Samenvatting ontwikkelingspsychologie, 8e editie
Robert S. Feldman
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Een inleiding in de ontwikkeling van het kind............................................................................7
, 1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie.............................................................................................7
1.1.1 De reikwijdte van het vakgebied............................................................................................................7
1.1.2 Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld.......................................................8
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst.........................................................................................................8
1.2.1 Vroege denkbeelden over kinderen.......................................................................................................8
1.2.3 vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie.............................................................8
Hoofdstuk 2. Theoretische perspectieven en onderzoeken.............................................................................9
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen.....................................................................................................9
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: Focus op innerlijke krachten..........................................................9
2.1.2 Het behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag.......................................................10
2.1.3 Het cognitief perspectief; kijken naar de oorsprong van ons begrip...................................................11
2.1.4 het systemisch perspectief: brede visies op ontwikkeling...................................................................11
2.1.5 Het evolutionaire perspectief: wat onze voorouders bijdrage aan ons gedrag...................................12
2.2 De werkwijze van het wetenschappelijk onderzoek.....................................................................................12
2.2.1 wetenschappelijk onderzoek in stappen..............................................................................................12
2.2.2 Verschillende onderzoeksmethoden....................................................................................................13
2.2.3 Het kiezen van een onderzoeksomgeving............................................................................................13
2.3 Onderzoeksstrategieën en -problemen........................................................................................................13
2.3.1 Theoretisch en toegepast onderzoek: twee complementaire vormen................................................14
2.3.2 Hoe meet je veranderingen in de ontwikkeling?.................................................................................14
Hoofdstuk 3. Het begin van het leven........................................................................................................... 14
3.1 Erfelijkheid....................................................................................................................................................14
3.1.1 Genen en chromosomen: de code van het leven.................................................................................14
3.1.2 Basisbeginselen van de genetica: het mengen en koppelen van eigenschappen................................15
3.1.3 de overdracht van genetische informatie bij mensen..........................................................................15
3.1.4 Het menselijk genoom: het kraken van de genetische code................................................................16
3.1.5 Erfelijke en genetische stoornissen: als het misloopt met onze ontwikkeling....................................16
3.1.6 Genetische consultatie en erfelijkheidsadvies.....................................................................................16
3.2 De interactie tussen erfelijkheid en omgeving.............................................................................................17
3.2.1 De rol van de omgeving: van genotype naar fenotype........................................................................17
3.2.5 Persoonlijkheid: extravert geboren?....................................................................................................17
3.2.7 Kunnen geen in de omgeving beïnvloeden?........................................................................................18
3.3 Prenatale groei en verandering....................................................................................................................18
3.1.1 Bevruchting: het moment van conceptie.............................................................................................18
3.3.2 De stadia van de prenatale periode: het begin van de ontwikkeling...................................................18
3.3.3 Problemen rond zwangerschap............................................................................................................19
3.3.4 De prenatale omgeving: bedreigingen voor de ontwikkeling..............................................................20
Hoofdstuk 4. De geboorte en het pasgeboren kind.......................................................................................22
4.1.1 Weeën: het begin van de geboorte......................................................................................................22
4.1.2 Geboorte: van foetus tot pasgeborene................................................................................................22
4.1.3 Opvattingen over bevallen: waar medische zorg en attitudes samenkomen......................................23
4.2 Complicaties tijdens de geboorte.................................................................................................................24
4.2.1 Premature baby’s: te vroeg, te klein....................................................................................................24
4.2.2 Postmature baby’s: te laat, te groot.....................................................................................................24
4.2.3 Keizersnede: ingrijpen in het geboorteproces.....................................................................................24
4.2.4 Zuigelingensterfte en doodgeboren kinderen: de tragedie van een premature dood........................25
4.2.5 Postnatale depressie: van hoge pieken diepe dalen............................................................................25
4.3 Wat een pasgeboren baby allemaal kan......................................................................................................25
4.3.1 Fysieke vaardigheden...........................................................................................................................25
2
, 4.3.2 Zintuigen...............................................................................................................................................26
4.3.3 Het leer vermogen van de pasgeborene..............................................................................................26
4.3.4 Sociale vaardigheden: reageren op anderen........................................................................................26
Hoofstuk 5. De fysieke ontwikkeling in de babytijd.......................................................................................27
5.1 Groei en ontwikkeling...................................................................................................................................27
5.1.1 Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd...............................................................................27
5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling......................................27
5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd......................................................................28
5.1.4 Wiegendood (SIDS) en SUID.................................................................................................................29
