Maatschappijleer Rechtsstaat VWO 5
§1 Idee en oorsprong rechtsstaat
1. Wat is een rechtsstaat?
Nederland is een democratische rechtsstaat: burgers kunnen indirect
meebeslissen over politieke kwesties en worden beschermd tegen machthebbers.
Rechtsstaat: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd
tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
Sociale rechtsstaat: er zijn wetten en voorzieningen om de welvaart en
welzijn van burgers te bevorderen.
In een rechtsstaat is vertrouwen en wederkerigheid belangrijk en het zorgt voor
rechtszekerheid (Sociale premies).
2. Hoe is de rechtsstaat ontstaan?
Uitgangspunt van de verlichting was dat mensen in gelijkheid en vrijheid werden
geboren. Democratisch vastgestelde regels leidden tot het sociale contract.
Sociaal contract: tot afspraken komen om in natuurlijke vrijheid en gelijkheid
te leven, burgers en overheid accepteren hun rechten en plichten.
De staat moest veiligheid burgers garanderen en hun eigendommen beschermen en
de staat heeft geweldsmonopolie, maar er waren afspraken zodat ze geen misbruik
ervan konden maken.
Staat wordt meester en knecht: burgers bepalen welke macht de staat over hen mag
uitvoeren. Montesquieu bedacht trias politica: wetgevende, uitvoerende en
rechtssprekende macht.
Grondbeginselen rechtsstaat:
Grondrechten: mensen in vrijheid en gelijkheid geboren
Soevereiniteit en democratie: mensen sluiten gezamenlijk vredesakkoord (sc)
Legaliteit: staat is gebonden aan wetten
Trias politica: macht van staat wordt verder begrensd
3. De eerste rechtsstaten
Onafhankelijkheidsverklaring, de grondwet en de Bill of Rights vormen Amerikaanse
constitutie.
In Frankrijk was chaos totdat Napoleon verlichte dictatuur uitriep.
Verlichte dictatuur: dictatuur waarin de machthebber in zekere mate
rekening houdt met de bevolking.
Na de slag bij Waterloo werden oude machtsverhoudingen weer hersteld.
§1 Idee en oorsprong rechtsstaat
1. Wat is een rechtsstaat?
Nederland is een democratische rechtsstaat: burgers kunnen indirect
meebeslissen over politieke kwesties en worden beschermd tegen machthebbers.
Rechtsstaat: een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd
tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
Sociale rechtsstaat: er zijn wetten en voorzieningen om de welvaart en
welzijn van burgers te bevorderen.
In een rechtsstaat is vertrouwen en wederkerigheid belangrijk en het zorgt voor
rechtszekerheid (Sociale premies).
2. Hoe is de rechtsstaat ontstaan?
Uitgangspunt van de verlichting was dat mensen in gelijkheid en vrijheid werden
geboren. Democratisch vastgestelde regels leidden tot het sociale contract.
Sociaal contract: tot afspraken komen om in natuurlijke vrijheid en gelijkheid
te leven, burgers en overheid accepteren hun rechten en plichten.
De staat moest veiligheid burgers garanderen en hun eigendommen beschermen en
de staat heeft geweldsmonopolie, maar er waren afspraken zodat ze geen misbruik
ervan konden maken.
Staat wordt meester en knecht: burgers bepalen welke macht de staat over hen mag
uitvoeren. Montesquieu bedacht trias politica: wetgevende, uitvoerende en
rechtssprekende macht.
Grondbeginselen rechtsstaat:
Grondrechten: mensen in vrijheid en gelijkheid geboren
Soevereiniteit en democratie: mensen sluiten gezamenlijk vredesakkoord (sc)
Legaliteit: staat is gebonden aan wetten
Trias politica: macht van staat wordt verder begrensd
3. De eerste rechtsstaten
Onafhankelijkheidsverklaring, de grondwet en de Bill of Rights vormen Amerikaanse
constitutie.
In Frankrijk was chaos totdat Napoleon verlichte dictatuur uitriep.
Verlichte dictatuur: dictatuur waarin de machthebber in zekere mate
rekening houdt met de bevolking.
Na de slag bij Waterloo werden oude machtsverhoudingen weer hersteld.
