PARODONTOLOGIE
Samenvatting kennisclips
25 NOVEMBER 2020
LIEKE VAN VLIET
Mondzorgkunde propedeuse
,Inhoud
Thema 1 Bouw en functie van het parodontium ..................................................................... 2
1.1 Normale macroscopische structuren van het gezonde parodontium .......................... 2
1.2a Parodontium microscopisch ....................................................................................... 4
1.2b Het parodontaal ligament ........................................................................................... 5
1.2c Bezenuwing en bloedvoorziening van het parodontium .............................................. 8
1.3 Klinisch beeld van een gezonde en ongezonde gingivale conditie ............................... 9
1.4a Zichtbaar ongezonde parodontale conditie................................................................10
Thema 2 Pathogenese en diagnostiek .................................................................................11
2.1 Pathogenese; klinisch bekeken ...................................................................................11
2.2 Plaque en biofilm ........................................................................................................17
2.3 Tandsteen ...................................................................................................................20
2.4a Immunologie & genetisch profiel ...............................................................................21
2.4b Immunologie & genetisch profiel ...............................................................................22
2.5 Roken als modificerende factor ...................................................................................23
Thema 3 Algemene diagnostiek ...........................................................................................26
3.1 Diagnostiek en algemene principes ........................................................................26
3.2 Diagnostiek en klinische parameters ......................................................................27
3.3 Sondeertechnieken ................................................................................................28
3.4 Diagnostiek parodontale status ..............................................................................29
3.5 Diagnostiek Radiologisch onderzoek ..........................................................................30
3.6a Microbiële testen en plaque-hypothesen ...................................................................31
3.7 Genetische testen .......................................................................................................32
Thema 4 Gingivitis................................................................................................................33
4.1 Gingivitis pathogenese ................................................................................................33
4.2 Gingivitis behandeling .................................................................................................34
4.3 Overzicht diverse vormen gingivitis .............................................................................35
4.4 Plaque-geïnduceerde gingivitis met en zonder extra factoren .....................................36
4.5 Necrotiserende ulceratieve gingivitis ...........................................................................36
4.5 Hormonaal beïnvloede gingivitis .................................................................................37
4.6 Medicamenteus beïnvloede gingivitis ..........................................................................38
1
,Thema 1 Bouw en functie van het parodontium
1.1 Normale macroscopische structuren van het gezonde parodontium
Het parodontium is een unieke structuur dat bestaat uit 4 weefseltypes. Deze weefseltypes
variëren in cel samenstelling, celtypes, hoeveelheden proteïnen, mineralisatie, mate van
metabele activiteit, gevoeligheid aan ziekte.
1. Gingiva
o Vrije (niet tand- of botgesteund)
o Vaste (botgesteund)
2. Alveolaire bot
3. Parodontaal ligament
4. Wortelcement
5. (Alveolaire mucosa)
Het wortelcement en het alveolaire bot zijn de 2 gemineraliseerde
componenten, die de tand via de parodontale weefsels verankeren.
De gingiva is de enige structuur die we kunnen zien. Het is de
bedekkende en beschermende structuur.
o Het eerste wat je kunt beoordelen
o Bevindt zich coronaal van de tand, en is verbonden met
collageenvezels aan het periosteun (bot)
o Enige locatie in het lichaam waar een harde mineraalstructuur door
het integementum steekt.
Gezonde gingiva:
• Roze van kleur of melanine pigment
• Stevige consistentie
• Stippel aspect
• Geen zwelling / bloeding
• Geen pockets
• Scherpe papillen
Variaties gingivabreedte: er is geen normale minimale breedte van gingiva die bepalend is
voor de parodontale gezondheid, maar voor preventie van recessies en poetsirritaties is het
beter om de vaste gingiva te bewaren.
o Breedte 1-9 mm
o Dikte 0,8 – 1,5 mm
Volume van de mucosa;
• Maxilla buccaal
▪ Anterieur (front) > molaren > premolaren
• Maxilla palatinaal
▪ Geen begrenzing met palatum (geen mucosa)
• Mandibula buccaal
▪ Incisief > molaar > hoektand/premolaar
• Mandibula linguaal
▪ Premolaar / molaar > incisief
2
, Na tandverlies verandert de positie van de gingiva door botresorptie. Dit heeft impact op:
o De tandvleesdikte
o Verplaatsing muco-gingivale grens naar coronaal
o De processus alveolaris klapt in en de botdikte wordt dus dunner
Poetstrauma’s kunnen de vaste gingiva vernietigen. Dit leid tot recessies (terugtrekking)
vaak tot in de mucosa. Gevolg hiervan is dentinegevoeligheid (koud/warm).
Het is belangrijk om te weten waar de gingiva overgaat in mucosa zodat je kunt waarnemen
of er sprake is van een poetstrauma of ontsteking, en het is belangrijk voor de uiteindelijke
therapie.
Interdentale gingiva papil
Dit is de structuur die de opvulling tussen de tanden gaat maken
Het maakt de verbinding tussen linguaal en buccaal. Wat ertussen zit
noemen we de interdentale col.
In een gezonde toestand vult de papil de volledige ruimten tussen de
tanden op (embrasure)
De papil wordt bepaald door de grootte van het element; bij een incisief
bestaat de col uit 1 papil, bij een molaar uit 2 papillen.
De col is niet-gekeratiniseerd. Dat betekent dat dit de zwakste plek
van het tandvlees is, en dat hier vaak de eerste aanzet is voor irritatie
en ontsteking.
Na extractie, bij tanden zonder contactpunt of bij diastemen verdwijnt de col, en komt er
gekeratiniseerde gingiva in de plaats.
Dat de papil afwezig is hoeft niet altijd een teken van ziekte te zijn.
