Kennislijn op4
Stemming-stoornissen
> stemmingsstoornissen is een van de belangrijkste problemen in de gezondheidszorg
Epidemiologie
WHO: depressie een van de vier meest invaliderende ziekten
✤ hoge prevalentie
✤ grote kans op recidief
✤ chroniciteit
✤ psychiatrische en somatische comorbiditeit
Depressie belangrijke risicofactor voor suïcide:
✤ unipolaire depressie 10%
✤ bipolaire depressie 15%
voorkomen van stemmingsstoornissen in NEMESIS-onderzoek
Lifetime prevalentie stemmingsstoornissen
- man > 13,6%
- vrouw > 24,5%
Lifetime prevalentie depressieve stoornis
- man > 10,9%
- vrouw > 20,1%
huisartsen registratie: 5% van de populatie consulteert in verband met stemmingsklachten
Beloop stemmingsstoornissen
duur depressieve episode:
✤ gemiddeld 6 maanden
✤ 10% chronisch beloop van 2 jaar
risico op recidief binnen 10 jaar is tussen de 35 en 65%
prognostisch factoren:
✤ ernstiger depressie
✤ langere duur
✤ comorbide psychiatrische aandoeningen
✤ comorbide somatische aandoeningen
✤ gebrek aan sociale steun
Hoe ontstaat depressie
etnologisch factoren bij depressie:
biologische verklaring
- erfelijke aanleg
- disbalans neurotransmitters
- somatische factoren
psychosociaal: (hulpeloosheid, verlies > een negatieve denkschema)
- persoonlijkheid structuur
- leertheorie
- cognitieve theorie
stress / life time events
erfelijke aanleg tot wel 50% bepalend voor het ontstaan van een depressieve stoornis
1
:
,herkenen van een depressie:
✤ symptomen belemmeren het dagelijks functioneren
✤ diagnose stellen (is eenvoudig):
- verlies van eetlust
- concentratie problemen
- vermoeidheid
- slapeloosheid
> dit kunnen oorzaken zijn van een somatische aandoening
Hoe herken je het / symptomen:
✤ psychologisch
✤ gedragsmatig
✤ functioneel
psychologische symptomen:
depressie stemming
✤ neerslachtig
✤ bedroefd
✤ hopeloos
✤ dag schommeling
vermoeidheid
✤ verlies van energie
✤ verlies van initiatief en kracht
angst
cognitieve stoornissen
✤ denken vorm (traag denken, gedachten niet vast kunnen houden)
✤ denken inhoud (schuld gedachten, zelfverwijt)
✤ geheugen problemen
✤ concentratie problemen
✤ besluiteloosheid
2
,gedragsmatige symptomen
✤ isoleren
✤ huilbuilen
✤ psychomotorische agitatie of remming
✤ verlies van vermogen om plezier te vinden in bezigheden
✤ verminderde productiviteit
✤ denken aan of praten over de dood
functionele symptomen
✤ eetstoornissen, gewichtsverandering
✤ seksuele stoornissen
✤ slaap stoornissen
✤ obstipatie, lichamelijke klachten
wanneer noem je het depressie (diagnostiek)
> symptomen van een depressieve stoornis volgens DSM V:
1. sombere stemming
2. intresse verlies
3. verlies van eetlust, gewichtsverandering
4. moeite met in of doorslapen
5. snel geïrriteerd, vijandige houding of juist geremd en apathisch
6. moe en lusteloos, verlies van energie
7. schuldgevoelens en gevoelens van waardeloosheid
8. zich moeilijk kunnen concentreren en of beslissingen kunnen nemen
9. telkens aan de dood denken of dood willen
> 5 of meer symptomen zijn binnen dezelfde periode van 2 weken aanwezig geweest en wijken af
het eerdere functioneren ofwel “een sombere stemming, ofwel verlies van interesse / plezier”
gevolgen en gevaar
> beperkingen in sociaal, emotioneel en lichamelijk functioneren
✤ eenzaamheid
✤ ongezonde leefstijl
✤ slecht opgevlogen medicatie
✤ isolatie
✤ gebruik van middelen
✤ suïcide
je moet ook goed opletten op partners:
✤ sociaal isolement
✤ relatie met de patiënt wordt aangetast
