Hoofdstuk 1: Inleiding tot de sociale psychologie
Sociale invloed op drie niveaus
Binnen de sociale psychologie kunnen we grofweg drie niveaus onderscheiden waarop sociale
invloed plaatsvindt en wordt bestudeerd: intragroepsniveau, intergroepsniveau en
Interpersoonlijk niveau
1. Het intragroepsniveau gaat over processen binnen een groep. Hoe
worden bijvoorbeeld prestaties en cognities beïnvloed door de aanwezigheid van
anderen? Een krachtig voorbeeld daarvan, dat ook aan bod komt in de lesstof, is het
bystander effect.
2. Het intergroepsniveau gaat over interacties tussen groepen. Waarom zien mensen
andere groepen bijvoorbeeld vaak als minder positief dan hun eigen groep? Een
belangrijk vraagstuk op dit niveau is waarom en hoe stereotypen en vooroordelen
ontstaan en in stand blijven.
3. Het interpersoonlijk niveau gaat over de interacties tussen twee personen. Bijvoorbeeld
het ontstaan van romantische relaties, of vertrouwen tussen individuen.
Bij elk van deze niveaus staat de sociale invloed op het gedrag de gedachten en gevoelens van
mensen centraal.
Studie bestaat uit: -correlatie
-experimenteel onderzoek
Elementen van intergroepconflicten:
-vooroordelen ->minder vooroordelen en meer acceptatie
-stereotyping
-discriminatie
Social learning:
-modeling prosociaal
-niet discrimineren
-gedragingen
Leiders: Special responsibillity to NOT model bias (vooroordeel).
,1.1Wat is sociale psychologie?
Psychologie:
De wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
Sociale psychologie:
De wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen van
mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere mensen.
Sociale invloed:
Het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben op
onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
Sociaal psychologen zijn met name geïnteresseerd in de vraag wat er in iemands hoofd gebeurt.
Mensen zijn vaak zich niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Mensen komen misschien met allerlei rechtvaardigingen, maar die rechtvaardigingen zijn niet
perse de reden waarom ze niets deden.
Empirische methode:
Op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van hypothesen.
Hypothese:
Een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
De vragen waarmee sociaal psychologen zich bezighouden komen voor een groot deel overeen
met de vragen waarover filosofen zich buigen. Sociaal psychologen proberen er echter op
empirische wijze een antwoord op te vinden.
Een van de taken van de sociaal psycholoog is het formuleren van gefundeerde
veronderstellingen (hypothesen) over de specifieke situaties waarin hetzij de ene, danwel de
andere uitkomst zal optreden.
Na het opstellen van een hypothese ontwerpt de sociaal psycholoog een experiment dat
gedetailleerd genoeg is om de situaties op te roepen die tot de ene of de andere uitkomst
zullen leiden.
Dit vergroot onze kennis over de menselijke aard en stelt ons in staat om accurate
voorspellingen te doen.
,Expliciet: Duidelijk, letterlijk zo gezegd, uitdrukkelijk.
Impliciet: Niet uitdrukkelijk gezegd of erbij geschreven maar wel in het gezegde of geschrevene
opgesloten liggend.
Een taak van de sociaal psycholoog is onder meer dat hij onderzoekt wat de specifieke
eigenschappen zijn van de omstandigheden waaronder het een of het ander het
waarschijnlijkst is.
Construct:
De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
De sociale psychologie onderscheidt zich vooral doordat ze zich niet zozeer bezig houdt met
sociale situaties in een objectieve betekenis, maar doordat ze zich in eerste instantie richt op de
manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie, of construct, van hun sociale
omgeving.
Sociaal psychologen menen dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld
worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren.
In hun ogen is dit belangrijker dan te weten wat de objectieve eigenschappen van die sociale
wereld precies zijn (Lewin, 1943)
De sociale psychologie hecht veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld
interpreteren.
Determinant:
Bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
Individuele verschillen:
Die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van anderen.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich
over het algemeen op de individuele verschillen: in die aspecten van de persoonlijkheid van de
betrokkenen die ervoor zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere sociale wetenschappen, zoals de sociologie,
economie en politicologie.
Al deze vakgebieden bestuderen de invloed van sociale factoren op het menselijk gedrag, maar
door belangrijke verschillen staat de sociale psychologie apart, met name op analyseniveau.
