Uitwerkingen werkgroepopdrachten VAR II Master Privaatrecht 2020-
2021
Inhoudsopgave:
Week 1............................................................................................................2
Week 2............................................................................................................7
Week 3.......................................................................................................... 14
Week 4.......................................................................................................... 18
Week 6.......................................................................................................... 25
Week 7.......................................................................................................... 31
Week 8.......................................................................................................... 43
Week 9.......................................................................................................... 51
,Week 1
Opdracht 1
a. Benoem instellingen/organen van de Europese Unie en de Raad van Europa, voor
zover relevant voor deze cursus
Men spreekt slechts van instellingen m.b.t. de in artikel 13 VEU genoemde lichamen, te
weten:
1. Europees Parlement: artikel 14 VEU en 223 t/m 234 VWEU
a. Wetgevende taak en begrotingstaak
b. De Europese politieke partijen verdelen zich niet o.b.v. nationaliteit, maar
o.b.v. politieke groepen of fracties.
2. Hof van Justitie van de Europese Unie. Artikel 19 VEU en 251 VWEU
a. Dit is de rechterlijke macht en biedt rechtsbescherming voor burgers en geef
antwoorden op prejudiciële vragen.
3. Europese commissie (De Commissie): artikel 17 VEU en 244 VWEU
a. 1 lid per lidstaat, die algemeen belang behartigen
b. Hoeder van algemeen belang van de Unie
c. Taken van de EC:
i. Gangmaker (initiatiefrecht)
ii. Vertegenwoordiger
iii. Bestuursorgaan
4. Europese Raad: artikel 18, zij bepalen echt de kaders waarbinnen beleid wordt
gemaakt. Artikel 15 VEU en 235 VWEU
5. Raad van de Europese Unie: artikel 16 VEU en 237/238 VWEU
a. hier zitten de ministers per vakgebied in.
b. Europees hof voor de rechten van de mens
c. Comite van ministers: comite waar alle ministers van buitenlandse zaken bij
elkaar komen, sluiten nieuwe verdragen.
d. Parlementaire vergadering: artikel 22, brengen adviezen uit.
e. Rollen Raad
i. Raad als wetgever, als beleidsorgaan en als bestuursorgaan
Europese Unie is gericht op samenwerking en Raad van Europa is gericht op het
bevorderen van de eenheid van de lidstaten en de mensenrechten. Het EVRM valt onder de
Raad van Europa. Het Europees hof voor de rechten van de mens houdt hier toezicht op, zie
artikel 19. Iedere lidstaat vertegenwoordigt een rechter.
De Raad van Europa is breder dan de Europese unie. De mensenrechten waar overlap in zit
wordt in het licht van het EVRM uitgelegd, maar de Unie is geen lidstaat bij het EVRM.
Als nationale rechter kan je tegenwoordig ook vragen stellen aan het Europees hof voor de
rechten van de mens.
EU grootste organisatie: aantal instellingen, diverse bevoegdheden, geen strikte
machtenscheiding (Raad W+U) en grote aantal institutionele relaties tussen die instellingen.
Institutioneel evenwicht: evenwicht tussen instituties en hun bevoegdheden.
Regeringsconferentie: dominante instelling, bij EU: EU Raad en Raad van EU.
● Europese Raad = weerspiegeling kabinet, nemen van initiatieven en sleutelrol
wetgevende besluiten, want dit is een uitwerking van politieke akkoorden. Besluiten
worden uitgevoerd door Raad en Commissie, vertegenwoordigd lidstaten;
● Raad (van Europa/ministers) = heeft wél wetgevende macht, belangrijkste
besluitenvormende orgaan, vertegenwoordigd lidstaten en deels uitvoerend.
● Europees Parlement = volksvertegenwoordiging in wetgeving en bestuur, kleinere
landen vertegenwoordigen minder stemmers, wat voordeliger is, lidstaten gaan zelf
, over verkiezingsprocedure, maar wel via evenredigheid en fracties. Positie vaak sterk
door wetgeving, kiesrecht voorzitter en goedkeuringsrecht Commissie.
o Wetgevende taak: afhankelijk van onderwerp, gewone
wetgevingsprocedure bij interne markt, asiel en justitiële samenwerking,
raadgevend bij harmonisatie van belasting, goedkeuring bij nieuwe
lidstaten/terugtrekking en geen bevoegdheid bij handelsakkoorden.
