SAMENVATTING
HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK
IN HET ONDERWIJS
DEEL I EN II
1
,• Handelingsgerichte diagnostiek
o Model van HGD wordt aangebracht en bestudeerd
o Is een model ontw binnen de (jeugd)hulpvelrening maar toepasbaar in
andere contexten en vergelijkbaar met modellen gebruikt in de A&O-
psychologie
o Is een leeg model en moet worden ingevuld door content
§ College over diagnostische instrumenten
§ Uitgewerkte voorbeelden
• Evidence-based hulpverlenen
o Er bestaan heel wat behandelmethoden, echter slechts een beperkt aantal
is aantoonbaar effectief
o Doel is kennis v effectieve (geprotocolleerde) behandelwijzen uit de
klinische psychologie en de orthopedagogiek te vergroten
o Specifieke les over evidence-based werken in de A&O psychologie
o Beperkingen en grenzen van geprotocolleerd werken komt eveneens aan
bod
2
,DEEL I: THEORETISCH FUNDAMENT VAN HGD:
WAT, WANNEER EN WAAROM?
HOOFDSTUK 1: HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK: EEN INTRODUCTIE
1. Diagnostiek in het onderwijs
• diagnostiek beschrijft het besluitvormingsproces van aanmelding, al dan
niet via onderzoek – tot en met advisering en evaluatie
• de diagnost analyseert de situatie rondom de leerling en is van meet af aan gericht
op het verbeteren vd situatie
• HGD geeft betrokkenen grip op het proces -> bevordert transparant en doelgericht
werken
• Diagnost = ‘data-based problem solver’ -> niet alleen identificeren, maar ook
oplossen van problemen
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnosticus
- Wetenschappelijke diagnostiek is…
• D die methodologisch verantwoord is en gemaakt is via procesmodellen en
formele regels (zijn ideaalmodellen)
o Proces betekent dus niet dat het niet statisch is maar iets dat zich
constant ontwikkeld in samenwerking met je cliënt
• Gebaseerd op de empirische cyclus van de Groot (1961) en/of regulatieve
cyclus van Van Strien (1984)
• Hypothesen worden geformuleerd en getoetst
• Hypothesen zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en
sluiten aan op informatie over de cliënt (inductie)
• Wetenschappelijke diagnostiek:
o Wetenschappelijker naarmate…
§ Explicieter werkt met theorieën en verschillende theorie niveaus met
elkaar in verband brengt
§ Weet waarom hij in bepaalde gevallen kiest voor welke theorie en
niet voor een andere
§ De denkstappen vastlegt die hebben geleid tot het advies
§ De waarde van de theorieën onderzoekt voor de problemen waar ze
betrekking op hebben en de effecten van de ingrepen
§ De resultaten van eigen werk uitwisselt met collega’s
Diagnostiek is maatwerk
• Diagnostiek biedt geen kant en klare oplossingen, ieder traject moet afgestemd
worden op de unieke situatie vd leerling
3
, Diagnostische cyclus
• HGD en de diagnostische cyclus zijn allebei voorschrijvend van aard
• Het zijn hypothesetoetsende modellen: formuleren en toetsen v hyp staat centraal
• HGD
o = pragmatische uitwerking vd d cyclus , op zijn beurt gebaseerd op de
empirische cyclus
o = meer regulatief (nadruk op verbeteren situatie)
o = meer praktijkmodel (meer toe te passen in praktijk dan d cyclus)
§ = bewerking vd d cyclus op zo’n manier dat het toepasbaar wordt in
onderwijspraktijk (sommige delen uit gehaald of andere accenten
gelegd)
HGD: een ideaal procesmodel
• HGD = een methodiek (werkwijze), een ideaalmodel (voorschrijvend, ipv
beschrijvend: hoe gaat het er echt aan toe?)
o In praktijk volgen diagnosten dit niet echt, eerder routines , minder
aandacht voor verklaring
• HGD = procesmodel; het beschrijft stapsgewijs get proces v diagnostiek en
advisering
o Besluitvormingsproces is bij elke casus hetzelfde in grote lijnen, maar de
inhoud ervan verschilt
o Er is ruimte voor vakinhoudelijke kennis en keuzes vd diagnost+ voor
uniciteit vd specifieke leerling
o HGD is doelgericht, flexibel, op maat en passend bij de situatie: beknopt
als het kan en uitgebreid als het moet
Diagnostische vragen ih onderwijs
Vijf typen vraagstellingen:
1. Onderkennende: wat is er aan de hand? Welk type probleem? Classificatie?
2. Verklarende: waarom? Welke rol spelen bep factoren?
3. Veranderingsgerichte: wat is het effect ve aanpak?
4. Adviesgerichte: welke doelen streven we na? Welke aanbevelingen zijn wenselijk?
Wat is het geplande uitstroomperspectief?
