Samenvatting Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
Vak: Psychopathologie 2021/2022
Hoofdstuk 1 Introductie
Wat is ontwikkelingspsychopathologie?
Psychopathologie is de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd.
Psychische stoornissen kunnen bij kinderen voorkomen zonder dat er sprake is van
hulpverlening of een opname. Bij ontwikkeling gaat het niet zo zeer om een momentopname
van een kind, maar om het begrijpen van het proces: hoe is bepaald gedrag ontstaan en
gegroeid.
Vroeger en nu
In de ontwikkelingspsychopathologie wordt de ontwikkelingsbenadering toegepast die
uitgaat van de veronderstelling dat gedrag(smogelijkheden) in de loop van iemands leven
veranderen, complexer worden. Als een aspect verandert, veranderen anderen
mogelijkheden mee en verandert ook het geheel, de gehele persoon.
Men gaat er in de ontwikkelingspsychopathologie niet van uit dat vroegere ervaringen voor
de volle honderd procent iemands functioneren bepalen. De relatie tussen vroegere
ervaringen en huidige ervaringen zijn het best vanuit een wisselwerking te begrijpen. Iemand
neemt zijn vroegere ervaringen altijd mee; deze beïnvloeden hoe hij in het heden staat.
Omgekeerd kunnen huidige ervaringen een correctie geven op de vroegere ervaringen.
De essentie van de wisselwerking tussen vroeger en nu is dus dat de ervaringen uit
het verleden beïnvloeden hoe iemand zijn huidige ervaringen interpreteert en waardeert, en
dat de ervaringen uit het heden beïnvloeden hoe iemand terugkijkt op zijn verleden. Door
andere ervaringen aan te bieden wordt geprobeerd het kind te helpen zijn geschiedenis wat
zonniger neer te zetten.
Een dynamisch gezichtspunt
Afwijkend gedrag of een psychische stoornis wordt niet als statisch gezien, niet als iets dat je
hebt of niet hebt, maar als dynamisch: je kunt er soms last van hebben en vaak niet, soms
een beetje en dan weer heel veel.
Probleemgebieden in de ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen
Leeftijdsperiode Probleemgebieden Indicatie van ernst
Vroege kindertijd - Slaapproblemen - Gaan meestal over
- Eet- en groeiproblemen - Gaan meestal over
- Hechtingsproblemen - Lastig te behandelen
- Autismespectrumstoornissen - Chronisch (aanleg)
- Zindelijkheidsproblemen - Gaan meestal over
- Taal- en leerproblemen - Chronisch (aanleg)
Middelste - Aandachts- en - Chronisch (ADHD)
kindertijd impulsiviteitsproblemen
(basisschool) - Gedragsproblemen - Lastig te behandelen
, - Angstproblemen - Goed te
behandelen, maar
kans op terugkeer
blijft.
Puberteit - Stemmingsproblemen - Goed te
(middelbare behandelen, maar
school) kans op terugkeer
blijft
- Eet- en lijnproblemen - Lastig te behandelen
- Problemen met - Ernstig, blijft altijd
middelengebruik een zwakke plek
- Schizofrenie en psychosen - Chronisch (aanleg)
- Omgaan met de dood en eigen - Ernstig verschijnsel
sterfelijkheid (suïcidaliteit), goed
te voorkomen en
behandelen
Cultuur
Cultuur (en maatschappelijke omstandigheden) kan de kans dat kinderen bepaald gedrag
gaan vertonen vergroten of verkleinen. Zo is het denkbaar dat in een cultuur waarin
kinderen al op jonge leeftijd leren dat ze hun leven in eigen handen moeten nemen en dat ze
zelfverantwoordelijk zijn voor de resultaten, de kans op depressie bij drop-outs (kinderen
met een handicap of leerproblemen) groter is dan in culturen waar kinderen leren dat
hogere (niet menselijke) machten beschikken over de mate waarin een leven succesvol
wordt. Kinderen die in armoede opgroeien of in oorlogssituaties ontwikkelen meer en vaker
psychische problemen dan kinderen die in betere maatschappelijke omstandigheden
opgroeien.
Daarnaast is cultuur medebepalend voor wat als ‘normaal’ of als ‘afwijkend’ wordt
beoordeeld. Het oordeel van een ouder, leerkracht of een hulpverlener over bepaald gedrag
van een kind zal in verschillende culturen vaak verschillend zijn.
10 statements uit dit hoofdstuk:
1. Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een benadering
waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijke disciplines en theorieën worden
geïntegreerd.
2. Psychopathologie is iets anders dan psychiatrie. Bij psychopathologie wordt kennis
verzameld over algemene kenmerken van psychische stoornissen; bij psychiatrie
wordt met name gekeken naar (de effecten van) hulpverlening aan mensen met
psychische stoornissen.
3. De invloed van het ontwikkelingspsychopathologisch denkkader is de laatste jaren
enorm toegenomen.
4. Het actuele gedrag van een kind is altijd het gevolg van vroegere ervaringen en van
de eisen die de huidige situatie aan hem stelt.
5. De oorzaak van psychopathologie bij een kind ligt niet per definitie in zijn verleden.
6. Een psychische stoornis kent nooit maar een oorzaak, en is altijd het resultaat van
een wisselwerking tussen biologische en omgevingsfactoren.