5.2 De motorische ontwikkeling.........................................................................................................................29
5.2.1 Reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden...............................................................................29
5.2.2 Motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen.........................................................................30
5.2.3 De ontwikkeling en coördinatie van motorische vaardigheden...........................................................31
5.2.4 Voeding in de babytijd: brandstof voor de motorische ontwikkeling..................................................31
5.3 De ontwikkeling van de zintuigen.................................................................................................................32
5.3.1 Visuele perceptie: de wereld zien........................................................................................................32
5.3.2 Auditieve perceptie: de wereld van het geluid....................................................................................32
5.3.3 Reukensmaak........................................................................................................................................32
5.3.4 Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen................................................................................................33
5.3.5 Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd........................................33
Hoofstuk 6. De cognitieve ontwikkeling in de babytijd..................................................................................33
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.......................................................................................................33
6.2 De informatie verwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..................................................................35
6.2.1 Codering, opslag en terughalen : de grondslagen van informatieverwerking.....................................35
6.2.2 Het geheugen in de babytijd................................................................................................................36
6.2.3 De ontwikkeling van intelligentie bij baby’s.........................................................................................36
6.3 De wortels van onze taal..............................................................................................................................37
6.3.1 De basis beginselen van taal: van geluid en naar symbolen...............................................................37
6.3.2 Het ontstaan van taalontwikkeling.......................................................................................................38
6.3.3 Praten tegen kleine kinderen: de babytaal..........................................................................................39
Hoofdstuk 7. De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd.............................39
7.1 De basis van sociaal gedrag.........................................................................................................................39
7.1.1 Emoties in de babytijd..........................................................................................................................39
7.1.2 De ontwikkeling van het ik...................................................................................................................40
7.1.3 Social referencing: voelen wat anderen voelen...................................................................................40
7.1.3 Het mentale leven van baby’s..............................................................................................................40
7.2 Relaties aangaan..........................................................................................................................................41
7.2.1 Hechting................................................................................................................................................41
.......................................................................................................................................................................41
7.2.2 Rollen van moeder en vader bij hechting.............................................................................................41
7.3 Verschillen tussen baby’s..............................................................................................................................43
7.3.1 Persoonlijkheidsontwikkeling: kenmerken die baby’s uniek maken...................................................43
7.3.2 Temperament: stabiele factoren in het gedrag van een kind..............................................................43
7.3.3 Geslacht en gender: mannelijk of vrouwelijk.......................................................................................44
Hoofdstuk 8. De fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd................................................................44
8.1 Fysieke groei.................................................................................................................................................45
8.1.1 Het groeiende lichaam..........................................................................................................................45
8.1.2 De groeiende hersenen........................................................................................................................45
3
, 8.1.4 De ontwikkeling van de zintuigen.........................................................................................................45
8.2 Motorische ontwikkeling..............................................................................................................................46
8.2.1 De grove motoriek................................................................................................................................46
8.2.2 De fijne motoriek..................................................................................................................................46
8.2.3 Zindelijk worden: wanneer en hoe?.....................................................................................................46
8.2.4 Links-of rechtshandigheid.....................................................................................................................47
8.2.5 De tekening als graad meter van ontwikkeling....................................................................................47
8.3 Bedreigingen van fysieke groei en motorische ontwikkeling.......................................................................48
8.3.1 Slaapproblemen....................................................................................................................................48
8.3.2 Eten en voeding....................................................................................................................................48
8.3.5 Kindermishandeling..............................................................................................................................48
Hoofstuk 9. De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.............................................................50
9.1 De intellectuele ontwikkeling.......................................................................................................................50
9.1.1 Piagets stadium van preoperationeel denken......................................................................................50
9.1.2 De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..........................................................51
9.1.3 Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur...........................................51
9.2 De taalontwikkeling......................................................................................................................................52