3
Samenvatting kennisclips
25 NOVEMBER 2020
LIEKE VAN VLIET
Mondzorgkunde propedeuse
,Inhoud
Thema 1 Bouw en functie van het parodontium ..................................................................... 2
1.1 Normale macroscopische structuren van het gezonde parodontium .......................... 2
1.2a Parodontium microscopisch ....................................................................................... 4
1.2b Het parodontaal ligament ........................................................................................... 5
1.2c Bezenuwing en bloedvoorziening van het parodontium .............................................. 8
1.3 Klinisch beeld van een gezonde en ongezonde gingivale conditie ............................... 9
1.4a Zichtbaar ongezonde parodontale conditie................................................................10
Thema 2 Pathogenese en diagnostiek .................................................................................11
2.1 Pathogenese; klinisch bekeken ...................................................................................11
2.2 Plaque en biofilm ........................................................................................................17
2.3 Tandsteen ...................................................................................................................20
2.4a Immunologie & genetisch profiel ...............................................................................21
2.4b Immunologie & genetisch profiel ...............................................................................22
2.5 Roken als modificerende factor ...................................................................................23
Thema 3 Algemene diagnostiek ...........................................................................................26
3.1 Diagnostiek en algemene principes ........................................................................26
3.2 Diagnostiek en klinische parameters ......................................................................27
3.3 Sondeertechnieken ................................................................................................28
3.4 Diagnostiek parodontale status ..............................................................................29
3.5 Diagnostiek Radiologisch onderzoek ..........................................................................30
3.6a Microbiële testen en plaque-hypothesen ...................................................................31
3.7 Genetische testen .......................................................................................................32
Thema 4 Gingivitis................................................................................................................33
4.1 Gingivitis pathogenese ................................................................................................33
4.2 Gingivitis behandeling .................................................................................................34
4.3 Overzicht diverse vormen gingivitis .............................................................................35
4.4 Plaque-geïnduceerde gingivitis met en zonder extra factoren .....................................36
4.5 Necrotiserende ulceratieve gingivitis ...........................................................................36
4.5 Hormonaal beïnvloede gingivitis .................................................................................37
4.6 Medicamenteus beïnvloede gingivitis ..........................................................................38
1
,Thema 1 Bouw en functie van het parodontium
1.1 Normale macroscopische structuren van het gezonde parodontium
Het parodontium is een unieke structuur dat bestaat uit 4 weefseltypes. Deze weefseltypes
variëren in cel samenstelling, celtypes, hoeveelheden proteïnen, mineralisatie, mate van
metabele activiteit, gevoeligheid aan ziekte.
1. Gingiva
o Vrije (niet tand- of botgesteund)
o Vaste (botgesteund)
2. Alveolaire bot
3. Parodontaal ligament
4. Wortelcement
5. (Alveolaire mucosa)
Het wortelcement en het alveolaire bot zijn de 2 gemineraliseerde
componenten, die de tand via de parodontale weefsels verankeren.
De gingiva is de enige structuur die we kunnen zien. Het is de
bedekkende en beschermende structuur.
o Het eerste wat je kunt beoordelen
o Bevindt zich coronaal van de tand, en is verbonden met
collageenvezels aan het periosteun (bot)
o Enige locatie in het lichaam waar een harde mineraalstructuur door
het integementum steekt.
Gezonde gingiva:
• Roze van kleur of melanine pigment
• Stevige consistentie
• Stippel aspect
• Geen zwelling / bloeding
• Geen pockets
• Scherpe papillen
Variaties gingivabreedte: er is geen normale minimale breedte van gingiva die bepalend is
voor de parodontale gezondheid, maar voor preventie van recessies en poetsirritaties is het
beter om de vaste gingiva te bewaren.
o Breedte 1-9 mm
o Dikte 0,8 – 1,5 mm
Volume van de mucosa;
• Maxilla buccaal
▪ Anterieur (front) > molaren > premolaren
• Maxilla palatinaal
▪ Geen begrenzing met palatum (geen mucosa)
• Mandibula buccaal
▪ Incisief > molaar > hoektand/premolaar
• Mandibula linguaal
▪ Premolaar / molaar > incisief
2
, Na tandverlies verandert de positie van de gingiva door botresorptie. Dit heeft impact op:
o De tandvleesdikte
o Verplaatsing muco-gingivale grens naar coronaal
o De processus alveolaris klapt in en de botdikte wordt dus dunner
Poetstrauma’s kunnen de vaste gingiva vernietigen. Dit leid tot recessies (terugtrekking)
vaak tot in de mucosa. Gevolg hiervan is dentinegevoeligheid (koud/warm).
Het is belangrijk om te weten waar de gingiva overgaat in mucosa zodat je kunt waarnemen
of er sprake is van een poetstrauma of ontsteking, en het is belangrijk voor de uiteindelijke
therapie.
Interdentale gingiva papil
Dit is de structuur die de opvulling tussen de tanden gaat maken
Het maakt de verbinding tussen linguaal en buccaal. Wat ertussen zit
noemen we de interdentale col.
In een gezonde toestand vult de papil de volledige ruimten tussen de
tanden op (embrasure)
De papil wordt bepaald door de grootte van het element; bij een incisief
bestaat de col uit 1 papil, bij een molaar uit 2 papillen.
De col is niet-gekeratiniseerd. Dat betekent dat dit de zwakste plek
van het tandvlees is, en dat hier vaak de eerste aanzet is voor irritatie
en ontsteking.
Na extractie, bij tanden zonder contactpunt of bij diastemen verdwijnt de col, en komt er
gekeratiniseerde gingiva in de plaats.
Dat de papil afwezig is hoeft niet altijd een teken van ziekte te zijn.
3
