Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Hoorcollege 1a: 3 september 2021 – Inleiding relatievermogensrecht
Inleiding relatievermogensrecht:
Relatievermogensrecht is onderdeel van het familierecht
Wat valt er onder relatievermogensrecht?
o Huwelijksvermogensrecht
o Partnerschapsvermogensrecht
o Samenwoners
o De soort relatie is relevant. Hebben ze een formele relatie (zijn ze gehuwd of geregistreerd
partnerschap) of hebben ze een informele relatie met elkaar (samenwoners al dan niet met een
samenlevingscontract).
Huwelijksvermogensrecht:
Tussen echtgenoten
Boek 1 BW (met name titels 6, 7 en 8)
Algemeen vermogensrecht
Partnerschapsvermogensrecht:
Tussen geregistreerde partners (art. 1:80b BW)
o Boek 1 bevat dus een speciale vermogensrechtelijke regeling voor de gehuwden. Dat deze regeling ook
van toepassing is op de geregistreerde partners volgt uit de schakelbepaling van art. 1:80b BW. In dit
artikel worden namelijk de titels 6, 7 en 8 van boek 1 van overeenkomstige toepassing geplaatst.
Boek 1 BW (met name titels 6, 7 en 8)
Algemeen vermogensrecht
Samenwoners: (Informele relatievorm)
Met of zonder samenlevingscontract
Algemeen vermogensrecht
‘’ Cd van jou, cd van mij
Cd van ons allebei’’
o Voor wie is die cd in geval van een informele relatievorm?
Huwelijksvermogensrecht en partnerschapsvermogensrecht:
Interne werking
o Echtgenoten onderling.
Externe werking
o Echtgenoten jegens derden (schuldeisers).
o Art. 1:85 BW: Creëert ten aanzien van de andere echtgenoot een extra aansprakelijkheid in geval van
schulden ten behoeve van de gewone gang van de huishouding.
Voorbeeld: Partijen zijn gehuwd en mevrouw plaats bij de AH bezorgservice een
boodschappenbestelling met betaling achteraf. Volgens art. 1:85 BW is de man (hoewel hij de
verbintenis niet is aangegaan) hoofdelijk aansprakelijk voor deze schuld. Het gevolg is dat de
verhaalsmogelijkheden worden uitgebreid. De positie van de derde (schuldeisers) wordt in dit geval
versterkt. Boek 1 is niet van toepassing op de samenwoners, de externe werking dat boek 1 met zich
meebrengt, ontbreekt dus bij de samenwoners.
Master Fiscaal Recht
Semester 1
,Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Hoorcollege 1b: 3 september 2021 – Rechten en plichten tussen echtgenoten
Rechten en plichten tussen echtgenoten:
- Titel 6 van Boek 1 BW: Rechten en verplichtingen van echtgenoten
- Art. 1:80b BW: Titel 6 is van overeenkomstige toepassing ingeval van geregistreerd partnerschap
- Titel 6 van Boek 1 is dus niet van toepassing op de samenwoners!
Rechten en plichten tussen echtgenoten:
Zorgplicht tussen echtgenoten (1:81 BW) Morele inhoud huwelijk
Zorgplicht naar minderjarige kinderen (1:82 BW)
Inlichtingenplicht (1:83 BW)
Kosten van de huishouding (1:84 BW)
Schulden gewone gang van de huishouding (1:85 en 1:86 BW)
Art. 1:81 en 1:82 BW:
Art. 1:81 BW: zorgplicht tussen echtgenoten
Getrouwheid, hulp en bijstand
o De verplichting om elkaar getrouwheid, hulp en bijstand te verschaffen, is een morele niet-
vermogensrechtelijke verplichting. Dit is een uitwerking van de huwelijksgelofte (getrouw alle plichten
te vervullen die de wet aan de huwelijkse staat verbindt).
Het nodige verschaffen
o De verplichting om elkaar het nodige te verschaffen, is wel een vermogensrechtelijke verplichting. Deze
verplichting staat enkel tijdens het huwelijk. Eindigt het huwelijk door overlijden, dan is boek 4 BW van
toepassing. Eindigt het huwelijk door echtscheiding, dan is het alimentatierecht van toepassing.