9.2.1 Linguïstische vooruitgang in de peuter- en kleutertijd........................................................................52
9.2.2 Egocentrisch taalgebruik......................................................................................................................52
9.2.3 Armoede en taalontwikkeling..............................................................................................................53
9.3 De invloed van educatie en opvang..............................................................................................................53
9.3.1 Soorten kinderopvang voor peuters en kleuters..................................................................................53
9.4 voorlezen, televisie en digitale media..........................................................................................................54
Hoofdstuk 10. De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.......54
10.1 Een antwoord op de vraag ‘Wie ben ik?’....................................................................................................54
10.1.1 De persoonlijkheidsontwikkeling volgens Erikson: conflicten oplossen............................................54
10.1.2 Het zelfbeeld in de peuter- en kleutertijd..........................................................................................55
10.1.3 Genderidentiteit: het ontstaan van mannelijkheid en vrouwelijkheid..............................................55
10.2 Vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters.................................................................56
10.2.2 De regels van het spel.........................................................................................................................57
10.2.3 De theory of mind van peuters en kleuters: begrijpen van anderen denken....................................57
10.2.4 Het gezinsleven van peuters en kleuters............................................................................................58
10.3 Morele ontwikkeling en zelfbeheersing......................................................................................................58
10.3.1 Het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij....................................................58
10.3.2 Agressie en geweld bij peuters en kleuters: oorzaken en gevolgen..................................................59
Hoofdstuk 11. De fysieke ontwikkeling in de schooltijd................................................................................60
11.1 Het groeiende lichaam...............................................................................................................................60
11.1.1 De fysieke ontwikkeling......................................................................................................................60
11.1.2 Motorische vaardigheden; voortdurende verbetering......................................................................61
11.2 Invloeden op de fysieke ontwikkeling.........................................................................................................61
11.2.1 De invloed van voeding......................................................................................................................61
11.2.3 ondergewicht en kinderobesitas........................................................................................................62
11.2.4 Gezondheidsklachten in de schooltijd................................................................................................62
11.3 Kinderen met speciale behoeften...............................................................................................................62
11.3.1 Zintuigelijke problemen en spraakproblemen...................................................................................62
Hoofstuk 12. De cognitieve ontwikkeling in de schooltijd.............................................................................63
12.1 De intellectuele en taalkundige ontwikkeling............................................................................................63
4
Robert S. Feldman
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Een inleiding in de ontwikkeling van het kind............................................................................7
, 1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie.............................................................................................7
1.1.1 De reikwijdte van het vakgebied............................................................................................................7
1.1.2 Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld.......................................................8
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst.........................................................................................................8
1.2.1 Vroege denkbeelden over kinderen.......................................................................................................8
1.2.3 vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie.............................................................8
Hoofdstuk 2. Theoretische perspectieven en onderzoeken.............................................................................9
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen.....................................................................................................9
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: Focus op innerlijke krachten..........................................................9
2.1.2 Het behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag.......................................................10
2.1.3 Het cognitief perspectief; kijken naar de oorsprong van ons begrip...................................................11
2.1.4 het systemisch perspectief: brede visies op ontwikkeling...................................................................11
2.1.5 Het evolutionaire perspectief: wat onze voorouders bijdrage aan ons gedrag...................................12
2.2 De werkwijze van het wetenschappelijk onderzoek.....................................................................................12
2.2.1 wetenschappelijk onderzoek in stappen..............................................................................................12
2.2.2 Verschillende onderzoeksmethoden....................................................................................................13
2.2.3 Het kiezen van een onderzoeksomgeving............................................................................................13
2.3 Onderzoeksstrategieën en -problemen........................................................................................................13
2.3.1 Theoretisch en toegepast onderzoek: twee complementaire vormen................................................14
2.3.2 Hoe meet je veranderingen in de ontwikkeling?.................................................................................14
Hoofdstuk 3. Het begin van het leven........................................................................................................... 14
3.1 Erfelijkheid....................................................................................................................................................14
3.1.1 Genen en chromosomen: de code van het leven.................................................................................14
3.1.2 Basisbeginselen van de genetica: het mengen en koppelen van eigenschappen................................15
3.1.3 de overdracht van genetische informatie bij mensen..........................................................................15
3.1.4 Het menselijk genoom: het kraken van de genetische code................................................................16
3.1.5 Erfelijke en genetische stoornissen: als het misloopt met onze ontwikkeling....................................16
3.1.6 Genetische consultatie en erfelijkheidsadvies.....................................................................................16