Europees Parlement gelijk aan Raad door amendementsrecht en
besluiten kan blokkeren
o Controlerende taak: betrekking op Commissie
● Commissie = Leden uit lidstaten, maar vertegenwoordigen enkel algemeen belang
Unie, lidstaat kiest haar eigen commissaris, uitvoerend orgaan, ziet toe op naleving
EU-besluiten, wordt gezien als dagelijks bestuur, maar afbreuk aan initiatiefrecht,
door laatste keuze in handen van Parlement en Raad.
● Hof van Justitie = uitleggingsvragen beantwoorden over prejudiciële procedure, kan
constitutioneel, strafrechtelijk, civielrechtelijk en bestuursrechtelijk van aard zijn.
- Comité voor de Regio’s en Economisch en Sociaal Comité = raadgevend.
- Rekenkamer = controlerend/ ECB = speciale rol bepaald beleidsterrein.
- Hoge Vertegenwoordiger = buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.
Opdracht 2
a. Definieer 'meergelaagde rechtsorde'
Dat betekent dat op een rechtsvraag vaak meerdere rechtsregels van toepassing zijn en
soms zijn deze regels afkomstig van verschillende rechtssystemen.
Wisselwerking tussen het nationale en internationale recht.
Wisselwerking tussen privaatrecht en publiekrecht.
Nationaal, Europees en internationaal → werkt samen, maar ook door elkaar heen.
b. Benoem de rechtsbronnen binnen de EU en orden ze hiërarchisch
Primair vs. Secundair Unierecht
- Primair = bovenaan, bestaat uit: oprichtingsverdragen (EGKS, EEG) en die
oprichtingsverdragen aanvullen (V. Maastricht), verdragen gesloten bij toetreding
nieuwe lidstaten en Handvest van grondrechten van de EU. VEU en VWEU
(afkomstig uit EEG/V. Maastricht) zijn constitutioneel kader voor activiteiten Unie
en worden gezien als Europese Grondwet.
- Secundair/afgeleid = verzameling bindende rechtshandelingen, in opdracht van
primair recht, strijdigheid met primair recht, wordt het vernietigd.
o Verordening = toepasbaar op algemene situaties, rechtstreeks toepasselijk
en hoeft dus niet te worden omgezet in nationaal recht (mag niet
omzetten).
o Besluit (V. Lissabon) = instrument voor tenuitvoerlegging van in
verordening algemene rechtsregels. Beschikking was had meer
individueel karakter.
o Richtlijnen = bindt enkel lidstaten, geen bedrijven/particulieren, moet
omgezet worden in nationale wetgeving. UITWERKINGEN
VERDRAGSBEPALINGEN!!
Attributiebeginsel = instrumentkeuze bepaald door verdragsbepaling waarop de
bevoegdheid is gebaseerd. Verordening vaak bij uniformering, richtlijn bij beleidsterrein van
Unie/lidstaten gedeelde bevoegdheden. Zo worden verschillende wetgevingen op elkaar
afgestemd. Richtlijn maakt tevens minder inbreuk op subsidiariteit- en
evenredigheidsbeginsel.
Door V. Lissabon àwetgevingshandelingen door gezag vertegenwoordigende instellingen
hoger dan uitvoeringshandelingen.
Andere rechtsbronnen
- Ongeschreven en algemene rechtsbeginselen: grondrechten en beginselen
, - Rechtspraak en (inter)nationaal recht: nationaalrecht speelt geen rol, vanwege
lagere rang, maar vormt wel een basis. Soft law is niet bindend.
- Soft law: beleidsinstrumenten
(resoluties/richtsnoeren/gedragscodes/aanbeveling)
- Acquis communautaire: verzameling verdragen, geldende secundaire
rechtshandelingen en relevante rechtspraak. Lidstaten moeten alles opnemen.
c. Definieer 'doorwerking' en leg uit waar en hoe doorwerking in brede zin (dus niet
enkel voor de EU!) is geregeld.
Doorwerking betekent dat een burger zich voor de nationale rechter kan beroepen op een
wetsbepaling van het EU-recht. Doorwerking van verdragsbepalingen is voor het eerst
behandeld in het Van Gend & Loos arrest. Voor Richtlijnen en Verordeningen is artikel 288
VWEU van belang.
Het unierecht werkt door via de rechtspraak van Van Gend en Loos en Costa/ENEL.
Van Gend en Loos ging om de vraag of een privaat bedrijf zich kan beroepen op het
Verdrag. Volgens Van Gend en Loos kan dit. Het heeft dus directe werking in de lidstaten.
