Klimaat & Vorming van landschappen
Boek: Systeem Aarde – Samenvatting 5V3
, 2.1 De aarde als systeem
De 4 sferen op aarde:
Atmosfeer => Dampkring = De dunne deken van lucht die de aarde bedekt.
• Gevormd door gassen uit het binnenste vd aarde die via vulkanen zijn ontsnapt
De atmosfeer bestaat uit 4 lagen:
1. Troposfeer:
-hierin spelen zich water- en koolstofkringlopen af
-ook spelen zich hier klimaatprocessen af Stoffen in de atmosfeer:
-bevat 80% vd gassen die de hele atmosfeer vormen Bestaat voor ong. 78%
-stikstof en zuurstof 99% van al die gassen uit stikstof, 21% zuurstof, 1%
-overige 1% = Argon, CO2, methaangas, Ozon (O3) & H2O argon en 0.04%
Koolstofdioxide. Dicht bij de
2. Stratosfeer: grond bevat lucht ook rond
-boven de troposfeer 1% waterdamp.
-bevat stabiele laag Ozon (O3), die levensvormen
beschermd tegen schadelijk ultraviolet licht
3. Mesosfeer & 4. Thermosfeer:
Hydrosfeer Al het vloeibare en vaste water op aarde: oceanen(97%), ijskappen(2%)
meren, rivieren, grondwater, bodemwater en al het overige water (1%)
Lithosfeer Bestaat uit de aardkorst en het bovenste gedeelte van de aardmantel.
Biosfeer Al de levende wezens (organismes) op aarde
De Kringlopen op aarde: Relaties tussen de verschillende sferen.
Waterkringloop
Waterkringloop speelt belangrijke rol in de vorming van landschappen: Druppels, die in de
atmosfeer zijn gevormd, komen op aarde in zee (hydrosfeer) terecht en worden door planten
(biosfeer) opgenomen, zakken in de bodem (lithosfeer) of slijten gesteente (lithosfeer): De
steentjes gaan samen met stromende water weer terug naar zee (hydrosfeer).
Koolstofkringloop
- Alle levensvormen bestaan uit koolstofcomponenten.
- koolstof komt in 3 vormen voor: gas, vaste vorm & vloeibare vorm.
- In de koolstofcyclus zijn voortdurend veranderingen:
> aanvulling koolstof in de atmosfeer door vulkanen, industrieën, ademhaling
organismes (zetten zuurstof om in CO2). & chemische verwering
- Planten hebben juist CO2 nodig: zetten bij Fotosynthese CO2 om in zuurstof. (zij nodig om
organisch materiaal te krijgen)
- planton zorgt voor fotosynthese in zee, en maken bij de CO2-opname eigen ‘Calcium-
skeletjes’. Als deze afsterven en naar de bodem zakken, ontstaat daar een kalksteenlaag
waar koolstof lang word opgeslagen. Ook worden op de bodem organische deeltjes
omgevormd tot olie en kas.
Boek: Systeem Aarde – Samenvatting 5V3
, 2.1 De aarde als systeem
De 4 sferen op aarde:
Atmosfeer => Dampkring = De dunne deken van lucht die de aarde bedekt.
• Gevormd door gassen uit het binnenste vd aarde die via vulkanen zijn ontsnapt
De atmosfeer bestaat uit 4 lagen:
1. Troposfeer:
-hierin spelen zich water- en koolstofkringlopen af
-ook spelen zich hier klimaatprocessen af Stoffen in de atmosfeer:
-bevat 80% vd gassen die de hele atmosfeer vormen Bestaat voor ong. 78%
-stikstof en zuurstof 99% van al die gassen uit stikstof, 21% zuurstof, 1%
-overige 1% = Argon, CO2, methaangas, Ozon (O3) & H2O argon en 0.04%
Koolstofdioxide. Dicht bij de
2. Stratosfeer: grond bevat lucht ook rond
-boven de troposfeer 1% waterdamp.
-bevat stabiele laag Ozon (O3), die levensvormen
beschermd tegen schadelijk ultraviolet licht
3. Mesosfeer & 4. Thermosfeer:
Hydrosfeer Al het vloeibare en vaste water op aarde: oceanen(97%), ijskappen(2%)
meren, rivieren, grondwater, bodemwater en al het overige water (1%)
Lithosfeer Bestaat uit de aardkorst en het bovenste gedeelte van de aardmantel.
Biosfeer Al de levende wezens (organismes) op aarde
De Kringlopen op aarde: Relaties tussen de verschillende sferen.
Waterkringloop
Waterkringloop speelt belangrijke rol in de vorming van landschappen: Druppels, die in de
atmosfeer zijn gevormd, komen op aarde in zee (hydrosfeer) terecht en worden door planten
(biosfeer) opgenomen, zakken in de bodem (lithosfeer) of slijten gesteente (lithosfeer): De
steentjes gaan samen met stromende water weer terug naar zee (hydrosfeer).
Koolstofkringloop
- Alle levensvormen bestaan uit koolstofcomponenten.
- koolstof komt in 3 vormen voor: gas, vaste vorm & vloeibare vorm.
- In de koolstofcyclus zijn voortdurend veranderingen:
> aanvulling koolstof in de atmosfeer door vulkanen, industrieën, ademhaling
organismes (zetten zuurstof om in CO2). & chemische verwering
- Planten hebben juist CO2 nodig: zetten bij Fotosynthese CO2 om in zuurstof. (zij nodig om
organisch materiaal te krijgen)
- planton zorgt voor fotosynthese in zee, en maken bij de CO2-opname eigen ‘Calcium-
skeletjes’. Als deze afsterven en naar de bodem zakken, ontstaat daar een kalksteenlaag
waar koolstof lang word opgeslagen. Ook worden op de bodem organische deeltjes
omgevormd tot olie en kas.