Art. 1:82 BW: zorgplicht naar kinderen
De tot het gezin behorende kinderen verzorgen en opvoeden
o Dit is dus geen onderhoudsverplichting van de ouder jegens het kind, maar een verplichting tussen de
beide echtgenoten dat zij jegens elkaar verplicht zijn tot zorgt voor hun kinderen. Deze zorgplicht ziet op
de tot het gezin horende kinderen, dit ziet dus op de stief- en pleegkinderen. Nakoming kan je
afdwingen.
Art. 1:83 BW:
Art. 1:83 BW: inlichtingenplicht
o
Plicht tot verschaffen van inlichtingen over:
o Gevoerd bestuur, en
o Stand van goederen en schulden
Desgevraagd
o De andere echtgenoot moet dus verlangen dat de echtgenoot de inlichtingen verschaft. Er bestaat dus
geen verplichtingen om op eigen initiatief de inlichtingen te verschaffen.
Gehele vermogen
o Goederen en schulden van de huwelijksgemeenschap maar ook op de eigen goederen en schulden van
de echtgenoot.
Geen verantwoordingsplicht!
o Die verplichting is bedoeld om de andere echtgenoot de mogelijkheid te geven, zich op de hoogte te
brengen van de financiële positie van haar of zijn echtgenoot. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn in het
kader van de bepaling van de vaststelling van ieders draagkracht ter zake van de kosten van de
huishouding.
Niet voldaan?
o Opheffing gemeenschap (art. 1:109 BW)
o Uitsluiten bestuur gemeenschapsgoederen (art. 1:91 lid 1 BW)
o Voldoet de andere echtgenoot niet aan de inlichtingenplicht, dan kan het tot gevolg hebben dat de
gemeenschap wordt opgeheven op grond van art. 1:109 BW. Een ander gevolg is dat de betreffende
echtgenoot wordt uitgesloten van het bestuur van de gemeenschapsgoederen op basis van art. 1:91
BW. Als het tot dit punt komt, is de ontbinding van het huwelijk vaak dichtbij.
Master Fiscaal Recht
Semester 1
,Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Art. 1:84 BW:
Art. 1:84 BW: kosten van de huishouding
o Het bepaalt de verhouding tussen de echtgenoten. Hierdoor heeft art. 1:84 BW interne werking. Dit
geldt ook voor alle echtgenoten en voor alle huwelijksgoederenregimes. Bij schriftelijke overeenkomst
kan van de regeling worden afgeweken, dus bijvoorbeeld bij de akte van huwelijkse voorwaarden.
o Huishouding: De organisatie strekkende tot bevrediging van de materiele en geestelijke levensbehoefte
van de echtgenoten en hun eventuele kinderen. Het gaat dus om uitgaven die een dienstbare functie
vervullen binnen het samenlevingsverband (het gezin). Het gaat om uitgaven die nodig zijn om de
huishouding draaiende te houden en die ook nodig zijn om het gezin normaal te laten functioneren.
Voorbeelden van kosten in de huishouding: de kosten van verzorging en opvoeding van
kinderen, huurtermijnen, rente van hypotheeklening, vakantie de gebruikelijke medische
kosten. Het zijn in ieder geval niet de aflossingen op de hypotheekschuld of betaalde premies
ten behoeve van een kapitaalverzekering, welke verzekering uiteindelijk bestemd is om de
hypotheekschuld mee af te lossen. Dit zijn wel uitgaven, maar vormen geen kosten. De
echtgenoten worden er namelijk niet armer van, door de aflossing wordt de schuld immers
lager.
Aansprakelijkheid
o De echtgenoot die de verbintenis aangaat, is aansprakelijk.
o De uitgaven kan ook onder de werking van art. 1:85 BW vallen, als het een uitgaven is ten behoeve van
de gewone gang van de huishouding. Als dit artikel van toepassing is, ontstaat er een extra
aansprakelijk en is ook de andere echtgenoot aansprakelijk. Hierdoor kan een schuldeiser zich verhalen
op het eigen vermogen van beide echtgenoten en niet enkel op het eigen vermogen van de echtgenoot
die de verbintenis is aangegaan.