Het HvJ heeft dit bepaald. Op dat moment waren er 6 staten partij. Al die 6 MS zeiden dat ze
het nooit zo hadden bedoeld en dat het bij hen niet aan de orde was. Maar het HvJ zei dat
ze een Verdrag hadden getekend en dat het daarbij past. Het HvJ heeft dus gezegd dat er
directe werking is en dat individuen zich erop kunnen beroepen. Dit deed de HvJ dus in
tegenspraak van de lidstaten.
Costa/ENEL: hierin is bepaald dat gemeenschapsrecht voorgaat op daarmee strijdig
nationaal recht.
Sufficiently clear, precise and uncondition to invoke by individuals
En bij beginselen en charterrechten alleen als de EU zegt dat het kan.
Als een richtlijn niet is omgezet, dan kan je er wel direct een beroep op doen.
Een verordening werkt wel horizontaal door, mits je er als individu rechten aan kan ontlenen.
Richtlijnconforme interpretatie is wel heel belangrijk voor dit vak. In het internationale recht
kan je dit ook reflexwerking noemen.
Hartkamp bekijkt het meer vanuit het privaatrecht en de Burca meer vanuit het Europees
recht. Hartkamp ziet als civilist direct effect anders dan EU-recht juristen.
Doorwerking (voor de gevallen van niet in de EU)
Artikel 93/94 Gw is hierbij belangrijk. Een ieder verbindende bepaling en besluiten werken
door en kan de rechter voorrang aan verlenen boven nationaal recht. Het EVRM werkt via
deze methode door.
Opdracht 3.
Zoek het arrest Spoorwegstaking (HR 30-05-1986, ECLI:NL:HR:1986:AC9402) en het
arrest Rookverbod (HR 10-10-2014, ECLI:NL:HR:2014:2928) op.
Spoorwegstaking
In deze zaak ging het om collectieve acties van medewerkers, stakingen, van de NS onder
de leiding van Bonden. Deze acties werden gehouden omdat de minister van Sociale zaken
had besloten om bepaalde regels met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden van de
medewerkers van de NS te wijzigen. De minister heeft deze bevoegdheid, om regels met
betrekking tot de arbeidsvoorwaarden te wijzigen, op grond van artikel 4 Wet betreffende
arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector. De directie van de NS wilde deze acties
verbieden omdat volgens de directie deze acties onrechtmatig zijn jegens de NS.
2021
Inhoudsopgave:
Week 1............................................................................................................2
Week 2............................................................................................................7
Week 3.......................................................................................................... 14
Week 4.......................................................................................................... 18
Week 6.......................................................................................................... 25
Week 7.......................................................................................................... 31
Week 8.......................................................................................................... 43
Week 9.......................................................................................................... 51
,Week 1
Opdracht 1
a. Benoem instellingen/organen van de Europese Unie en de Raad van Europa, voor
zover relevant voor deze cursus
Men spreekt slechts van instellingen m.b.t. de in artikel 13 VEU genoemde lichamen, te
weten:
1. Europees Parlement: artikel 14 VEU en 223 t/m 234 VWEU
a. Wetgevende taak en begrotingstaak
b. De Europese politieke partijen verdelen zich niet o.b.v. nationaliteit, maar
o.b.v. politieke groepen of fracties.
2. Hof van Justitie van de Europese Unie. Artikel 19 VEU en 251 VWEU
a. Dit is de rechterlijke macht en biedt rechtsbescherming voor burgers en geef
antwoorden op prejudiciële vragen.
3. Europese commissie (De Commissie): artikel 17 VEU en 244 VWEU
a. 1 lid per lidstaat, die algemeen belang behartigen
b. Hoeder van algemeen belang van de Unie
c. Taken van de EC:
i. Gangmaker (initiatiefrecht)
ii. Vertegenwoordiger
iii. Bestuursorgaan
4. Europese Raad: artikel 18, zij bepalen echt de kaders waarbinnen beleid wordt
gemaakt. Artikel 15 VEU en 235 VWEU
5. Raad van de Europese Unie: artikel 16 VEU en 237/238 VWEU
a. hier zitten de ministers per vakgebied in.
b. Europees hof voor de rechten van de mens
c. Comite van ministers: comite waar alle ministers van buitenlandse zaken bij
elkaar komen, sluiten nieuwe verdragen.
d. Parlementaire vergadering: artikel 22, brengen adviezen uit.
e. Rollen Raad
i. Raad als wetgever, als beleidsorgaan en als bestuursorgaan
Europese Unie is gericht op samenwerking en Raad van Europa is gericht op het
bevorderen van de eenheid van de lidstaten en de mensenrechten. Het EVRM valt onder de
Raad van Europa. Het Europees hof voor de rechten van de mens houdt hier toezicht op, zie
artikel 19. Iedere lidstaat vertegenwoordigt een rechter.