5. Evaluerende: zijn de doelen behaald? Zitten we op koers?
• HGD is toe te passen in al deze typen vragen
• Meestal een combinatie v deze 5
• Het type vraagstelling bepaalt het doel vd diagnostiek
Van vraag naar antwoord
• Afh v type vraagstelling verwachten betrokkenen een type antwoord -> vragen
moeten glashelder zijn! Onderkennende vraag -> onderkenning (er is idd sprake
van…), verklarende vraag -> verklaring …
• = vraaggericht werken
4
HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK
IN HET ONDERWIJS
DEEL I EN II
1
,• Handelingsgerichte diagnostiek
o Model van HGD wordt aangebracht en bestudeerd
o Is een model ontw binnen de (jeugd)hulpvelrening maar toepasbaar in
andere contexten en vergelijkbaar met modellen gebruikt in de A&O-
psychologie
o Is een leeg model en moet worden ingevuld door content
§ College over diagnostische instrumenten
§ Uitgewerkte voorbeelden
• Evidence-based hulpverlenen
o Er bestaan heel wat behandelmethoden, echter slechts een beperkt aantal
is aantoonbaar effectief
o Doel is kennis v effectieve (geprotocolleerde) behandelwijzen uit de
klinische psychologie en de orthopedagogiek te vergroten
o Specifieke les over evidence-based werken in de A&O psychologie
o Beperkingen en grenzen van geprotocolleerd werken komt eveneens aan
bod
2
,DEEL I: THEORETISCH FUNDAMENT VAN HGD:
WAT, WANNEER EN WAAROM?
HOOFDSTUK 1: HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK: EEN INTRODUCTIE
1. Diagnostiek in het onderwijs
• diagnostiek beschrijft het besluitvormingsproces van aanmelding, al dan
niet via onderzoek – tot en met advisering en evaluatie
• de diagnost analyseert de situatie rondom de leerling en is van meet af aan gericht
op het verbeteren vd situatie
• HGD geeft betrokkenen grip op het proces -> bevordert transparant en doelgericht
werken
• Diagnost = ‘data-based problem solver’ -> niet alleen identificeren, maar ook
oplossen van problemen
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnosticus
- Wetenschappelijke diagnostiek is…
• D die methodologisch verantwoord is en gemaakt is via procesmodellen en
formele regels (zijn ideaalmodellen)
o Proces betekent dus niet dat het niet statisch is maar iets dat zich
constant ontwikkeld in samenwerking met je cliënt
• Gebaseerd op de empirische cyclus van de Groot (1961) en/of regulatieve
cyclus van Van Strien (1984)
• Hypothesen worden geformuleerd en getoetst
• Hypothesen zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en
sluiten aan op informatie over de cliënt (inductie)
• Wetenschappelijke diagnostiek:
o Wetenschappelijker naarmate…
§ Explicieter werkt met theorieën en verschillende theorie niveaus met
elkaar in verband brengt
§ Weet waarom hij in bepaalde gevallen kiest voor welke theorie en
niet voor een andere
§ De denkstappen vastlegt die hebben geleid tot het advies
§ De waarde van de theorieën onderzoekt voor de problemen waar ze
betrekking op hebben en de effecten van de ingrepen
§ De resultaten van eigen werk uitwisselt met collega’s
Diagnostiek is maatwerk
• Diagnostiek biedt geen kant en klare oplossingen, ieder traject moet afgestemd
worden op de unieke situatie vd leerling
3
, Diagnostische cyclus
• HGD en de diagnostische cyclus zijn allebei voorschrijvend van aard
• Het zijn hypothesetoetsende modellen: formuleren en toetsen v hyp staat centraal
• HGD
o = pragmatische uitwerking vd d cyclus , op zijn beurt gebaseerd op de
empirische cyclus
o = meer regulatief (nadruk op verbeteren situatie)
o = meer praktijkmodel (meer toe te passen in praktijk dan d cyclus)
§ = bewerking vd d cyclus op zo’n manier dat het toepasbaar wordt in
onderwijspraktijk (sommige delen uit gehaald of andere accenten
gelegd)
HGD: een ideaal procesmodel
• HGD = een methodiek (werkwijze), een ideaalmodel (voorschrijvend, ipv
beschrijvend: hoe gaat het er echt aan toe?)
o In praktijk volgen diagnosten dit niet echt, eerder routines , minder
aandacht voor verklaring
• HGD = procesmodel; het beschrijft stapsgewijs get proces v diagnostiek en
advisering
o Besluitvormingsproces is bij elke casus hetzelfde in grote lijnen, maar de
inhoud ervan verschilt
o Er is ruimte voor vakinhoudelijke kennis en keuzes vd diagnost+ voor
uniciteit vd specifieke leerling
o HGD is doelgericht, flexibel, op maat en passend bij de situatie: beknopt
als het kan en uitgebreid als het moet
Diagnostische vragen ih onderwijs
Vijf typen vraagstellingen:
1. Onderkennende: wat is er aan de hand? Welk type probleem? Classificatie?
2. Verklarende: waarom? Welke rol spelen bep factoren?
3. Veranderingsgerichte: wat is het effect ve aanpak?
4. Adviesgerichte: welke doelen streven we na? Welke aanbevelingen zijn wenselijk?
Wat is het geplande uitstroomperspectief?
5. Evaluerende: zijn de doelen behaald? Zitten we op koers?
• HGD is toe te passen in al deze typen vragen
• Meestal een combinatie v deze 5
• Het type vraagstelling bepaalt het doel vd diagnostiek
Van vraag naar antwoord
• Afh v type vraagstelling verwachten betrokkenen een type antwoord -> vragen
moeten glashelder zijn! Onderkennende vraag -> onderkenning (er is idd sprake
van…), verklarende vraag -> verklaring …
• = vraaggericht werken
4