Draagplicht (lid 1)
o Gemene inkomen
Het inkomen wat in een huwelijksgemeenschap valt. Er dient dus wel sprake te zijn van enige
huwelijksgemeenschap van partijen.
o Privéinkomen(s) naar evenredigheid
o Gemene vermogen
o Privévermogen(s) naar evenredigheid
Inkomen gaat dus voor vermogen. En gemeenschappelijk gaat voor privé.
Bijdrageplicht/fourneerplicht (lid 2)
o Echtgenoten dienen wel die geldige middelen ter beschikking te stellen overeenkomstig de draagplicht
zoals opgenomen in lid 1. De middelen dienen immer ook daadwerkelijk beschikbaar te zijn om de
kosten van de huishouding te voldoen.
Regelend recht (lid 3)
o Echtgenoten hebben de mogelijkheid om van de regeling van art. 1:84 BW af te wijken. Dit dient te
geschieden bij schriftelijke overeenkomst. Dit hoeft dus geen notariële akte te zijn. In de praktijk wordt
dit dan opgenomen in de akte van huwelijkse voorwaarden.
Art. 1:84 BW:
Belangrijke arresten:
o HR 22 mei 1987, NJ 1988, 231(Ridder te voet)
o HR 15 september 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW3044, NJ 2007, 217
o HR 21 mei 2010, ECLI:NL:HR:2010:BL2134
o HR 29 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW9769, NJ 2012, 409
Art. 1:84 BW:
Volgorde draagplicht kosten huishouding (lid 1):
o Gemene inkomen
o Prívéinkomen(s) naar evenredigheid
o Gemene vermogen
o Privévermogen(s) naar evenredigheid
Art. 1:84 BW:
Master Fiscaal Recht
Semester 1
, Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Het huishouding:
Kosten gemene inkomen is groter dan de kosten€ van de huishouding,
48.000,-
namelijk € 60.000 vs. € 48.000
Inkomen huwelijksgemeenschap: per jaar. De kosten van de
€ 60.000,-
huishouding komen
Inkomen Bob privé: dus volledig ten laste van het gemene
€ 12.000,-
inkomen.
Inkomen Nu privé:
Leonie de kosten van de huishouding volledig
€ 6.000,-voldaan
kunnen worden met het gemene inkomen. Komen we in dit geval
ook niet
Gemeen toe aan
inkomen de privéhuishouding
> kosten inkomens van de echtgenoten.
Ten laste van gemeen inkomen: € 48.000
Art. 1:84 BW:
Ralf en Marieke zijn gehuwd in koude uitsluiting. Zij hebben in hun huwelijkse voorwaarden bepaald dat er dus geen enkele
wettelijke gemeenschap van goederen zou bestaan. Er bestaat dus ook geen huwelijksgemeenschap. Wel hebben ze eigen
inkomen en vermogen.
Het totaal aan privé inkomens is € 75.000. Dit is groter dan de
Kosten huishouding: € 48.000,-
kosten van de huishouding die € 48.000 bedragen. De kosten van
Inkomen Ralf privé: € 45.000,-
de huishouding komen dus volledig ten laste van de privé
Inkomen Marieke privé: € 30.000,-
inkomens. Dit geschiedt dan naar evenredigheid.
Vermogen Ralf privé: € 8.500,-
Vermogen Marieke privé: € 4.500,- Ralf geniet een hoger inkomen dan Marieke. Het aandeel van Ralf
in de kosten van de huishouding is dan ook groter dan het
Privé inkomens Ralf en Marieke > kosten huishouding aandeel van Marieke
Kosten huishouding ten laste van privévermogens naar evenredigheid
Het totaal aan privé inkomsten in € 75.000. Ralf brengt 60% in en
Ten laste van privéinkomen Ralf: € 28.800,- Marieke 40%.
