Module 9.1: Aminozuurmetabolisme
Essentiële AZ zijn AZ die het lichaam zelf niet kan aanmaken en dus uit de voeding gehaald
moet worden.
Stikstofbalans
In het lichaam
= evenwicht tussen inname en uitscheiden van stikstof in het lichaam
● Nodig voor
○ Eiwitsynthese
○ Aminozuren
● Extra nodig bij
○ Groei
○ Herstel van ziekte of verwonding
○ Verdedigen tegen ziektekiem
In de cel
● Er moeten voldoende bouwstenen zijn voor
de eiwitsynthese
○ Eiwitten worden afgebroken door
lysosomen tot vrije AZ
■ Eiwitten vanuit de buitenwereld
■ Versleten eiwitten van binnen de cel
1
,Verschil essentiële en niet-essentiële AZ
● Molpercentage
○ Essentiële ⇒ 40 % van alle az
○ Niet-essentiële ⇒ 60 %
○ Hangt af vh aantal codons het az heeft
● Aantal stappen voor aanmaak
○ Essentiële ⇒ meestal hoog aantal stappen
■ Tryptofaan is zeer moeilijk te maken, daarom zo weinig tryptofaan in
eiwitten in de natuur
■ Door moeilijkheid maken codeert het menselijk genoom niet meer
voor enzymen aanmaak en moet de mens deze dus opnemen via
voeding
○ Niet-essentiële ⇒ meestal laag aantal stappen
■ Tyrosine is uitzondering ⇒ tyrosine kan worden gemaakt uit
fenylalanine, wat een essentieel az is, in 1 stap ⇒ dit wordt in het
lichaam gedaan, nooit vanaf het begin
■ Arginine ⇒ stappen worden al uitgevoerd bij de ureumsynthese
● Semi-essentiële groep
○ Tyrosine, cysteïne en arginine
○ Tyrosine en cysteïne worden gemaakt uit essentiële az
○ Arginine kan men zelf aanmaken maar bij kinderen is deze synthese niet
voldoende ⇒ moeten extra krijgen in de voeding
2
, Synthese van niet-essentiële aminozuren
● Glycolyse en Krebscyclus met hieruit ander vertrekkende paden
● Aminozuurafgeleiden (module 9.2) vertrekken uit deze paden
Transaminasen/aminotransferasen
● Adhv vitamine B6 een alfa-keto- en een alfa-aminogroep met elkaar uitwisselen
○ Reversibel
● In menselijke lever
○ Aspartaat transaminase (AST=GOT) en alanine transaminase (ALT=GPT)
○ Gebruiken beide glutamaat en vitamine B6
○ AST ⇒ Oxaloacetaat
■ Aanmaak aspartaat
○ ALT ⇒ Pyruvaat
■ Aanmaak alanine
○ Klinische biologie ⇒ meten van deze transaminasen in het serum
■ Horen niet in bloed, maar enkel in lever
■ Wanneer in bloed betekent dit dat levercellen afsterven ⇒ toxisch of
infectieus
● Ook trend, stijgt de concentratie of niet, is zeer belangrijk ⇒
kijken naar evolutie van ziekteproces
■ Ook meten van lactaatdehydrogenase en creatinefosfokinase
iso-enzymen ⇒ zie terug
Het glutamaat//glutamine-koppel
● Aanmaak glutamaat en glutamine
○ Uit alfa-ketaglutaraat wordt tot glutamaat omgezet via
glutamaatdehydrogenase
○ Amideren van
glutamaat mbv ATP tot
glutamine via
glutamaat-ammonia
ligase
3
Essentiële AZ zijn AZ die het lichaam zelf niet kan aanmaken en dus uit de voeding gehaald
moet worden.
Stikstofbalans
In het lichaam
= evenwicht tussen inname en uitscheiden van stikstof in het lichaam
● Nodig voor
○ Eiwitsynthese
○ Aminozuren
● Extra nodig bij
○ Groei
○ Herstel van ziekte of verwonding
○ Verdedigen tegen ziektekiem
In de cel
● Er moeten voldoende bouwstenen zijn voor
de eiwitsynthese
○ Eiwitten worden afgebroken door
lysosomen tot vrije AZ
■ Eiwitten vanuit de buitenwereld
■ Versleten eiwitten van binnen de cel
1
,Verschil essentiële en niet-essentiële AZ
● Molpercentage
○ Essentiële ⇒ 40 % van alle az
○ Niet-essentiële ⇒ 60 %
○ Hangt af vh aantal codons het az heeft
● Aantal stappen voor aanmaak
○ Essentiële ⇒ meestal hoog aantal stappen
■ Tryptofaan is zeer moeilijk te maken, daarom zo weinig tryptofaan in
eiwitten in de natuur
■ Door moeilijkheid maken codeert het menselijk genoom niet meer
voor enzymen aanmaak en moet de mens deze dus opnemen via
voeding
○ Niet-essentiële ⇒ meestal laag aantal stappen
■ Tyrosine is uitzondering ⇒ tyrosine kan worden gemaakt uit
fenylalanine, wat een essentieel az is, in 1 stap ⇒ dit wordt in het
lichaam gedaan, nooit vanaf het begin
■ Arginine ⇒ stappen worden al uitgevoerd bij de ureumsynthese
● Semi-essentiële groep
○ Tyrosine, cysteïne en arginine
○ Tyrosine en cysteïne worden gemaakt uit essentiële az
○ Arginine kan men zelf aanmaken maar bij kinderen is deze synthese niet
voldoende ⇒ moeten extra krijgen in de voeding
2
, Synthese van niet-essentiële aminozuren
● Glycolyse en Krebscyclus met hieruit ander vertrekkende paden
● Aminozuurafgeleiden (module 9.2) vertrekken uit deze paden
Transaminasen/aminotransferasen
● Adhv vitamine B6 een alfa-keto- en een alfa-aminogroep met elkaar uitwisselen
○ Reversibel
● In menselijke lever
○ Aspartaat transaminase (AST=GOT) en alanine transaminase (ALT=GPT)
○ Gebruiken beide glutamaat en vitamine B6
○ AST ⇒ Oxaloacetaat
■ Aanmaak aspartaat
○ ALT ⇒ Pyruvaat
■ Aanmaak alanine
○ Klinische biologie ⇒ meten van deze transaminasen in het serum
■ Horen niet in bloed, maar enkel in lever
■ Wanneer in bloed betekent dit dat levercellen afsterven ⇒ toxisch of
infectieus
● Ook trend, stijgt de concentratie of niet, is zeer belangrijk ⇒
kijken naar evolutie van ziekteproces
■ Ook meten van lactaatdehydrogenase en creatinefosfokinase
iso-enzymen ⇒ zie terug
Het glutamaat//glutamine-koppel
● Aanmaak glutamaat en glutamine
○ Uit alfa-ketaglutaraat wordt tot glutamaat omgezet via
glutamaatdehydrogenase
○ Amideren van
glutamaat mbv ATP tot
glutamine via
glutamaat-ammonia
ligase
3