Voor biologen is het analyseniveau bijvoorbeeld: genen, hormonen of neurotransmitters.
Voor persoonlijkheids- en klinisch psychologen is dat het individu.
Sociologie richt zich op onderwerpen als sociale klasse, sociale structuur en sociale instituties.
, Het grote verschil is dat sociologie zich niet concentreert op de psychologie van het individu,
maar naar de samenleving als geheel kijkt.
Het analyseniveau is een groep of sociaal systeem.
Voor sociaal psychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale
situatie.
De oorzaak van een gedrag zullen veel mensen zoeken in de persoonlijkheid van de betrokkene
maar de situatie heeft juist een ingrijpende invloed op hoe mensen met elkaar omgaan.
Het verschil tussen sociale psychologie en andere sociale wetenschappen wat betreft het
niveau van analyse, weerspiegelt een ander onderscheid tussen de disciplines: De vraag wat ze
proberen te verklaren.
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk
van sociale klasse of cultuur.
De sociale psychologie en de sociologie hebben beide belangstelling voor de manier waarop de
situatie en de bredere maatschappelijke omstandigheden ons gedrag beïnvloeden.
Sociaal psychologen richten zich meer op de psychologische gesteldheid van individuen die hen
gevoelig maakt voor sociale invloeden.
Terwijl de sociale psychologie en de persoonlijkheidspsychologie beide de nadruk leggen op de
psychologie van het individu, heeft de sociale psychologie vooral als doel het analyseren en
verklaren van psychologische processen die de meeste mensen in de wereld gemeen hebben
en die hen gevoelig maken voor sociale invloeden. (kenmerken)
1.2 De macht van de situatie
Fundamentele attributiefout:
Neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt door de rol van persoonlijke
eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol van externe, situationele
factoren te onderschatten.
Met andere woorden:
De neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven aan
persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten.
Het inzicht dat menselijk gedrag zelden door hun persoonlijkheden wordt veroorzaakt, maar
veelal door de situaties waarin ze zich bevinden, staat centraal in de sociale psychologie.
Sociale invloed op drie niveaus
Binnen de sociale psychologie kunnen we grofweg drie niveaus onderscheiden waarop sociale
invloed plaatsvindt en wordt bestudeerd: intragroepsniveau, intergroepsniveau en
Interpersoonlijk niveau
1. Het intragroepsniveau gaat over processen binnen een groep. Hoe
worden bijvoorbeeld prestaties en cognities beïnvloed door de aanwezigheid van
anderen? Een krachtig voorbeeld daarvan, dat ook aan bod komt in de lesstof, is het
bystander effect.
2. Het intergroepsniveau gaat over interacties tussen groepen. Waarom zien mensen
andere groepen bijvoorbeeld vaak als minder positief dan hun eigen groep? Een
belangrijk vraagstuk op dit niveau is waarom en hoe stereotypen en vooroordelen
ontstaan en in stand blijven.
3. Het interpersoonlijk niveau gaat over de interacties tussen twee personen. Bijvoorbeeld
het ontstaan van romantische relaties, of vertrouwen tussen individuen.
Bij elk van deze niveaus staat de sociale invloed op het gedrag de gedachten en gevoelens van
mensen centraal.
Studie bestaat uit: -correlatie
-experimenteel onderzoek
Elementen van intergroepconflicten:
-vooroordelen ->minder vooroordelen en meer acceptatie
-stereotyping
-discriminatie
Social learning:
-modeling prosociaal
-niet discrimineren
-gedragingen
Leiders: Special responsibillity to NOT model bias (vooroordeel).
,1.1Wat is sociale psychologie?
Psychologie:
De wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
Sociale psychologie:
De wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen van
mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere mensen.
Sociale invloed:
Het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben op
onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
Sociaal psychologen zijn met name geïnteresseerd in de vraag wat er in iemands hoofd gebeurt.
Mensen zijn vaak zich niet bewust van de redenen achter hun eigen reacties en gevoelens.
Mensen komen misschien met allerlei rechtvaardigingen, maar die rechtvaardigingen zijn niet
perse de reden waarom ze niets deden.
Empirische methode:
Op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van hypothesen.
