Leren Communiceren
Hoofdstuk 1 Doelgericht communiceren
Communicatie gebeurt altijd met bepaalde doelen: de zender wil er iets mee bereiken. Ook de
ontvanger heeft bepaalde doelen.
De inhoud van de uiting bestaat uit de zakelijke informatie die er wordt uitgewisseld en de manier
waarop de uiting geuit wordt. De ontvanger krijgt hierdoor een bepaald beeld van de zender.
In het communicatiemodel zijn vier verschillende boodschappen te onderscheiden:
1. De appellerende boodschap: het doel van de uiting; datgene wat de zender wil bereiken.
a. Directe communicatiedoelen
b. Beleidsdoelen: met de uiting wil men het gedrag van de ontvanger beïnvloeden en
dat weer met het oog op nog verdere beleidsdoelen.
2. De expressieve boodschap: de zender vertelt iets over zichzelf, bijvoorbeeld over zijn normen
en waarden. Bij communicatie speelt dus niet alleen een rol wie de zender is, maar ook hoe
hij zich presenteert. Door imponeer- en façadegedrag krijg je vaak geen heldere expressieve
boodschap.
3. De relationele boodschap betreft de manier waarop de zender blijkens de uiting tegen de
ontvanger aankijkt. Er zijn vier soorten veronderstellingen die invloed kunnen hebben op het
verloop van de communicatie:
a. Veronderstellingen over de kennis van de ontvanger.
b. Veronderstellingen over de taalvaardigheid van de ontvanger.
c. Veronderstellingen over normen, waarden, voorkeuren en smaak van de ontvanger.
d. Veronderstellingen over de relatie tussen zender en ontvanger.
Ontvangers zijn gevoelig voor de wijze waarop ze worden aangesproken. Dit heeft te maken
met de menselijke eigenschappen zelfbeschikking en eigenwaarde.
4. De referentiële boodschap betreft het feitelijke onderwerp van de uiting en wat daarover
wordt gezegd.
Doelen van zenders:
- Informatief. Er is sprake van een informatief doel als de zender kennis wil overdragen.
- Instructief. Bij instructieve doelen gaat het om vaardigheden bij de ontvanger.
- Persuasief. Bij persuasieve doelen gaat het om beïnvloeding van de mening of de houding
van de ontvanger.
- Motiverend. Een motiverende doelstelling gaat verder dan een persuasieve. De zender wil de
ontvanger niet alleen overtuigen, maar hij wil ook bereiken dat deze bereid is om iets te
doen of te laten.
- Affectief. We spreken van affectieve doelen als de zender een bepaalde emotie wil
overbrengen.
In de praktijk worden deze doelstellingen bijna altijd gecombineerd. De combinatie van de
doelstellingen is niet willekeurig; er is bijna altijd een bepaalde rangorde. Er is één
hoofddoelstellingen en de andere ondersteunen deze.
, Als doelen van ontvangers naadloos aansluiten bij die van de zender, spreken we van symmetrische
doelen.
- Kennis verwerven: ontvangers willen op de hoogte raken van bepaalde zaken, willen
begrijpen hoe dingen werken etc.
- Vaardigheden verwerven.
- Standpunt bepalen: ‘wat vind ik van..?’
- Beslissingen nemen. Dit gaat iets verder dan de meningsvorming.
- Genieten, ontroerd raken
Onduidelijkheid over de doelen:
- De zender denkt dat hij duidelijk genoeg is.
- De zender verkeert niet in de positie om invloed uit te oefenen op de ontvanger.
- De zender is bewust onduidelijk, omdat duidelijkheid verantwoordelijkheid met zich
meebrengt.
- Zenders willen ontvangers vrij laten om zelf te beslissen wat zij van iets vinden en wat ze
willen doen.
De zender wil de ontvanger overtuigen van zijn boodschap en kan dit doen door middel van:
- Beloning van het nieuwe gedrag
- Straf
- Normen en waarden
- Ethos: het vertrouwen dat de ontvanger in de zender heeft.
- Wij-gevoel. De zender kan laten zien dat de gewenste opvatting of het gewenste gedrag
nodig is om bij een bepaalde groep te horen.
Feedback -> de informatie over het effect van de boodschap
- Indirecte feedback: het gebruik van non-verbale signalen. Het stellen van vragen na een
presentatie. Voor de zender is dit vaak lastig te interpreteren.
- Directe feedback: de ontvanger vertelt de zender wat hij van de boodschap vindt.
Metacommunicatie -> de communicatie is zelf het onderwerp van gesprek. Dit kan bijvoorbeeld
voorkomen in evaluaties van bijeenkomsten en functioneringsgesprekken.
Het geven van feedback:
- Maak een bewuste keuze op welke van de vier aspecten je feedback geeft.
- Geef zowel positieve als negatieve feedback.
- Geef productieve feedback.
- Geef de feedback niet in de jij-vorm, maar in de ik-vorm.