De Raad van Europa is breder dan de Europese unie. De mensenrechten waar overlap in zit
wordt in het licht van het EVRM uitgelegd, maar de Unie is geen lidstaat bij het EVRM.
Als nationale rechter kan je tegenwoordig ook vragen stellen aan het Europees hof voor de
rechten van de mens.
EU grootste organisatie: aantal instellingen, diverse bevoegdheden, geen strikte
machtenscheiding (Raad W+U) en grote aantal institutionele relaties tussen die instellingen.
Institutioneel evenwicht: evenwicht tussen instituties en hun bevoegdheden.
Regeringsconferentie: dominante instelling, bij EU: EU Raad en Raad van EU.
● Europese Raad = weerspiegeling kabinet, nemen van initiatieven en sleutelrol
wetgevende besluiten, want dit is een uitwerking van politieke akkoorden. Besluiten
worden uitgevoerd door Raad en Commissie, vertegenwoordigd lidstaten;
● Raad (van Europa/ministers) = heeft wél wetgevende macht, belangrijkste
besluitenvormende orgaan, vertegenwoordigd lidstaten en deels uitvoerend.
● Europees Parlement = volksvertegenwoordiging in wetgeving en bestuur, kleinere
landen vertegenwoordigen minder stemmers, wat voordeliger is, lidstaten gaan zelf
, over verkiezingsprocedure, maar wel via evenredigheid en fracties. Positie vaak sterk
door wetgeving, kiesrecht voorzitter en goedkeuringsrecht Commissie.
o Wetgevende taak: afhankelijk van onderwerp, gewone
wetgevingsprocedure bij interne markt, asiel en justitiële samenwerking,
raadgevend bij harmonisatie van belasting, goedkeuring bij nieuwe
lidstaten/terugtrekking en geen bevoegdheid bij handelsakkoorden.
Europees Parlement gelijk aan Raad door amendementsrecht en
besluiten kan blokkeren
o Controlerende taak: betrekking op Commissie
● Commissie = Leden uit lidstaten, maar vertegenwoordigen enkel algemeen belang
Unie, lidstaat kiest haar eigen commissaris, uitvoerend orgaan, ziet toe op naleving
EU-besluiten, wordt gezien als dagelijks bestuur, maar afbreuk aan initiatiefrecht,
door laatste keuze in handen van Parlement en Raad.
● Hof van Justitie = uitleggingsvragen beantwoorden over prejudiciële procedure, kan
constitutioneel, strafrechtelijk, civielrechtelijk en bestuursrechtelijk van aard zijn.
- Comité voor de Regio’s en Economisch en Sociaal Comité = raadgevend.
- Rekenkamer = controlerend/ ECB = speciale rol bepaald beleidsterrein.
- Hoge Vertegenwoordiger = buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.
Opdracht 2
a. Definieer 'meergelaagde rechtsorde'
Dat betekent dat op een rechtsvraag vaak meerdere rechtsregels van toepassing zijn en
soms zijn deze regels afkomstig van verschillende rechtssystemen.
Wisselwerking tussen het nationale en internationale recht.
Wisselwerking tussen privaatrecht en publiekrecht.
Nationaal, Europees en internationaal → werkt samen, maar ook door elkaar heen.
b. Benoem de rechtsbronnen binnen de EU en orden ze hiërarchisch
Primair vs. Secundair Unierecht
- Primair = bovenaan, bestaat uit: oprichtingsverdragen (EGKS, EEG) en die
oprichtingsverdragen aanvullen (V. Maastricht), verdragen gesloten bij toetreding
nieuwe lidstaten en Handvest van grondrechten van de EU. VEU en VWEU
(afkomstig uit EEG/V. Maastricht) zijn constitutioneel kader voor activiteiten Unie
en worden gezien als Europese Grondwet.
- Secundair/afgeleid = verzameling bindende rechtshandelingen, in opdracht van
primair recht, strijdigheid met primair recht, wordt het vernietigd.
o Verordening = toepasbaar op algemene situaties, rechtstreeks toepasselijk
en hoeft dus niet te worden omgezet in nationaal recht (mag niet
omzetten).
o Besluit (V. Lissabon) = instrument voor tenuitvoerlegging van in
verordening algemene rechtsregels. Beschikking was had meer
individueel karakter.
o Richtlijnen = bindt enkel lidstaten, geen bedrijven/particulieren, moet
omgezet worden in nationale wetgeving. UITWERKINGEN
VERDRAGSBEPALINGEN!!
