharynx (keel).
Vervolgens worden micro-organismen opgehoest of komen ze om in maagzuur.
Tot de hoge/bovenste luchtwegen behoren de structuren in het hoofd en de hals:
- mond/neus
- pharynx (keel)
- larynx (strottenhoofd)
1
, Lucht uit de omgeving komt normaal gesproken via de neus en soms via de mondholte in de
luchtwegen. In de neus worden grote deeltjes, bijvoorbeeld zand, opgevangen door de
neusharen. In de bovenste luchtwegen worden de volgende functies vervuld:
- verwarmen van de lucht
- bevochtigen van de lucht
- reinigen
- waarschuwen voor gevaar
Vooral de neus speelt bij deze functies een belangrijke rol. Bij ademen door de mond
worden deze functies veel minder vervuld. De pharynx (keel) is de verbinding van neus en
mond naar larynx (strottenhoofd) en slokdarm. De pharynx is dus niet alleen een onderdeel
van het respiratoire stelsel, maar ook van het spijsverteringsstelsel. Normaal gesproken kan
lucht onbelemmerd de trachea (luchtpijp) instromen. Bij slikken wordt de neusholte afgedekt
met de uvula (huig) en wordt de larynx (het strottenhoofd) afgesloten met de epiglottis. Dit
strotklepje voorkomt verslikken, het sluit de luchtweg af zodat voedsel in de slokdarm komt.
Bij tegelijk eten en lachen, maar ook door slikstoornissen, kan dit mis gaan. Dan komt toch
voedsel in de luchtwegen, wat gewoonlijk een hoestbui oplevert. Aan de voorzijde is de
larynx, die de stembanden bevat, duidelijk zichtbaar en voelbaar, vooral bij mannen.
Tot de lage/onderste luchtwegen behoren:
- trachea (luchtpijp)
- bronchi (luchtpijptakken)
- bronchioli (luchtpijptakjes)
De trachea is een stevige, maar flexibele
buis, omgeven door hoefijzervormige
kraakbeenringen. Die houden de luchtpijp
open, zoals de ringen in een stofzuigerslang,
aan de achterkant zijn de kraakbeenringen
open en daardoor kan de slokdarm
(oesophagus) gemakkelijk uitzetten tijdens
het passeren van grote voedselbrokken.
Na ongeveer elf centimeter splitst de trachea
zich in een rechter- en
linkerhoofdbronchus. De
rechterhoofdbronchus heeft een grotere
diameter en loopt ook steiler naar beneden
dan de linker. Na verslikken komen voedsel
of voorwerpjes daarom vaker in de
rechterlong dan in de linkerlong terecht.
Bronchi hebben net als de trachea
kraakbeenringen om ze open te houden. Ze
vertakken in de long vele malen, ruim twintig
generaties splitsingen. De dunste bronchi
gaan over in bronchioli, de kleinste
luchtpijpvertakkingen. Deze zijn niet meer
omgeven door kraakbeenringen. Maar de
wand bevat alleen losse kraakbeenstukjes.
Er zit ook glad spierweefsel in dat zorgt voor
bronchoconstrictie (vernauwing) of
bronchodilatatie (verwijding) om de verse
lucht te verdelen over de longen. De
bronchioli eindigen in de longblaasjes, de alveoli.
Longdiffusie:
2