✤ gevoel partner verloren te hebben
rol van verpleegkundige bij behandeling depressie
✤ medische diagnostiek alleen is het te beperkt
✤ depressie vraagt om een multi disciplinaire aanpak
✤ zorg altijd voor een goede verpleegkundige diagnose gebaseerd op systematisch uitgevoerd
behoeften onderzoek
multidisciplinaire richtlijn depressie
eerste stap interventie door verpleegkundige:
✤ psycho educatie
✤ actief volgen
✤ dagstructurering
combinatie therapieën
✤ psychologische interventie (C/GT/IPT)
✤ behandeling met medicijnen (farmacotherapie)
✤ ondersteunende therapieën (lichttherapie / ECT)
3
, verpleegkundige diagnose en interventies bij depressie
DIAGNOSE INTERVENTIES
observeren
stemming of gevoelswisselingen (bijvoorbeeld psycho educatie
zichtbaar huilen of een sombere
gezichtsuitdrukking)
uitspraken die wijzen op negatieve gedachten gedragsmatige interventies
(bijvoorbeeld alles mislukt bij mij)
een vorm van een problematisch gedrag cognitieve interventies
(bijvoorbeeld de patiënt trekt zich terug)
GEDRAGSMATIGE INTERVENTIE COGNITIEVE INTERVENTIE
- activiteiten rapport: uitleg over automatische gedachten
nuancering beeld
herkennen van activiteiten die een slecht of negatief
gevoel geven
vervangen activiteiten
- balans in het activiteiten patroon
- dag structuur
- week structuur
- thuissituatie
> terugval preventieplan
5G schema: gebeurtenis, gedachten, gevoel,
gedrag, gevolg
manieren om automatische gedachten uit te dagen
experimenten met gedrag
5G schema:
Gebeurtenis > wat zie je door een camera
Gedachten > wat ging door je hoofd
Gevoel / gewaarwording > 5 B’s
Gedrag > wat deed je
Gevolg > wat was het gevolg van je gedrag
5B’s:
✤ boos
✤ bedroefd
✤ beschaamd
✤ blij
✤ bang
4
Stemming-stoornissen
> stemmingsstoornissen is een van de belangrijkste problemen in de gezondheidszorg
Epidemiologie
WHO: depressie een van de vier meest invaliderende ziekten
✤ hoge prevalentie
✤ grote kans op recidief
✤ chroniciteit
✤ psychiatrische en somatische comorbiditeit
Depressie belangrijke risicofactor voor suïcide:
✤ unipolaire depressie 10%
✤ bipolaire depressie 15%
voorkomen van stemmingsstoornissen in NEMESIS-onderzoek
Lifetime prevalentie stemmingsstoornissen
- man > 13,6%
- vrouw > 24,5%
Lifetime prevalentie depressieve stoornis
- man > 10,9%
- vrouw > 20,1%
huisartsen registratie: 5% van de populatie consulteert in verband met stemmingsklachten
Beloop stemmingsstoornissen
duur depressieve episode:
✤ gemiddeld 6 maanden
✤ 10% chronisch beloop van 2 jaar
risico op recidief binnen 10 jaar is tussen de 35 en 65%
prognostisch factoren:
✤ ernstiger depressie
✤ langere duur
✤ comorbide psychiatrische aandoeningen
✤ comorbide somatische aandoeningen
✤ gebrek aan sociale steun
Hoe ontstaat depressie
etnologisch factoren bij depressie:
biologische verklaring
- erfelijke aanleg
- disbalans neurotransmitters
- somatische factoren
psychosociaal: (hulpeloosheid, verlies > een negatieve denkschema)
- persoonlijkheid structuur
- leertheorie
- cognitieve theorie
stress / life time events
erfelijke aanleg tot wel 50% bepalend voor het ontstaan van een depressieve stoornis
1
:
,herkenen van een depressie:
✤ symptomen belemmeren het dagelijks functioneren
✤ diagnose stellen (is eenvoudig):
- verlies van eetlust
- concentratie problemen
- vermoeidheid
- slapeloosheid
> dit kunnen oorzaken zijn van een somatische aandoening
Hoe herken je het / symptomen:
✤ psychologisch
✤ gedragsmatig