Hypothese:
Een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
De vragen waarmee sociaal psychologen zich bezighouden komen voor een groot deel overeen
met de vragen waarover filosofen zich buigen. Sociaal psychologen proberen er echter op
empirische wijze een antwoord op te vinden.
Een van de taken van de sociaal psycholoog is het formuleren van gefundeerde
veronderstellingen (hypothesen) over de specifieke situaties waarin hetzij de ene, danwel de
andere uitkomst zal optreden.
Na het opstellen van een hypothese ontwerpt de sociaal psycholoog een experiment dat
gedetailleerd genoeg is om de situaties op te roepen die tot de ene of de andere uitkomst
zullen leiden.
Dit vergroot onze kennis over de menselijke aard en stelt ons in staat om accurate
voorspellingen te doen.
,Expliciet: Duidelijk, letterlijk zo gezegd, uitdrukkelijk.
Impliciet: Niet uitdrukkelijk gezegd of erbij geschreven maar wel in het gezegde of geschrevene
opgesloten liggend.
Een taak van de sociaal psycholoog is onder meer dat hij onderzoekt wat de specifieke
eigenschappen zijn van de omstandigheden waaronder het een of het ander het
waarschijnlijkst is.
Construct:
De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
De sociale psychologie onderscheidt zich vooral doordat ze zich niet zozeer bezig houdt met
sociale situaties in een objectieve betekenis, maar doordat ze zich in eerste instantie richt op de
manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie, of construct, van hun sociale
omgeving.
Sociaal psychologen menen dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld
worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren.
In hun ogen is dit belangrijker dan te weten wat de objectieve eigenschappen van die sociale
wereld precies zijn (Lewin, 1943)
De sociale psychologie hecht veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld
interpreteren.
Determinant:
Bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
Individuele verschillen:
Die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van anderen.
Als persoonlijkheidspsychologen proberen sociaal gedrag te verklaren, concentreren ze zich
over het algemeen op de individuele verschillen: in die aspecten van de persoonlijkheid van de
betrokkenen die ervoor zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere sociale wetenschappen, zoals de sociologie,
economie en politicologie.
Al deze vakgebieden bestuderen de invloed van sociale factoren op het menselijk gedrag, maar
door belangrijke verschillen staat de sociale psychologie apart, met name op analyseniveau.
Voor biologen is het analyseniveau bijvoorbeeld: genen, hormonen of neurotransmitters.
Voor persoonlijkheids- en klinisch psychologen is dat het individu.
Sociologie richt zich op onderwerpen als sociale klasse, sociale structuur en sociale instituties.
, Het grote verschil is dat sociologie zich niet concentreert op de psychologie van het individu,
maar naar de samenleving als geheel kijkt.
Het analyseniveau is een groep of sociaal systeem.
Voor sociaal psychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale
situatie.
De oorzaak van een gedrag zullen veel mensen zoeken in de persoonlijkheid van de betrokkene
maar de situatie heeft juist een ingrijpende invloed op hoe mensen met elkaar omgaan.
Het verschil tussen sociale psychologie en andere sociale wetenschappen wat betreft het
niveau van analyse, weerspiegelt een ander onderscheid tussen de disciplines: De vraag wat ze
proberen te verklaren.
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk
van sociale klasse of cultuur.
De sociale psychologie en de sociologie hebben beide belangstelling voor de manier waarop de
situatie en de bredere maatschappelijke omstandigheden ons gedrag beïnvloeden.
Sociaal psychologen richten zich meer op de psychologische gesteldheid van individuen die hen
gevoelig maakt voor sociale invloeden.
Terwijl de sociale psychologie en de persoonlijkheidspsychologie beide de nadruk leggen op de
psychologie van het individu, heeft de sociale psychologie vooral als doel het analyseren en
verklaren van psychologische processen die de meeste mensen in de wereld gemeen hebben
en die hen gevoelig maken voor sociale invloeden. (kenmerken)
1.2 De macht van de situatie
Fundamentele attributiefout:
Neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt door de rol van persoonlijke
eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol van externe, situationele
factoren te onderschatten.
Met andere woorden:
De neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven aan
persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten.
Het inzicht dat menselijk gedrag zelden door hun persoonlijkheden wordt veroorzaakt, maar
veelal door de situaties waarin ze zich bevinden, staat centraal in de sociale psychologie.