Het krijgen van feedback:
- Vat de feedback niet onmiddellijk op als een persoonlijke aanval
- Ga niet onmiddellijk in de verdediging
- Vraag door naar de bedoeling
- Toon waardering voor de feedback
Hoofdstuk 1 Doelgericht communiceren
Communicatie gebeurt altijd met bepaalde doelen: de zender wil er iets mee bereiken. Ook de
ontvanger heeft bepaalde doelen.
De inhoud van de uiting bestaat uit de zakelijke informatie die er wordt uitgewisseld en de manier
waarop de uiting geuit wordt. De ontvanger krijgt hierdoor een bepaald beeld van de zender.
In het communicatiemodel zijn vier verschillende boodschappen te onderscheiden:
1. De appellerende boodschap: het doel van de uiting; datgene wat de zender wil bereiken.
a. Directe communicatiedoelen
b. Beleidsdoelen: met de uiting wil men het gedrag van de ontvanger beïnvloeden en
dat weer met het oog op nog verdere beleidsdoelen.
2. De expressieve boodschap: de zender vertelt iets over zichzelf, bijvoorbeeld over zijn normen
en waarden. Bij communicatie speelt dus niet alleen een rol wie de zender is, maar ook hoe
hij zich presenteert. Door imponeer- en façadegedrag krijg je vaak geen heldere expressieve
boodschap.
3. De relationele boodschap betreft de manier waarop de zender blijkens de uiting tegen de
ontvanger aankijkt. Er zijn vier soorten veronderstellingen die invloed kunnen hebben op het
verloop van de communicatie:
a. Veronderstellingen over de kennis van de ontvanger.
b. Veronderstellingen over de taalvaardigheid van de ontvanger.
c. Veronderstellingen over normen, waarden, voorkeuren en smaak van de ontvanger.
d. Veronderstellingen over de relatie tussen zender en ontvanger.
Ontvangers zijn gevoelig voor de wijze waarop ze worden aangesproken. Dit heeft te maken
met de menselijke eigenschappen zelfbeschikking en eigenwaarde.
4. De referentiële boodschap betreft het feitelijke onderwerp van de uiting en wat daarover
wordt gezegd.
Doelen van zenders:
- Informatief. Er is sprake van een informatief doel als de zender kennis wil overdragen.
- Instructief. Bij instructieve doelen gaat het om vaardigheden bij de ontvanger.
- Persuasief. Bij persuasieve doelen gaat het om beïnvloeding van de mening of de houding
van de ontvanger.
- Motiverend. Een motiverende doelstelling gaat verder dan een persuasieve. De zender wil de
ontvanger niet alleen overtuigen, maar hij wil ook bereiken dat deze bereid is om iets te
doen of te laten.
- Affectief. We spreken van affectieve doelen als de zender een bepaalde emotie wil
overbrengen.
In de praktijk worden deze doelstellingen bijna altijd gecombineerd. De combinatie van de
doelstellingen is niet willekeurig; er is bijna altijd een bepaalde rangorde. Er is één
hoofddoelstellingen en de andere ondersteunen deze.
, Als doelen van ontvangers naadloos aansluiten bij die van de zender, spreken we van symmetrische
doelen.
- Kennis verwerven: ontvangers willen op de hoogte raken van bepaalde zaken, willen
begrijpen hoe dingen werken etc.
- Vaardigheden verwerven.
- Standpunt bepalen: ‘wat vind ik van..?’
- Beslissingen nemen. Dit gaat iets verder dan de meningsvorming.
- Genieten, ontroerd raken
Onduidelijkheid over de doelen:
- De zender denkt dat hij duidelijk genoeg is.
- De zender verkeert niet in de positie om invloed uit te oefenen op de ontvanger.
- De zender is bewust onduidelijk, omdat duidelijkheid verantwoordelijkheid met zich
meebrengt.
- Zenders willen ontvangers vrij laten om zelf te beslissen wat zij van iets vinden en wat ze
willen doen.
De zender wil de ontvanger overtuigen van zijn boodschap en kan dit doen door middel van:
- Beloning van het nieuwe gedrag
- Straf
- Normen en waarden
- Ethos: het vertrouwen dat de ontvanger in de zender heeft.
- Wij-gevoel. De zender kan laten zien dat de gewenste opvatting of het gewenste gedrag
nodig is om bij een bepaalde groep te horen.
Feedback -> de informatie over het effect van de boodschap
- Indirecte feedback: het gebruik van non-verbale signalen. Het stellen van vragen na een
presentatie. Voor de zender is dit vaak lastig te interpreteren.
- Directe feedback: de ontvanger vertelt de zender wat hij van de boodschap vindt.
Metacommunicatie -> de communicatie is zelf het onderwerp van gesprek. Dit kan bijvoorbeeld
voorkomen in evaluaties van bijeenkomsten en functioneringsgesprekken.
Het geven van feedback:
- Maak een bewuste keuze op welke van de vier aspecten je feedback geeft.
- Geef zowel positieve als negatieve feedback.
- Geef productieve feedback.
- Geef de feedback niet in de jij-vorm, maar in de ik-vorm.
Het krijgen van feedback:
- Vat de feedback niet onmiddellijk op als een persoonlijke aanval
- Ga niet onmiddellijk in de verdediging
- Vraag door naar de bedoeling
- Toon waardering voor de feedback
