Naam: Yi-Elle van der Lelij
Datum: 29-10-2020
Titel: Het bittere kruid
Auteur: Margo Minco
Uitgever: Bert Bakker
Druk: 42e druk, januari 2000
, A-deel
1. Samenvatting
Als de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland binnenvallen moeten vader, moeder en Marga Breda
ontvluchten. Haar oudere broer Dave en zus Bettie zijn al eerder naar Amsterdam vertrokken. Later
keert Marga met haar ouders weer terug naar Breda en lijkt het leven zijn gewone gang te
hernemen.
In het eerste oorlogsjaar moet Marga kuren in een Utrechts ziekenhuis wegens een longaandoening
(tbc), waardoor ze de oorlog even als een andere wereld ervaart. Haar ouders verhuizen in die tijd
naar Amersfoort, waar ze intrekken bij hun zoon Dave en hun schoondochter Lotte. Marga voegt
zich bij hen nadat ze uit het ziekenhuis is ontslagen. Er worden steeds meer beperkingen aan Joden
opgelegd, maar Marga’s vader blijft optimistisch en denkt dat het in Nederland zo’n vaart niet zal
lopen. Zijn positivisme lijkt bewaarheid te worden als het Marga’s oudere broer Dave lukt om, door
middel van het slikken van een ziekmakend drankje, niet naar een werkkamp te worden gestuurd.
Ook vader wordt daarvoor afgekeurd wegens een huiduitslag. Veel Joden laten zich in die tijd
fotograferen en ook moeder stelt voor om een familiefoto te laten maken als aandenken voor later.
De familie ontvangt een telegram uit Amsterdam met de mededeling dat dochter Bettie bij een
razzia is opgepakt. Als Dave, Lotte en Marga niet veel later alle drie opgeroepen worden om zich te
melden, lijkt Dave dat wel een aantrekkelijk idee. Hij verwacht iets avontuurlijks en denkt iets te
gaan zien van de wereld. Ze gaan zelfs kampeerbekers kopen, maar kennissen raden hen sterk af om
te gaan. Van de dokter krijgen ze een attest (getuigschrift) dat ze ziek zijn, waardoor ze thuis kunnen
blijven. Vanwege de angst om gearresteerd te worden, lopen ze de hele dag in pyjama, zodat ze in
bed kunnen springen als de bel gaat.
Ondertussen moeten vader en moeder, vanwege hun 50+ leeftijd, wel vertrekken. Ze komen terecht
in het ‘Judenviertel’ in Amsterdam.
Een buurmeisje komt van Marga een tennisracket lenen. Eenmaal binnen, valt haar oog op tal van
andere spulletjes die ze mag meenemen en dat maar al te graag doet.
Marga wil haar ouders zien en stapt zonder ster in de trein naar Amsterdam. Ze wordt niet
gecontroleerd en komt ongehinderd aan. Links en rechts aan de Sarphatistraat vinden er razzia’s
plaats. Met een kennis praten ze over onderduiken. Vader wacht liever nog even af. Ook omdat ze in
Amsterdam niemand kennen die hen zou kunnen helpen.
Marga doet boodschappen omdat haar tante Kaatje uit het ‘oudeliedengesticht’ (p. 51) zal komen
eten. Ze wordt op straat aangehouden door een ongure man, die een meisje van haar leeftijd blijkt
te zoeken. Als ze thuiskomt met haar boodschappen, hoort ze dat tante Kaatje niet komt omdat het
hele gesticht is leeggehaald. Niet veel later ontsnapt Marga zelf op straat ternauwernood aan een
razzia.
Er volgt een rustige dag, maar ’s avonds wordt er aangebeld. Voordat ze kunnen opendoen staan de
Duitsers al binnen. Marga’s vader vraagt haar even de jassen te halen, waardoor Marga kan
ontsnappen. Ze vlucht de tuin in en rent de straat uit. Op het onderduikadres van Dave en Lotte is ze
even veilig. Gedrieën bleken ze hun haar zodat ze er minder Joods uitzien. Maar de hospita, bang
voor ontdekking, wijst hen de deur. Dave weet een adres in Utrecht en lijkt net zo optimistisch als
vader en verwacht dat er nog genoeg deuren voor hen openstaan. Marga moet daarbij denken aan
Datum: 29-10-2020
Titel: Het bittere kruid
Auteur: Margo Minco
Uitgever: Bert Bakker
Druk: 42e druk, januari 2000
, A-deel
1. Samenvatting
Als de Duitsers op 10 mei 1940 Nederland binnenvallen moeten vader, moeder en Marga Breda
ontvluchten. Haar oudere broer Dave en zus Bettie zijn al eerder naar Amsterdam vertrokken. Later
keert Marga met haar ouders weer terug naar Breda en lijkt het leven zijn gewone gang te
hernemen.