3.2 De interactie tussen erfelijkheid en omgeving.............................................................................................17
3.2.1 De rol van de omgeving: van genotype naar fenotype........................................................................17
3.2.5 Persoonlijkheid: extravert geboren?....................................................................................................17
3.2.7 Kunnen geen in de omgeving beïnvloeden?........................................................................................18
3.3 Prenatale groei en verandering....................................................................................................................18
3.1.1 Bevruchting: het moment van conceptie.............................................................................................18
3.3.2 De stadia van de prenatale periode: het begin van de ontwikkeling...................................................18
3.3.3 Problemen rond zwangerschap............................................................................................................19
3.3.4 De prenatale omgeving: bedreigingen voor de ontwikkeling..............................................................20
Hoofdstuk 4. De geboorte en het pasgeboren kind.......................................................................................22
4.1.1 Weeën: het begin van de geboorte......................................................................................................22
4.1.2 Geboorte: van foetus tot pasgeborene................................................................................................22
4.1.3 Opvattingen over bevallen: waar medische zorg en attitudes samenkomen......................................23
4.2 Complicaties tijdens de geboorte.................................................................................................................24
4.2.1 Premature baby’s: te vroeg, te klein....................................................................................................24
4.2.2 Postmature baby’s: te laat, te groot.....................................................................................................24
4.2.3 Keizersnede: ingrijpen in het geboorteproces.....................................................................................24
4.2.4 Zuigelingensterfte en doodgeboren kinderen: de tragedie van een premature dood........................25
4.2.5 Postnatale depressie: van hoge pieken diepe dalen............................................................................25
4.3 Wat een pasgeboren baby allemaal kan......................................................................................................25
4.3.1 Fysieke vaardigheden...........................................................................................................................25
2
, 4.3.2 Zintuigen...............................................................................................................................................26
4.3.3 Het leer vermogen van de pasgeborene..............................................................................................26
4.3.4 Sociale vaardigheden: reageren op anderen........................................................................................26
Hoofstuk 5. De fysieke ontwikkeling in de babytijd.......................................................................................27
5.1 Groei en ontwikkeling...................................................................................................................................27
5.1.1 Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd...............................................................................27
5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling......................................27
5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd......................................................................28
5.1.4 Wiegendood (SIDS) en SUID.................................................................................................................29
5.2 De motorische ontwikkeling.........................................................................................................................29
5.2.1 Reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden...............................................................................29
5.2.2 Motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen.........................................................................30
5.2.3 De ontwikkeling en coördinatie van motorische vaardigheden...........................................................31
5.2.4 Voeding in de babytijd: brandstof voor de motorische ontwikkeling..................................................31
5.3 De ontwikkeling van de zintuigen.................................................................................................................32
5.3.1 Visuele perceptie: de wereld zien........................................................................................................32
5.3.2 Auditieve perceptie: de wereld van het geluid....................................................................................32
5.3.3 Reukensmaak........................................................................................................................................32
5.3.4 Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen................................................................................................33
5.3.5 Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd........................................33
Hoofstuk 6. De cognitieve ontwikkeling in de babytijd..................................................................................33
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.......................................................................................................33
6.2 De informatie verwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..................................................................35
6.2.1 Codering, opslag en terughalen : de grondslagen van informatieverwerking.....................................35
6.2.2 Het geheugen in de babytijd................................................................................................................36
6.2.3 De ontwikkeling van intelligentie bij baby’s.........................................................................................36
6.3 De wortels van onze taal..............................................................................................................................37
6.3.1 De basis beginselen van taal: van geluid en naar symbolen...............................................................37
6.3.2 Het ontstaan van taalontwikkeling.......................................................................................................38
6.3.3 Praten tegen kleine kinderen: de babytaal..........................................................................................39
Hoofdstuk 7. De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd.............................39
7.1 De basis van sociaal gedrag.........................................................................................................................39
7.1.1 Emoties in de babytijd..........................................................................................................................39
7.1.2 De ontwikkeling van het ik...................................................................................................................40
7.1.3 Social referencing: voelen wat anderen voelen...................................................................................40
7.1.3 Het mentale leven van baby’s..............................................................................................................40
7.2 Relaties aangaan..........................................................................................................................................41
