Economie marktgedrag
Hoofdstuk 1. overgeleverd aan de markt
↳ markt van volledige mededinging
➣ 1.1 De markt van merkloze zwarte T-shirts
De goederen op zo’n markt zijn homogeen: in de ogen van de consument zijn alle
producten identiek. De consument zal dus alleen op de prijs letten.
aanbodoverschot: het aanbod is bij een bepaalde prijs groter dan de vraag
vraagoverschot: de vraag is bij een bepaalde prijs groter dan het aanbod
Zolang vraag en aanbod niet gelijk aan elkaar zijn, zal de prijs veranderen. Als de vraag
groter is dan het aanbod stijgt de prijs en als het aanbod groter is dan de vraag daalt de prijs.
evenwichtsprijs / marktprijs: de prijs die bij evenwicht tot stand komt.
evenwichtshoeveelheid: de hoeveelheid die bij de evenwichtsprijs gevraagd en
aangeboden wordt.
Het proces van prijsaanpassingen dat optreedt bij vraag- en aanbodoverschotten noemen we
het marktmechanisme of prijsmechanisme.
De marktprijs komt tot stand door het collectieve aanbod en de collectieve vraag. Als de prijs
op deze manier wordt bepaald is er sprake van de marktvorm van volledige mededinging
of volkomen concurrentie.
Deze marktvorm heeft een aantal kenmerken:
- het aantal aanbieders is erg groot, de individuele aanbieder heeft geen invloed op de
prijs aangezien hij maar een zeer klein marktaandeel heeft.
- de kopers zijn met velen en die hebben individueel dus geen invloed op de prijs,
kopers zijn overgeleverd aan de markt.
- de producten zijn in de ogen van de consument identiek, en kopers letten daarom
alleen op de prijs: homogene goederen
- er is vrije toetreding en uittreding
- de markt ik doorzichtig/transparant: vragers en aanbieders zijn volledig
geïnformeerd over de prijs en aard van het product
- de marginale opbrengst is gelijk aan de prijs (MO = P)
Deze kenmerken komen in praktijk nooit allemaal tegelijk voor, en de marktvorm van
volledige concurrentie is daarom een theoretische marktvorm.
Om zoveel mogelijk winst te maken op de markt van volkomen concurrentie is het niet
mogelijk om de prijs aan te passen en moet je dus de aangeboden hoeveelheid veranderen.
➣ 1.2 Op zoek naar maximale winst
Om maximale winst te behalen wordt de marktprijs vergeleken met de kostprijs.
Afkortingen:
q = hoeveelheid, P = prijs, TVK = totale variabele kosten, TCK = totale constante kosten,
TK = totale kosten, GTK = gemiddelde totale kosten, MK = marginale kosten,
MO = marginale opbrengst, TO = totale opbrengst, TW = totale winst
marginaal: als je er 1 product bij produceert
, Regels:
- TVK + TCK = TK
- GTK = TK ÷ q
- MK = 𝚫TK / 𝚫q
- MK = TK’ (afgeleide TK)
- MO = TO’ (afgeleide TO)
- TW = TO - TK
- TW = (GO - GTK)ᆞq
- de gemiddelde opbrengst (GO) of de opbrengst per stuk is altijd gelijk aan de
verkoopprijs (P = GO)
- bij volledige mededinging: MO = P = GO, de marktprijs is bij elke afzet gelijk
- P = … is de prijsafzetfunctie, deze functie geeft aan hoeveel een aanbieder bij elke
prijs kan verkopen. Op de markt van volledige mededinging is de prijs een gegeven en
is de prijsafzetlijn horizontaal: de individuele producent heeft geen invloed op de
prijs en hij kan bij die prijs onbeperkt aanbieden.
- MO > MK: winst blijft stijgen
- MO = MK: maximale winst
- MO < MK: winst daalt
Toetreding
Als het aantal aanbieders toeneemt, verschuift de collectieve aanbodlijn evenwijdig naar
rechts: bij elke prijs wordt het aanbod groter. Wat ertoe leidt dat bij de marktprijs meer
wordt aangeboden dan gevraagd: aanbodoverschot. De aanbieders zullen de prijs dus
verlagen waardoor de vraag stijgt en het aanbod daalt tot een nieuw evenwicht met een
lagere evenwichtsprijs.
Toetreding zal doorgaan zolang potentiële toetreders kans zien op winst. Het grotere aanbod
als gevolg van toetreding leidt tot druk op de prijs, waardoor de winstmarge daalt. Het proces
van toetreding en prijsdaling stopt als de winstmarge 0 is en de winst is verdwenen.
