Samenvatting hoorcolleges inleiding in de forensische psychologie
Hc 1
Geschiedenis forensische psychologie
Ontstaan bij Hippocrates (460-377 v. Chr.)
15e eeuw, eerste psychiatrische zorg
➔ Dolhuizen, forensische zorg
Johannes Wier (1515-1588) → neurologische oorzaak
➔ Forensische wetenschap
Een ommekeer: De Verlichting (18e eeuw)
1810: Code Pénal (FR)
1809: crimineel wetboek (NL)
1811: Code Pénal (NL)
1886: invoering Wetboek van Strafrecht
19e eeuw
- Pinel: ‘manie sans délire’
➔ Gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
➔ Mensen met normale intelligentie kunnen ook delict plegen
1841: eerste krankzinnigenwet
➔ Niet alleen straffen, ook ‘verbeteren’
Vier verklaringen van psychische stoornissen
- Erfelijkheid (Lombroso)
- Degeneratie (verslechtering van kenmerken)
→ ook erfelijk, maar wordt met de generatie steeds slechter
- Evolutie
- Neurologische verklaringen
Strafrecht jeugdigen in 19e / 20e eeuw
➔ Eerder: geen onderscheid tussen kind en volwassene
➔ Tijdens Code Pénal: ‘zonder oordeel des onderscheids’, dus lagere straf onder
16 jaar (kind <10 jaar niet bestraffen)
,1905: invoering kinderwetten
➔ Dader meer centraal i.p.v. daad: gericht op herstel / verbetering
20e eeuw
Voorstel van Hamel
- Lichtere vergrijpen: maatregel / straf ter afschrikking
- Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging van lange duur
- Zeer zware gevallen: ter beschikking stelling (eerste opkomst van TBS) van de
regering; behandeling van 10 jaar en daarna verdere overweging
1928: psychopatenwetten
➔ Opname strafrecht: tbs (ter beschikking stelling) van de regering (TBR) en
verpleging
1933: Stopwet
➔ Teveel TBS’ers (enkel nog de zwaardere vergrijpen)
Ontwikkeling na de Tweede Wereldoorlog
➔ Meer genuanceerde opvattingen
➔ Wetenschap en praktijk meer met elkaar integreren
➔ Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor gedetineerden met
een psychische stoornis
Rond 1995: introductie Longstay-afdelingen
Basiswetgeving TBS
➔ 1988 naamsverandering: TBR → TBS
Straffen of behandelen?
- Proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan tot het te
voorkomen gevaar
- Subsidiariteit: een ingrijp en de maatregel is alleen toelaatbaar als met een
lichtere straf niet kan worden volstaan
- Doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in het
afwenden van het gevaar
,Basis onder opleggen maatregel:
- Delict gepleegd waarvoor minstens 4 jaar gevangenis kan worden opgelegd
(ernst is hier criterium)
- Niet (helemaal) verantwoordelijk te houden als gevolg van psychische ziekte
of stoornis
= (verminderd) toerekeningsvatbaar
- Die indien niet behandeld tot herhaling (recidive) van delict leidt
(theoretisch gezien 100%)
➔ Door behandeling moet het recidiverisico terugdringen tot maatschappelijk
aanvaardbare normen
TBS is een behandelmaatregel en geen strafmaatregel
➔ Het is de bedoeling dat de persoon ooit terug in de maatschappij kan
(resocialisatie)
➔ Beveiliging van de samenleving is het directe doel
Verhouding controle-zorg:
- Op korte termijn door hoge beveiliging van gebouwen
- Op lange termijn door de stoornis / ziekte zodanig te behandelen dat gevaar
voor herhaling voldoende geweken is
➔ Verlof is onderdeel van het TBS-stelsel
2006 Commissie Visser Parlementair Onderzoek:
- Belangrijkste verbeteringen: langer volgen van TBS-gestelden na
voorwaardelijke beëindiging
- Onderzoek naar risico’s en effecten van TBS-behandelingen
Enkele incidenten bepalen beeld TBS-gestelde (bij verlof)
Behandeling TBS:
- Herstelgericht
- Shared decision making
- Gefaseerde zorg (verschillende fases)
- Onderhandelingshuishouding waar mogelijk (vrijwillig), bevelshuishouding
waar nodig (gedwongen)
, ➔ Basis van behandeling:
- Integrale zorg: biopsychosociaal model van Engel
- RNR-model
Typen verlof: begeleid, onbegeleid, transmuraal en proefverlof
NL: TBS
BE: internering
➔ Komt op hetzelfde neer
In België: internering een controversiële maatregel
2013: meer dan 1100 geïnterneerden in Belgische gevangenissen
- Geen adequate zorg / begeleiding
- Geen toekomstperspectief
België meerdere malen veroordeeld door Europees Hof voor de Rechten van de
Mens
Herziening interneringswet in 2016
Hc 2
Verklaringsmodellen antisociaal gedrag
- Behandelingsgericht
o Risk-Need-Responsivity (RNR) model
o Good Lives Model (GLM)
- Theoretisch
o Biopsychosociaal model
Risk-Need-Responsivity model
Drie principes voor effectieve daderrehabilitatie:
- Risicoprincipe (Risk)
➔ Wie behandelen?
o Aansluiting bij risiconiveau dader
o 1) intensiteit behandeling, 2) recidiverisico dader
- Behoefteprincipe (Need)
➔ Wat behandelen?
o Behandelen van criminogenic need (hebben geleid tot het delict)
Hc 1
Geschiedenis forensische psychologie
Ontstaan bij Hippocrates (460-377 v. Chr.)
