Hoofdstuk 3: Verlichting (1650-1900)
Paragraaf 1: Wetenschappelijke Revolutie
Oorzaken wetenschappelijke revolutie 17e eeuw:
Geleerden meestal geestelijken vooral onderzoek op godsdienstig gebied.
Vanaf Renaissance: ook andere onderzoeken. Wilden niet meer volledig aan Kerk
onderwerpen. Gevolg: periode met uitvindingen. Kenmerken:
- Nieuwe manier van onderzoeken: observeren, experimenteren, redeneren
- Veranderingen in leven van mensen: vooruitgang in medici, energiebronnen
(elektriciteit, gas magnetisme.)
- Verzet van de Kerk, overheid en sommige bevolkingsgroepen.
Oorzaken Wetenschappelijke revolutie:
- Ontdekkingsreizen (vanaf 15e eeuw) = wereldbeeld verbreed
- Ambachtelijke technieken.
Ambachtslieden hadden veel praktische kennis (wiskunde)
- Humanistische tekstanalyse: kritische houding & nieuwsgierigheid.
Wetenschappers kregen kennis door werk van Griekse en Romeinse schrijvers en
onderzoekers. Zelfstandig denken van de mens.
- Het rationalisme van Descartes (Franse filosoof René Descartes)
Onderzoek samenleving: Rationalisme Onderzoekers: Rationalisten
Kennis uit logisch denken Niet bijbel
- Empirisme van Locke
Engelse filosoof John Locke kennis gebaseerd op waarneming en ervaring.
Empirisme Empiristen
Positie godsdienst in de samenleving
- Engelse Isaac Newton: zwaartekracht
- Antoni van Leeuwen: microscopen micro-organismen.
- Wonderen uit bijbel niet met menselijk verstand verklaard
- Ontdekkingsreizigers: nieuwe culturen met andere geloven
- Humanistische tekstanalyse: kritiek op de kerk & levenswijzen geestelijken
Zorgde uiteindelijk voor uiteenvallen christelijke kerk in West-Europa (Hervorming).
Steeds meer mensen: zelfstandig nadenken & bepalen van geloof. & religie minder
verantwoordelijkheid van de staat, maar individueel.
Gevolg bijna alle vorsten stonden 1 godsdienst toe in hun staat. (Bescherming &
voorkomen oorlogen).
Dus,
(15e eeuw): Humanisten uit de Renaissance zorgen voor een nieuwe wetenschappelijke
belangstelling.
(16e/17e eeuw): Door gebruik van gezond verstand en een systematische manier van
onderzoek ontstaat de wetenschappelijke revolutie.
(18e eeuw): De verlichting. Stroming van geleerden die vinden dat alles met behulp van het
verstand verklaard kan worden.
, Paragraaf 2: Wetenschappelijke revolutie leidt tot verlichting
Verlichters willen wetenschappelijke methoden toepassen op samenleving. Mensen
gedroegen volgens ‘Natuurwetten’.
Door revolutie minder aannamen uit bijbel & meer eigen verstand. 18 e eeuw: Verlichting
Verlichters. Natuurwetten!
Criteria Verlichters:
- Traditie
Kerkelijke leiders in twijfel getrokken: macht door traditie & geloof.
Verlichters: wouden scheiding kerk en staat. Tegen bijgeloof
- Religieuze praktijken
Religieuzen moeten andersdenkenden niet bestrijden. Verdraagzaamheid
- Bestaande gezagsverhoudingen
- Volkssoevereiniteit: Degene die macht uitoefenen: macht ontlenen aan volk
- Sociaal contract tussen vorst en burgers: voor het voorkomen van oorlogen tussen
vorsten en volk en burgers onderling
- Scheiding van de machten in een staat:
+ Opvoeding: ouders meer zorg aan opvoeding & behandelen als kind.
+ Onderwijs: Kinderen zelfde kansen & zelf naar antwoorden zoeken. Onderwijs =
kennis
- Verbreiding van kennis
+ Onderzoekers gingen resultaten uitwisselen
+Belangrijkste boek: Encyclopedie (1751): Fransman Dennis Diderot.
Door wetenschappelijke revolutie & verlichting Menselijke kennis enorm toegenomen
Invloed verlicht denken op de toekomst
Kritiek leidt tot optimisme & geloof in maatschappelijke vooruitgang. Vooruitgang
Menselijk verstand kan niet alles bepalen: grenzen.
Sociaal contract: burgers dragen bepaalde taken over aan de overheid.
Doel: voorkomen van oorlogen tussen vorst en burgers of burgers onderling.
