Eindopdracht Statistiek 2: Het verband tussen executieve functies en schoolprestaties

1
KOPTEKST: HET VERBAND TUSSEN EXECUTIEVE FUNCTIES EN
SCHOOLPRESTATIES




Het verband tussen executieve functies en schoolprestaties
Vrije Universiteit Amsterdam




Naam:
Studentnummer:
Aantal woorden: 1309
Tutor:
Groep:
Vak: Statistiek 2
Datum: 31 maart 2021

,HET VERBAND TUSSEN EXECUTIEVE FUNCTIES EN SCHOOLPRESTATIES



Inleiding
Uit onderzoek blijkt dat de Nederlandse middelbare schoolprestaties dalen (Graaf,
2019). Eerder bleek dat sterker ontwikkelde executieve functies (EF) positief verband houden
met academische prestaties (Bierman & Torres, 2016). Om inzicht te krijgen in dit verband de
relatie tussen EF en schoolprestaties onderzocht.
EF zijn hogere cognitieve processen. Ze zijn van belang voor het aansturen van
doelgericht gedrag en het reguleren van de aandacht. De kritieke ontwikkelingsfase van EF is
tussen drie en zeven jaar oud (Bierman & Torres, 2016). Dit onderzoek richt zich op
driejarigen.
Aandacht wisselen is een EF waarbij denken en concentreren centraal staat. Uit eerder
onderzoek bleek de ontwikkeling van EF bij kinderen met een lagere sociaaleconomische
status (SES) mogelijk achter te blijven ten opzichte van kinderen met een hogere SES (Noble,
McCandliss, & Farah, 2007). De eerste hypothese luidt dat er een positief verband is tussen
aandacht wisselen en de schoolprestaties, en dat dit verband sterker is voor kinderen met een
hogere SES dan een gemiddelde of lagere SES.
Pro-sociaal gedrag is een EF waarbij samenwerken en contact centraal staat.
Doorgaans vertonen meisjes meer pro-sociaal gedrag dan jongens (Graaff, 2018). De tweede
hypothese is dat er een positief verband is tussen pro-sociaal gedrag en schoolprestaties, en
dat dit verband sterker is voor meisjes dan voor jongens.
Methode
Participanten
De steekproef bestaat uit N = 350 kinderen van 3 jaar oud, waarvan 49.7% meisje en
50.3% jongen. Van deze kinderen komt 34% uit een gezin met een lage SES, 33% uit een
gezin met een gemiddelde SES en 33% uit een gezin met een hoge SES.
Materialen
De subschaal pro-sociaal gedrag van de Strengths and Difficulty Questionnaire (SDQ)
(Goodman, 1997) is ingevuld door de ouders. De subschaal kent vijf items, geformuleerd als
stellingen. Een voorbeeld van een stelling is ‘deelt makkelijk met andere kinderen’. Ouders
beoordelen de stelling als niet waar, een beetje waar of waar, welke respectievelijk scoren als
0, 1 en 2. De somscore is minimaal 0 en maximaal 10 en wordt gebruikt als maat voor pro-
sociaal gedrag van het kind.
De Sociaal Economische Status (SES) van de kinderen is ingedeeld op basis van een
vragenlijst, ingevuld door de ouders. Vragen hebben betrekking op de woonsituatie,

2

, HET VERBAND TUSSEN EXECUTIEVE FUNCTIES EN SCHOOLPRESTATIES

werkzaamheden en inkomen. Een voorbeeldvraag is ‘wat is uw hoogst genoten opleiding?’
Op basis van de uitkomsten zijn scores toegewezen, waarbij 0 staat voor een lage SES, 1
gemiddeld en 2 hoog.
De Dimensional Change Card Sorting test (DCCS) (Zelazo, 2006) is een procedure
gericht op flexibiliteit en geeft daarmee inzicht in de EF in de vroege ontwikkeling. De
standaardversie, voor kinderen tussen drie en vijf jaar oud, is gebruikt. Kinderen krijgen een
opdracht kaarten te sorteren op basis van steeds wisselende kenmerken. De proportie goed is
gebruikt als maat voor aandacht wisselen.
Als maat voor de schoolprestaties van de deelnemers zijn gestandaardiseerde CITO-
scores uit groep 2 opgevraagd bij de leerkrachten.
Procedure
Middels een computerprogramma willekeurig twaalf voorscholen benaderd. De
voorscholen selecteerden per school veertien of vijftien driejarige kinderen. Ouders gaven
toestemming voor deelname en het opvragen van de CITO-scores. Ouders vulden de SES- en
SDQ vragenlijsten thuis in.
De DCCS werd bij de kinderen op de voorscholen afgenomen door een
gekwalificeerde onderzoeker. De kinderen kregen kaarten te zien met een pictogram, een boot
of een konijn. Van beide pictogrammen waren rode en blauwe versies. De kinderen kregen
eerst de opdracht om de kaarten op kleur te sorteren. Na het opleggen van elke kaart krijgt het
kind ‘goed’ of ‘fout’ te horen. De onderzoeker deed dit één ronde, bestaande uit tien kaarten,
voor. Na drie rondes veranderde de taak in het sorteren op pictogram, zonder dit naar de
kinderen te benoemen. In totaal speelde ieder kind negen rondes.
Statistische analyse
In dit onderzoek wordt het effect van SES op de samenhang tussen schoolprestaties en
aandacht wisselen onderzocht door middel van een meervoudige regressieanalyse in SPSS.
Hierbij zijn SES en aandacht wisselen de predictoren en schoolprestaties de afhankelijke
variabele.
Daarnaast wordt het effect van geslacht op de relatie tussen pro-sociaal gedrag en
schoolprestaties onderzocht middels ANCOVA. Hierbij zijn pro-sociaal gedrag en geslacht de
predictoren en schoolprestaties de afhankelijke variabele.
Resultaten
Er was geen sprake van uitbijters.
Er is een ANCOVA met interactie uitgevoerd om het effect van SES op het verband
tussen schoolprestaties en aandacht wisselen te onderzoeken. De assumptie van gelijke

3