Ten laste van privéinkomen Marieke: € 19.200,- 60% * € 48.000 = € 28.800
40% * € 48.000 = € 19.200
Master Fiscaal Recht
Semester 1
Hoorcollege 1a: 3 september 2021 – Inleiding relatievermogensrecht
Inleiding relatievermogensrecht:
Relatievermogensrecht is onderdeel van het familierecht
Wat valt er onder relatievermogensrecht?
o Huwelijksvermogensrecht
o Partnerschapsvermogensrecht
o Samenwoners
o De soort relatie is relevant. Hebben ze een formele relatie (zijn ze gehuwd of geregistreerd
partnerschap) of hebben ze een informele relatie met elkaar (samenwoners al dan niet met een
samenlevingscontract).
Huwelijksvermogensrecht:
Tussen echtgenoten
Boek 1 BW (met name titels 6, 7 en 8)
Algemeen vermogensrecht
Partnerschapsvermogensrecht:
Tussen geregistreerde partners (art. 1:80b BW)
o Boek 1 bevat dus een speciale vermogensrechtelijke regeling voor de gehuwden. Dat deze regeling ook
van toepassing is op de geregistreerde partners volgt uit de schakelbepaling van art. 1:80b BW. In dit
artikel worden namelijk de titels 6, 7 en 8 van boek 1 van overeenkomstige toepassing geplaatst.
Boek 1 BW (met name titels 6, 7 en 8)
Algemeen vermogensrecht
Samenwoners: (Informele relatievorm)
Met of zonder samenlevingscontract
Algemeen vermogensrecht
‘’ Cd van jou, cd van mij
Cd van ons allebei’’
o Voor wie is die cd in geval van een informele relatievorm?
Huwelijksvermogensrecht en partnerschapsvermogensrecht:
Interne werking
o Echtgenoten onderling.
Externe werking
o Echtgenoten jegens derden (schuldeisers).
o Art. 1:85 BW: Creëert ten aanzien van de andere echtgenoot een extra aansprakelijkheid in geval van
schulden ten behoeve van de gewone gang van de huishouding.
Voorbeeld: Partijen zijn gehuwd en mevrouw plaats bij de AH bezorgservice een
boodschappenbestelling met betaling achteraf. Volgens art. 1:85 BW is de man (hoewel hij de
verbintenis niet is aangegaan) hoofdelijk aansprakelijk voor deze schuld. Het gevolg is dat de
verhaalsmogelijkheden worden uitgebreid. De positie van de derde (schuldeisers) wordt in dit geval
versterkt. Boek 1 is niet van toepassing op de samenwoners, de externe werking dat boek 1 met zich
meebrengt, ontbreekt dus bij de samenwoners.
Master Fiscaal Recht
Semester 1
,Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Hoorcollege 1b: 3 september 2021 – Rechten en plichten tussen echtgenoten
Rechten en plichten tussen echtgenoten:
- Titel 6 van Boek 1 BW: Rechten en verplichtingen van echtgenoten
- Art. 1:80b BW: Titel 6 is van overeenkomstige toepassing ingeval van geregistreerd partnerschap
- Titel 6 van Boek 1 is dus niet van toepassing op de samenwoners!
Rechten en plichten tussen echtgenoten:
Zorgplicht tussen echtgenoten (1:81 BW) Morele inhoud huwelijk
Zorgplicht naar minderjarige kinderen (1:82 BW)
Inlichtingenplicht (1:83 BW)
Kosten van de huishouding (1:84 BW)
Schulden gewone gang van de huishouding (1:85 en 1:86 BW)
Art. 1:81 en 1:82 BW:
Art. 1:81 BW: zorgplicht tussen echtgenoten
Getrouwheid, hulp en bijstand
o De verplichting om elkaar getrouwheid, hulp en bijstand te verschaffen, is een morele niet-
vermogensrechtelijke verplichting. Dit is een uitwerking van de huwelijksgelofte (getrouw alle plichten
te vervullen die de wet aan de huwelijkse staat verbindt).
Het nodige verschaffen
o De verplichting om elkaar het nodige te verschaffen, is wel een vermogensrechtelijke verplichting. Deze
verplichting staat enkel tijdens het huwelijk. Eindigt het huwelijk door overlijden, dan is boek 4 BW van
toepassing. Eindigt het huwelijk door echtscheiding, dan is het alimentatierecht van toepassing.