7.2.1 Hechting................................................................................................................................................41
.......................................................................................................................................................................41
7.2.2 Rollen van moeder en vader bij hechting.............................................................................................41
7.3 Verschillen tussen baby’s..............................................................................................................................43
7.3.1 Persoonlijkheidsontwikkeling: kenmerken die baby’s uniek maken...................................................43
7.3.2 Temperament: stabiele factoren in het gedrag van een kind..............................................................43
7.3.3 Geslacht en gender: mannelijk of vrouwelijk.......................................................................................44
Hoofdstuk 8. De fysieke ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd................................................................44
8.1 Fysieke groei.................................................................................................................................................45
8.1.1 Het groeiende lichaam..........................................................................................................................45
8.1.2 De groeiende hersenen........................................................................................................................45
3
, 8.1.4 De ontwikkeling van de zintuigen.........................................................................................................45
8.2 Motorische ontwikkeling..............................................................................................................................46
8.2.1 De grove motoriek................................................................................................................................46
8.2.2 De fijne motoriek..................................................................................................................................46
8.2.3 Zindelijk worden: wanneer en hoe?.....................................................................................................46
8.2.4 Links-of rechtshandigheid.....................................................................................................................47
8.2.5 De tekening als graad meter van ontwikkeling....................................................................................47
8.3 Bedreigingen van fysieke groei en motorische ontwikkeling.......................................................................48
8.3.1 Slaapproblemen....................................................................................................................................48
8.3.2 Eten en voeding....................................................................................................................................48
8.3.5 Kindermishandeling..............................................................................................................................48
Hoofstuk 9. De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.............................................................50
9.1 De intellectuele ontwikkeling.......................................................................................................................50
9.1.1 Piagets stadium van preoperationeel denken......................................................................................50
9.1.2 De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling..........................................................51
9.1.3 Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur...........................................51
9.2 De taalontwikkeling......................................................................................................................................52
9.2.1 Linguïstische vooruitgang in de peuter- en kleutertijd........................................................................52
9.2.2 Egocentrisch taalgebruik......................................................................................................................52
9.2.3 Armoede en taalontwikkeling..............................................................................................................53
9.3 De invloed van educatie en opvang..............................................................................................................53
9.3.1 Soorten kinderopvang voor peuters en kleuters..................................................................................53
9.4 voorlezen, televisie en digitale media..........................................................................................................54
Hoofdstuk 10. De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd.......54
10.1 Een antwoord op de vraag ‘Wie ben ik?’....................................................................................................54
10.1.1 De persoonlijkheidsontwikkeling volgens Erikson: conflicten oplossen............................................54
10.1.2 Het zelfbeeld in de peuter- en kleutertijd..........................................................................................55
10.1.3 Genderidentiteit: het ontstaan van mannelijkheid en vrouwelijkheid..............................................55
10.2 Vrienden en familie: het sociale leven van peuters en kleuters.................................................................56
10.2.2 De regels van het spel.........................................................................................................................57
10.2.3 De theory of mind van peuters en kleuters: begrijpen van anderen denken....................................57
10.2.4 Het gezinsleven van peuters en kleuters............................................................................................58
10.3 Morele ontwikkeling en zelfbeheersing......................................................................................................58
10.3.1 Het ontstaan van moreel besef: goed en fout in de maatschappij....................................................58
10.3.2 Agressie en geweld bij peuters en kleuters: oorzaken en gevolgen..................................................59
Hoofdstuk 11. De fysieke ontwikkeling in de schooltijd................................................................................60
11.1 Het groeiende lichaam...............................................................................................................................60
11.1.1 De fysieke ontwikkeling......................................................................................................................60
11.1.2 Motorische vaardigheden; voortdurende verbetering......................................................................61
11.2 Invloeden op de fysieke ontwikkeling.........................................................................................................61
11.2.1 De invloed van voeding......................................................................................................................61
11.2.3 ondergewicht en kinderobesitas........................................................................................................62
11.2.4 Gezondheidsklachten in de schooltijd................................................................................................62
11.3 Kinderen met speciale behoeften...............................................................................................................62
11.3.1 Zintuigelijke problemen en spraakproblemen...................................................................................62
Hoofstuk 12. De cognitieve ontwikkeling in de schooltijd.............................................................................63
12.1 De intellectuele en taalkundige ontwikkeling............................................................................................63
4