Overheid beschermt rechten van de burgers.
Paragraaf 1: Wetenschappelijke Revolutie
Oorzaken wetenschappelijke revolutie 17e eeuw:
Geleerden meestal geestelijken vooral onderzoek op godsdienstig gebied.
Vanaf Renaissance: ook andere onderzoeken. Wilden niet meer volledig aan Kerk
onderwerpen. Gevolg: periode met uitvindingen. Kenmerken:
- Nieuwe manier van onderzoeken: observeren, experimenteren, redeneren
- Veranderingen in leven van mensen: vooruitgang in medici, energiebronnen
(elektriciteit, gas magnetisme.)
- Verzet van de Kerk, overheid en sommige bevolkingsgroepen.
Oorzaken Wetenschappelijke revolutie:
- Ontdekkingsreizen (vanaf 15e eeuw) = wereldbeeld verbreed
- Ambachtelijke technieken.
Ambachtslieden hadden veel praktische kennis (wiskunde)
- Humanistische tekstanalyse: kritische houding & nieuwsgierigheid.
Wetenschappers kregen kennis door werk van Griekse en Romeinse schrijvers en
onderzoekers. Zelfstandig denken van de mens.
- Het rationalisme van Descartes (Franse filosoof René Descartes)
Onderzoek samenleving: Rationalisme Onderzoekers: Rationalisten
Kennis uit logisch denken Niet bijbel
- Empirisme van Locke
Engelse filosoof John Locke kennis gebaseerd op waarneming en ervaring.
Empirisme Empiristen
Positie godsdienst in de samenleving
- Engelse Isaac Newton: zwaartekracht
- Antoni van Leeuwen: microscopen micro-organismen.
- Wonderen uit bijbel niet met menselijk verstand verklaard
- Ontdekkingsreizigers: nieuwe culturen met andere geloven
- Humanistische tekstanalyse: kritiek op de kerk & levenswijzen geestelijken
Zorgde uiteindelijk voor uiteenvallen christelijke kerk in West-Europa (Hervorming).
Steeds meer mensen: zelfstandig nadenken & bepalen van geloof. & religie minder
verantwoordelijkheid van de staat, maar individueel.
Gevolg bijna alle vorsten stonden 1 godsdienst toe in hun staat. (Bescherming &
voorkomen oorlogen).
Dus,
(15e eeuw): Humanisten uit de Renaissance zorgen voor een nieuwe wetenschappelijke
belangstelling.
(16e/17e eeuw): Door gebruik van gezond verstand en een systematische manier van
onderzoek ontstaat de wetenschappelijke revolutie.
(18e eeuw): De verlichting. Stroming van geleerden die vinden dat alles met behulp van het
verstand verklaard kan worden.
, Paragraaf 2: Wetenschappelijke revolutie leidt tot verlichting
Verlichters willen wetenschappelijke methoden toepassen op samenleving. Mensen
gedroegen volgens ‘Natuurwetten’.
Door revolutie minder aannamen uit bijbel & meer eigen verstand. 18 e eeuw: Verlichting
Verlichters. Natuurwetten!
Criteria Verlichters:
- Traditie
Kerkelijke leiders in twijfel getrokken: macht door traditie & geloof.
Verlichters: wouden scheiding kerk en staat. Tegen bijgeloof
- Religieuze praktijken
Religieuzen moeten andersdenkenden niet bestrijden. Verdraagzaamheid
- Bestaande gezagsverhoudingen
- Volkssoevereiniteit: Degene die macht uitoefenen: macht ontlenen aan volk
- Sociaal contract tussen vorst en burgers: voor het voorkomen van oorlogen tussen
vorsten en volk en burgers onderling
- Scheiding van de machten in een staat:
+ Opvoeding: ouders meer zorg aan opvoeding & behandelen als kind.
+ Onderwijs: Kinderen zelfde kansen & zelf naar antwoorden zoeken. Onderwijs =
kennis
- Verbreiding van kennis
+ Onderzoekers gingen resultaten uitwisselen
+Belangrijkste boek: Encyclopedie (1751): Fransman Dennis Diderot.
Door wetenschappelijke revolutie & verlichting Menselijke kennis enorm toegenomen
Invloed verlicht denken op de toekomst
Kritiek leidt tot optimisme & geloof in maatschappelijke vooruitgang. Vooruitgang
Menselijk verstand kan niet alles bepalen: grenzen.
Sociaal contract: burgers dragen bepaalde taken over aan de overheid.
Doel: voorkomen van oorlogen tussen vorst en burgers of burgers onderling.
Overheid beschermt rechten van de burgers.