Attributiebeginsel = instrumentkeuze bepaald door verdragsbepaling waarop de
bevoegdheid is gebaseerd. Verordening vaak bij uniformering, richtlijn bij beleidsterrein van
Unie/lidstaten gedeelde bevoegdheden. Zo worden verschillende wetgevingen op elkaar
afgestemd. Richtlijn maakt tevens minder inbreuk op subsidiariteit- en
evenredigheidsbeginsel.
Door V. Lissabon àwetgevingshandelingen door gezag vertegenwoordigende instellingen
hoger dan uitvoeringshandelingen.
Andere rechtsbronnen
- Ongeschreven en algemene rechtsbeginselen: grondrechten en beginselen
, - Rechtspraak en (inter)nationaal recht: nationaalrecht speelt geen rol, vanwege
lagere rang, maar vormt wel een basis. Soft law is niet bindend.
- Soft law: beleidsinstrumenten
(resoluties/richtsnoeren/gedragscodes/aanbeveling)
- Acquis communautaire: verzameling verdragen, geldende secundaire
rechtshandelingen en relevante rechtspraak. Lidstaten moeten alles opnemen.
c. Definieer 'doorwerking' en leg uit waar en hoe doorwerking in brede zin (dus niet
enkel voor de EU!) is geregeld.
Doorwerking betekent dat een burger zich voor de nationale rechter kan beroepen op een
wetsbepaling van het EU-recht. Doorwerking van verdragsbepalingen is voor het eerst
behandeld in het Van Gend & Loos arrest. Voor Richtlijnen en Verordeningen is artikel 288
VWEU van belang.
Het unierecht werkt door via de rechtspraak van Van Gend en Loos en Costa/ENEL.
Van Gend en Loos ging om de vraag of een privaat bedrijf zich kan beroepen op het
Verdrag. Volgens Van Gend en Loos kan dit. Het heeft dus directe werking in de lidstaten.
Het HvJ heeft dit bepaald. Op dat moment waren er 6 staten partij. Al die 6 MS zeiden dat ze
het nooit zo hadden bedoeld en dat het bij hen niet aan de orde was. Maar het HvJ zei dat
ze een Verdrag hadden getekend en dat het daarbij past. Het HvJ heeft dus gezegd dat er
directe werking is en dat individuen zich erop kunnen beroepen. Dit deed de HvJ dus in
tegenspraak van de lidstaten.
Costa/ENEL: hierin is bepaald dat gemeenschapsrecht voorgaat op daarmee strijdig
nationaal recht.
Sufficiently clear, precise and uncondition to invoke by individuals
En bij beginselen en charterrechten alleen als de EU zegt dat het kan.
Als een richtlijn niet is omgezet, dan kan je er wel direct een beroep op doen.
Een verordening werkt wel horizontaal door, mits je er als individu rechten aan kan ontlenen.
Richtlijnconforme interpretatie is wel heel belangrijk voor dit vak. In het internationale recht
kan je dit ook reflexwerking noemen.
Hartkamp bekijkt het meer vanuit het privaatrecht en de Burca meer vanuit het Europees
recht. Hartkamp ziet als civilist direct effect anders dan EU-recht juristen.
Doorwerking (voor de gevallen van niet in de EU)
Artikel 93/94 Gw is hierbij belangrijk. Een ieder verbindende bepaling en besluiten werken
door en kan de rechter voorrang aan verlenen boven nationaal recht. Het EVRM werkt via
deze methode door.
Opdracht 3.
Zoek het arrest Spoorwegstaking (HR 30-05-1986, ECLI:NL:HR:1986:AC9402) en het
arrest Rookverbod (HR 10-10-2014, ECLI:NL:HR:2014:2928) op.
Spoorwegstaking
In deze zaak ging het om collectieve acties van medewerkers, stakingen, van de NS onder
de leiding van Bonden. Deze acties werden gehouden omdat de minister van Sociale zaken
had besloten om bepaalde regels met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden van de
medewerkers van de NS te wijzigen. De minister heeft deze bevoegdheid, om regels met
betrekking tot de arbeidsvoorwaarden te wijzigen, op grond van artikel 4 Wet betreffende
arbeidsvoorwaarden in de collectieve sector. De directie van de NS wilde deze acties
verbieden omdat volgens de directie deze acties onrechtmatig zijn jegens de NS.