In het eerste oorlogsjaar moet Marga kuren in een Utrechts ziekenhuis wegens een longaandoening
(tbc), waardoor ze de oorlog even als een andere wereld ervaart. Haar ouders verhuizen in die tijd
naar Amersfoort, waar ze intrekken bij hun zoon Dave en hun schoondochter Lotte. Marga voegt
zich bij hen nadat ze uit het ziekenhuis is ontslagen. Er worden steeds meer beperkingen aan Joden
opgelegd, maar Marga’s vader blijft optimistisch en denkt dat het in Nederland zo’n vaart niet zal
lopen. Zijn positivisme lijkt bewaarheid te worden als het Marga’s oudere broer Dave lukt om, door
middel van het slikken van een ziekmakend drankje, niet naar een werkkamp te worden gestuurd.
Ook vader wordt daarvoor afgekeurd wegens een huiduitslag. Veel Joden laten zich in die tijd
fotograferen en ook moeder stelt voor om een familiefoto te laten maken als aandenken voor later.
De familie ontvangt een telegram uit Amsterdam met de mededeling dat dochter Bettie bij een
razzia is opgepakt. Als Dave, Lotte en Marga niet veel later alle drie opgeroepen worden om zich te
melden, lijkt Dave dat wel een aantrekkelijk idee. Hij verwacht iets avontuurlijks en denkt iets te
gaan zien van de wereld. Ze gaan zelfs kampeerbekers kopen, maar kennissen raden hen sterk af om
te gaan. Van de dokter krijgen ze een attest (getuigschrift) dat ze ziek zijn, waardoor ze thuis kunnen
blijven. Vanwege de angst om gearresteerd te worden, lopen ze de hele dag in pyjama, zodat ze in
bed kunnen springen als de bel gaat.
Ondertussen moeten vader en moeder, vanwege hun 50+ leeftijd, wel vertrekken. Ze komen terecht
in het ‘Judenviertel’ in Amsterdam.
Een buurmeisje komt van Marga een tennisracket lenen. Eenmaal binnen, valt haar oog op tal van
andere spulletjes die ze mag meenemen en dat maar al te graag doet.
Marga wil haar ouders zien en stapt zonder ster in de trein naar Amsterdam. Ze wordt niet
gecontroleerd en komt ongehinderd aan. Links en rechts aan de Sarphatistraat vinden er razzia’s
plaats. Met een kennis praten ze over onderduiken. Vader wacht liever nog even af. Ook omdat ze in
Amsterdam niemand kennen die hen zou kunnen helpen.
Marga doet boodschappen omdat haar tante Kaatje uit het ‘oudeliedengesticht’ (p. 51) zal komen
eten. Ze wordt op straat aangehouden door een ongure man, die een meisje van haar leeftijd blijkt
te zoeken. Als ze thuiskomt met haar boodschappen, hoort ze dat tante Kaatje niet komt omdat het
hele gesticht is leeggehaald. Niet veel later ontsnapt Marga zelf op straat ternauwernood aan een
razzia.
Er volgt een rustige dag, maar ’s avonds wordt er aangebeld. Voordat ze kunnen opendoen staan de
Duitsers al binnen. Marga’s vader vraagt haar even de jassen te halen, waardoor Marga kan
ontsnappen. Ze vlucht de tuin in en rent de straat uit. Op het onderduikadres van Dave en Lotte is ze
even veilig. Gedrieën bleken ze hun haar zodat ze er minder Joods uitzien. Maar de hospita, bang
voor ontdekking, wijst hen de deur. Dave weet een adres in Utrecht en lijkt net zo optimistisch als
vader en verwacht dat er nog genoeg deuren voor hen openstaan. Marga moet daarbij denken aan