15e eeuw, eerste psychiatrische zorg
➔ Dolhuizen, forensische zorg
Johannes Wier (1515-1588) → neurologische oorzaak
➔ Forensische wetenschap
Een ommekeer: De Verlichting (18e eeuw)
1810: Code Pénal (FR)
1809: crimineel wetboek (NL)
1811: Code Pénal (NL)
1886: invoering Wetboek van Strafrecht
19e eeuw
- Pinel: ‘manie sans délire’
➔ Gemoedstoestand zonder aantasting van het verstand
➔ Mensen met normale intelligentie kunnen ook delict plegen
1841: eerste krankzinnigenwet
➔ Niet alleen straffen, ook ‘verbeteren’
Vier verklaringen van psychische stoornissen
- Erfelijkheid (Lombroso)
- Degeneratie (verslechtering van kenmerken)
→ ook erfelijk, maar wordt met de generatie steeds slechter
- Evolutie
- Neurologische verklaringen
Strafrecht jeugdigen in 19e / 20e eeuw
➔ Eerder: geen onderscheid tussen kind en volwassene
➔ Tijdens Code Pénal: ‘zonder oordeel des onderscheids’, dus lagere straf onder
16 jaar (kind <10 jaar niet bestraffen)
,1905: invoering kinderwetten
➔ Dader meer centraal i.p.v. daad: gericht op herstel / verbetering
20e eeuw
Voorstel van Hamel
- Lichtere vergrijpen: maatregel / straf ter afschrikking
- Zwaardere vergrijpen: behandeling en verpleging van lange duur
- Zeer zware gevallen: ter beschikking stelling (eerste opkomst van TBS) van de
regering; behandeling van 10 jaar en daarna verdere overweging
1928: psychopatenwetten
➔ Opname strafrecht: tbs (ter beschikking stelling) van de regering (TBR) en
verpleging
1933: Stopwet
➔ Teveel TBS’ers (enkel nog de zwaardere vergrijpen)
Ontwikkeling na de Tweede Wereldoorlog
➔ Meer genuanceerde opvattingen
➔ Wetenschap en praktijk meer met elkaar integreren
➔ Betere zorg voor gevangenen en ook speciale zorg voor gedetineerden met
een psychische stoornis
Rond 1995: introductie Longstay-afdelingen
Basiswetgeving TBS
➔ 1988 naamsverandering: TBR → TBS
Straffen of behandelen?
- Proportionaliteit: de ingreep of maatregel moet in verhouding staan tot het te
voorkomen gevaar
- Subsidiariteit: een ingrijp en de maatregel is alleen toelaatbaar als met een
lichtere straf niet kan worden volstaan
- Doelmatigheid: de behandeling of maatregel moet effectief zijn in het
afwenden van het gevaar
,Basis onder opleggen maatregel:
- Delict gepleegd waarvoor minstens 4 jaar gevangenis kan worden opgelegd
(ernst is hier criterium)
- Niet (helemaal) verantwoordelijk te houden als gevolg van psychische ziekte
of stoornis
= (verminderd) toerekeningsvatbaar
- Die indien niet behandeld tot herhaling (recidive) van delict leidt
(theoretisch gezien 100%)
➔ Door behandeling moet het recidiverisico terugdringen tot maatschappelijk
aanvaardbare normen
TBS is een behandelmaatregel en geen strafmaatregel
➔ Het is de bedoeling dat de persoon ooit terug in de maatschappij kan
(resocialisatie)
➔ Beveiliging van de samenleving is het directe doel
Verhouding controle-zorg:
- Op korte termijn door hoge beveiliging van gebouwen
- Op lange termijn door de stoornis / ziekte zodanig te behandelen dat gevaar
voor herhaling voldoende geweken is
➔ Verlof is onderdeel van het TBS-stelsel
2006 Commissie Visser Parlementair Onderzoek:
- Belangrijkste verbeteringen: langer volgen van TBS-gestelden na
voorwaardelijke beëindiging
- Onderzoek naar risico’s en effecten van TBS-behandelingen
Enkele incidenten bepalen beeld TBS-gestelde (bij verlof)
Behandeling TBS:
- Herstelgericht
- Shared decision making
- Gefaseerde zorg (verschillende fases)
- Onderhandelingshuishouding waar mogelijk (vrijwillig), bevelshuishouding
waar nodig (gedwongen)
, ➔ Basis van behandeling:
- Integrale zorg: biopsychosociaal model van Engel
- RNR-model
Typen verlof: begeleid, onbegeleid, transmuraal en proefverlof
NL: TBS
BE: internering
➔ Komt op hetzelfde neer
In België: internering een controversiële maatregel
2013: meer dan 1100 geïnterneerden in Belgische gevangenissen
- Geen adequate zorg / begeleiding
- Geen toekomstperspectief
België meerdere malen veroordeeld door Europees Hof voor de Rechten van de
Mens
Herziening interneringswet in 2016
Hc 2
Verklaringsmodellen antisociaal gedrag
- Behandelingsgericht
o Risk-Need-Responsivity (RNR) model
o Good Lives Model (GLM)
- Theoretisch
o Biopsychosociaal model
Risk-Need-Responsivity model
Drie principes voor effectieve daderrehabilitatie:
- Risicoprincipe (Risk)
➔ Wie behandelen?
o Aansluiting bij risiconiveau dader
o 1) intensiteit behandeling, 2) recidiverisico dader
- Behoefteprincipe (Need)
➔ Wat behandelen?
o Behandelen van criminogenic need (hebben geleid tot het delict)