Art. 1:82 BW: zorgplicht naar kinderen
De tot het gezin behorende kinderen verzorgen en opvoeden
o Dit is dus geen onderhoudsverplichting van de ouder jegens het kind, maar een verplichting tussen de
beide echtgenoten dat zij jegens elkaar verplicht zijn tot zorgt voor hun kinderen. Deze zorgplicht ziet op
de tot het gezin horende kinderen, dit ziet dus op de stief- en pleegkinderen. Nakoming kan je
afdwingen.
Art. 1:83 BW:
Art. 1:83 BW: inlichtingenplicht
o
Plicht tot verschaffen van inlichtingen over:
o Gevoerd bestuur, en
o Stand van goederen en schulden
Desgevraagd
o De andere echtgenoot moet dus verlangen dat de echtgenoot de inlichtingen verschaft. Er bestaat dus
geen verplichtingen om op eigen initiatief de inlichtingen te verschaffen.
Gehele vermogen
o Goederen en schulden van de huwelijksgemeenschap maar ook op de eigen goederen en schulden van
de echtgenoot.
Geen verantwoordingsplicht!
o Die verplichting is bedoeld om de andere echtgenoot de mogelijkheid te geven, zich op de hoogte te
brengen van de financiële positie van haar of zijn echtgenoot. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn in het
kader van de bepaling van de vaststelling van ieders draagkracht ter zake van de kosten van de
huishouding.
Niet voldaan?
o Opheffing gemeenschap (art. 1:109 BW)
o Uitsluiten bestuur gemeenschapsgoederen (art. 1:91 lid 1 BW)
o Voldoet de andere echtgenoot niet aan de inlichtingenplicht, dan kan het tot gevolg hebben dat de
gemeenschap wordt opgeheven op grond van art. 1:109 BW. Een ander gevolg is dat de betreffende
echtgenoot wordt uitgesloten van het bestuur van de gemeenschapsgoederen op basis van art. 1:91
BW. Als het tot dit punt komt, is de ontbinding van het huwelijk vaak dichtbij.
Master Fiscaal Recht
Semester 1
,Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Art. 1:84 BW:
Art. 1:84 BW: kosten van de huishouding
o Het bepaalt de verhouding tussen de echtgenoten. Hierdoor heeft art. 1:84 BW interne werking. Dit
geldt ook voor alle echtgenoten en voor alle huwelijksgoederenregimes. Bij schriftelijke overeenkomst
kan van de regeling worden afgeweken, dus bijvoorbeeld bij de akte van huwelijkse voorwaarden.
o Huishouding: De organisatie strekkende tot bevrediging van de materiele en geestelijke levensbehoefte
van de echtgenoten en hun eventuele kinderen. Het gaat dus om uitgaven die een dienstbare functie
vervullen binnen het samenlevingsverband (het gezin). Het gaat om uitgaven die nodig zijn om de
huishouding draaiende te houden en die ook nodig zijn om het gezin normaal te laten functioneren.
Voorbeelden van kosten in de huishouding: de kosten van verzorging en opvoeding van
kinderen, huurtermijnen, rente van hypotheeklening, vakantie de gebruikelijke medische
kosten. Het zijn in ieder geval niet de aflossingen op de hypotheekschuld of betaalde premies
ten behoeve van een kapitaalverzekering, welke verzekering uiteindelijk bestemd is om de
hypotheekschuld mee af te lossen. Dit zijn wel uitgaven, maar vormen geen kosten. De
echtgenoten worden er namelijk niet armer van, door de aflossing wordt de schuld immers
lager.
Aansprakelijkheid
o De echtgenoot die de verbintenis aangaat, is aansprakelijk.
o De uitgaven kan ook onder de werking van art. 1:85 BW vallen, als het een uitgaven is ten behoeve van
de gewone gang van de huishouding. Als dit artikel van toepassing is, ontstaat er een extra
aansprakelijk en is ook de andere echtgenoot aansprakelijk. Hierdoor kan een schuldeiser zich verhalen
op het eigen vermogen van beide echtgenoten en niet enkel op het eigen vermogen van de echtgenoot
die de verbintenis is aangegaan.