Vak: Psychopathologie 2021/2022
Hoofdstuk 1 Introductie
Wat is ontwikkelingspsychopathologie?
Psychopathologie is de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd.
Psychische stoornissen kunnen bij kinderen voorkomen zonder dat er sprake is van
hulpverlening of een opname. Bij ontwikkeling gaat het niet zo zeer om een momentopname
van een kind, maar om het begrijpen van het proces: hoe is bepaald gedrag ontstaan en
gegroeid.
Vroeger en nu
In de ontwikkelingspsychopathologie wordt de ontwikkelingsbenadering toegepast die
uitgaat van de veronderstelling dat gedrag(smogelijkheden) in de loop van iemands leven
veranderen, complexer worden. Als een aspect verandert, veranderen anderen
mogelijkheden mee en verandert ook het geheel, de gehele persoon.
Men gaat er in de ontwikkelingspsychopathologie niet van uit dat vroegere ervaringen voor
de volle honderd procent iemands functioneren bepalen. De relatie tussen vroegere
ervaringen en huidige ervaringen zijn het best vanuit een wisselwerking te begrijpen. Iemand
neemt zijn vroegere ervaringen altijd mee; deze beïnvloeden hoe hij in het heden staat.
Omgekeerd kunnen huidige ervaringen een correctie geven op de vroegere ervaringen.
De essentie van de wisselwerking tussen vroeger en nu is dus dat de ervaringen uit
het verleden beïnvloeden hoe iemand zijn huidige ervaringen interpreteert en waardeert, en
dat de ervaringen uit het heden beïnvloeden hoe iemand terugkijkt op zijn verleden. Door
andere ervaringen aan te bieden wordt geprobeerd het kind te helpen zijn geschiedenis wat
zonniger neer te zetten.
Een dynamisch gezichtspunt
Afwijkend gedrag of een psychische stoornis wordt niet als statisch gezien, niet als iets dat je
hebt of niet hebt, maar als dynamisch: je kunt er soms last van hebben en vaak niet, soms
een beetje en dan weer heel veel.
Probleemgebieden in de ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen
Leeftijdsperiode Probleemgebieden Indicatie van ernst
Vroege kindertijd - Slaapproblemen - Gaan meestal over
- Eet- en groeiproblemen - Gaan meestal over
- Hechtingsproblemen - Lastig te behandelen
- Autismespectrumstoornissen - Chronisch (aanleg)
- Zindelijkheidsproblemen - Gaan meestal over
- Taal- en leerproblemen - Chronisch (aanleg)
Middelste - Aandachts- en - Chronisch (ADHD)
kindertijd impulsiviteitsproblemen
(basisschool) - Gedragsproblemen - Lastig te behandelen
, - Angstproblemen - Goed te
behandelen, maar
kans op terugkeer
blijft.
Puberteit - Stemmingsproblemen - Goed te
(middelbare behandelen, maar
school) kans op terugkeer
blijft
- Eet- en lijnproblemen - Lastig te behandelen
- Problemen met - Ernstig, blijft altijd
middelengebruik een zwakke plek
- Schizofrenie en psychosen - Chronisch (aanleg)
- Omgaan met de dood en eigen - Ernstig verschijnsel
sterfelijkheid (suïcidaliteit), goed
te voorkomen en
behandelen
Cultuur
Cultuur (en maatschappelijke omstandigheden) kan de kans dat kinderen bepaald gedrag
gaan vertonen vergroten of verkleinen. Zo is het denkbaar dat in een cultuur waarin
kinderen al op jonge leeftijd leren dat ze hun leven in eigen handen moeten nemen en dat ze
zelfverantwoordelijk zijn voor de resultaten, de kans op depressie bij drop-outs (kinderen
met een handicap of leerproblemen) groter is dan in culturen waar kinderen leren dat
hogere (niet menselijke) machten beschikken over de mate waarin een leven succesvol
wordt. Kinderen die in armoede opgroeien of in oorlogssituaties ontwikkelen meer en vaker
psychische problemen dan kinderen die in betere maatschappelijke omstandigheden
opgroeien.
Daarnaast is cultuur medebepalend voor wat als ‘normaal’ of als ‘afwijkend’ wordt
beoordeeld. Het oordeel van een ouder, leerkracht of een hulpverlener over bepaald gedrag
van een kind zal in verschillende culturen vaak verschillend zijn.
10 statements uit dit hoofdstuk:
1. Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een benadering
waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijke disciplines en theorieën worden
geïntegreerd.
2. Psychopathologie is iets anders dan psychiatrie. Bij psychopathologie wordt kennis
verzameld over algemene kenmerken van psychische stoornissen; bij psychiatrie
wordt met name gekeken naar (de effecten van) hulpverlening aan mensen met
psychische stoornissen.
3. De invloed van het ontwikkelingspsychopathologisch denkkader is de laatste jaren
enorm toegenomen.
4. Het actuele gedrag van een kind is altijd het gevolg van vroegere ervaringen en van
de eisen die de huidige situatie aan hem stelt.
5. De oorzaak van psychopathologie bij een kind ligt niet per definitie in zijn verleden.
6. Een psychische stoornis kent nooit maar een oorzaak, en is altijd het resultaat van
een wisselwerking tussen biologische en omgevingsfactoren.