✤ functioneel
psychologische symptomen:
depressie stemming
✤ neerslachtig
✤ bedroefd
✤ hopeloos
✤ dag schommeling
vermoeidheid
✤ verlies van energie
✤ verlies van initiatief en kracht
angst
cognitieve stoornissen
✤ denken vorm (traag denken, gedachten niet vast kunnen houden)
✤ denken inhoud (schuld gedachten, zelfverwijt)
✤ geheugen problemen
✤ concentratie problemen
✤ besluiteloosheid
2
,gedragsmatige symptomen
✤ isoleren
✤ huilbuilen
✤ psychomotorische agitatie of remming
✤ verlies van vermogen om plezier te vinden in bezigheden
✤ verminderde productiviteit
✤ denken aan of praten over de dood
functionele symptomen
✤ eetstoornissen, gewichtsverandering
✤ seksuele stoornissen
✤ slaap stoornissen
✤ obstipatie, lichamelijke klachten
wanneer noem je het depressie (diagnostiek)
> symptomen van een depressieve stoornis volgens DSM V:
1. sombere stemming
2. intresse verlies
3. verlies van eetlust, gewichtsverandering
4. moeite met in of doorslapen
5. snel geïrriteerd, vijandige houding of juist geremd en apathisch
6. moe en lusteloos, verlies van energie
7. schuldgevoelens en gevoelens van waardeloosheid
8. zich moeilijk kunnen concentreren en of beslissingen kunnen nemen
9. telkens aan de dood denken of dood willen
> 5 of meer symptomen zijn binnen dezelfde periode van 2 weken aanwezig geweest en wijken af
het eerdere functioneren ofwel “een sombere stemming, ofwel verlies van interesse / plezier”
gevolgen en gevaar
> beperkingen in sociaal, emotioneel en lichamelijk functioneren
✤ eenzaamheid
✤ ongezonde leefstijl
✤ slecht opgevlogen medicatie
✤ isolatie
✤ gebruik van middelen
✤ suïcide
je moet ook goed opletten op partners:
✤ sociaal isolement
✤ relatie met de patiënt wordt aangetast
✤ gevoel partner verloren te hebben
rol van verpleegkundige bij behandeling depressie
✤ medische diagnostiek alleen is het te beperkt
✤ depressie vraagt om een multi disciplinaire aanpak
✤ zorg altijd voor een goede verpleegkundige diagnose gebaseerd op systematisch uitgevoerd
behoeften onderzoek
multidisciplinaire richtlijn depressie
eerste stap interventie door verpleegkundige:
✤ psycho educatie
✤ actief volgen
✤ dagstructurering
combinatie therapieën
✤ psychologische interventie (C/GT/IPT)
✤ behandeling met medicijnen (farmacotherapie)
✤ ondersteunende therapieën (lichttherapie / ECT)
3
, verpleegkundige diagnose en interventies bij depressie
DIAGNOSE INTERVENTIES
observeren
stemming of gevoelswisselingen (bijvoorbeeld psycho educatie
zichtbaar huilen of een sombere
gezichtsuitdrukking)
uitspraken die wijzen op negatieve gedachten gedragsmatige interventies
(bijvoorbeeld alles mislukt bij mij)
een vorm van een problematisch gedrag cognitieve interventies
(bijvoorbeeld de patiënt trekt zich terug)
GEDRAGSMATIGE INTERVENTIE COGNITIEVE INTERVENTIE
- activiteiten rapport: uitleg over automatische gedachten
nuancering beeld
herkennen van activiteiten die een slecht of negatief
gevoel geven
vervangen activiteiten
- balans in het activiteiten patroon
- dag structuur
- week structuur
- thuissituatie
> terugval preventieplan
5G schema: gebeurtenis, gedachten, gevoel,
gedrag, gevolg
manieren om automatische gedachten uit te dagen
experimenten met gedrag
5G schema:
Gebeurtenis > wat zie je door een camera
Gedachten > wat ging door je hoofd
Gevoel / gewaarwording > 5 B’s
Gedrag > wat deed je
Gevolg > wat was het gevolg van je gedrag
5B’s:
✤ boos
✤ bedroefd
✤ beschaamd
✤ blij
✤ bang
4