Draagplicht (lid 1)
o Gemene inkomen
Het inkomen wat in een huwelijksgemeenschap valt. Er dient dus wel sprake te zijn van enige
huwelijksgemeenschap van partijen.
o Privéinkomen(s) naar evenredigheid
o Gemene vermogen
o Privévermogen(s) naar evenredigheid
Inkomen gaat dus voor vermogen. En gemeenschappelijk gaat voor privé.
Bijdrageplicht/fourneerplicht (lid 2)
o Echtgenoten dienen wel die geldige middelen ter beschikking te stellen overeenkomstig de draagplicht
zoals opgenomen in lid 1. De middelen dienen immer ook daadwerkelijk beschikbaar te zijn om de
kosten van de huishouding te voldoen.
Regelend recht (lid 3)
o Echtgenoten hebben de mogelijkheid om van de regeling van art. 1:84 BW af te wijken. Dit dient te
geschieden bij schriftelijke overeenkomst. Dit hoeft dus geen notariële akte te zijn. In de praktijk wordt
dit dan opgenomen in de akte van huwelijkse voorwaarden.
Art. 1:84 BW:
Belangrijke arresten:
o HR 22 mei 1987, NJ 1988, 231(Ridder te voet)
o HR 15 september 2006, ECLI:NL:HR:2006:AW3044, NJ 2007, 217
o HR 21 mei 2010, ECLI:NL:HR:2010:BL2134
o HR 29 juni 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW9769, NJ 2012, 409
Art. 1:84 BW:
Volgorde draagplicht kosten huishouding (lid 1):
o Gemene inkomen
o Prívéinkomen(s) naar evenredigheid
o Gemene vermogen
o Privévermogen(s) naar evenredigheid
Art. 1:84 BW:
Master Fiscaal Recht
Semester 1
, Hoorcollege Financieel Familie- en Erfrecht
Het huishouding:
Kosten gemene inkomen is groter dan de kosten€ van de huishouding,
48.000,-
namelijk € 60.000 vs. € 48.000
Inkomen huwelijksgemeenschap: per jaar. De kosten van de
€ 60.000,-
huishouding komen
Inkomen Bob privé: dus volledig ten laste van het gemene
€ 12.000,-
inkomen.
Inkomen Nu privé:
Leonie de kosten van de huishouding volledig
€ 6.000,-voldaan
kunnen worden met het gemene inkomen. Komen we in dit geval
ook niet
Gemeen toe aan
inkomen de privéhuishouding
> kosten inkomens van de echtgenoten.
Ten laste van gemeen inkomen: € 48.000
Art. 1:84 BW:
Ralf en Marieke zijn gehuwd in koude uitsluiting. Zij hebben in hun huwelijkse voorwaarden bepaald dat er dus geen enkele
wettelijke gemeenschap van goederen zou bestaan. Er bestaat dus ook geen huwelijksgemeenschap. Wel hebben ze eigen
inkomen en vermogen.
Het totaal aan privé inkomens is € 75.000. Dit is groter dan de
Kosten huishouding: € 48.000,-
kosten van de huishouding die € 48.000 bedragen. De kosten van
Inkomen Ralf privé: € 45.000,-
de huishouding komen dus volledig ten laste van de privé
Inkomen Marieke privé: € 30.000,-
inkomens. Dit geschiedt dan naar evenredigheid.
Vermogen Ralf privé: € 8.500,-
Vermogen Marieke privé: € 4.500,- Ralf geniet een hoger inkomen dan Marieke. Het aandeel van Ralf
in de kosten van de huishouding is dan ook groter dan het
Privé inkomens Ralf en Marieke > kosten huishouding aandeel van Marieke
Kosten huishouding ten laste van privévermogens naar evenredigheid
Het totaal aan privé inkomsten in € 75.000. Ralf brengt 60% in en
Ten laste van privéinkomen Ralf: € 28.800,- Marieke 40%.
Ten laste van privéinkomen Marieke: € 19.200,- 60% * € 48.000 = € 28.800
40% * € 48.000 = € 19.200
Master Fiscaal Recht
Semester 1