Deze situatie noemen we bedrijfstakevenwicht: de bestaande aanbieders maken geen
winst meer dus er is geen reden om toe te treden. De prijs is gedaald en gelijk aan de
gemiddelde totale kosten (P = GTK). De ondernemers zullen echter niet uittreden: ze
ontvangen een vergoeding voor hun inspanning. Deze vergoeding is in de kosten opgenomen
als ondernemersloon.
➣ 1.3 Verschuivende aanbodlijn en vraaglijn
Verschuivende aanbodlijn
Bij afname van het aantal aanbieder verschuift de collectieve vraaglijn naar links: bij dezelfde
prijs zijn er minder aanbieders. Als het aantal aanbieders verandert, verandert in de
aanbodfunctie Qa = aP + b, de constante factor b.
Ook kan de aanbodlijn verschuiven door bijvoorbeeld stijging van de kostprijs, een
loonsverhoging die hoger is dan de stijging van de arbeidsproductiviteit, of
overheidsingrijpen zoals heffingen en subsidies.
Als er een invoerheffing op de import wordt geheven en de verkoopprijs niet verandert,
daalt de winstmarge en verandert ook de aanbodfunctie.
Hoofdstuk 1. overgeleverd aan de markt
↳ markt van volledige mededinging
➣ 1.1 De markt van merkloze zwarte T-shirts
De goederen op zo’n markt zijn homogeen: in de ogen van de consument zijn alle
producten identiek. De consument zal dus alleen op de prijs letten.
aanbodoverschot: het aanbod is bij een bepaalde prijs groter dan de vraag
vraagoverschot: de vraag is bij een bepaalde prijs groter dan het aanbod
Zolang vraag en aanbod niet gelijk aan elkaar zijn, zal de prijs veranderen. Als de vraag
groter is dan het aanbod stijgt de prijs en als het aanbod groter is dan de vraag daalt de prijs.
evenwichtsprijs / marktprijs: de prijs die bij evenwicht tot stand komt.
evenwichtshoeveelheid: de hoeveelheid die bij de evenwichtsprijs gevraagd en
aangeboden wordt.
Het proces van prijsaanpassingen dat optreedt bij vraag- en aanbodoverschotten noemen we
het marktmechanisme of prijsmechanisme.
De marktprijs komt tot stand door het collectieve aanbod en de collectieve vraag. Als de prijs
op deze manier wordt bepaald is er sprake van de marktvorm van volledige mededinging
of volkomen concurrentie.
Deze marktvorm heeft een aantal kenmerken:
- het aantal aanbieders is erg groot, de individuele aanbieder heeft geen invloed op de
prijs aangezien hij maar een zeer klein marktaandeel heeft.
- de kopers zijn met velen en die hebben individueel dus geen invloed op de prijs,
kopers zijn overgeleverd aan de markt.
- de producten zijn in de ogen van de consument identiek, en kopers letten daarom
alleen op de prijs: homogene goederen
- er is vrije toetreding en uittreding
- de markt ik doorzichtig/transparant: vragers en aanbieders zijn volledig
geïnformeerd over de prijs en aard van het product
- de marginale opbrengst is gelijk aan de prijs (MO = P)
Deze kenmerken komen in praktijk nooit allemaal tegelijk voor, en de marktvorm van
volledige concurrentie is daarom een theoretische marktvorm.
Om zoveel mogelijk winst te maken op de markt van volkomen concurrentie is het niet
mogelijk om de prijs aan te passen en moet je dus de aangeboden hoeveelheid veranderen.
➣ 1.2 Op zoek naar maximale winst
Om maximale winst te behalen wordt de marktprijs vergeleken met de kostprijs.
Afkortingen:
q = hoeveelheid, P = prijs, TVK = totale variabele kosten, TCK = totale constante kosten,
TK = totale kosten, GTK = gemiddelde totale kosten, MK = marginale kosten,
MO = marginale opbrengst, TO = totale opbrengst, TW = totale winst
marginaal: als je er 1 product bij produceert
, Regels:
- TVK + TCK = TK
- GTK = TK ÷ q
- MK = 𝚫TK / 𝚫q
- MK = TK’ (afgeleide TK)
- MO = TO’ (afgeleide TO)
- TW = TO - TK
- TW = (GO - GTK)ᆞq
- de gemiddelde opbrengst (GO) of de opbrengst per stuk is altijd gelijk aan de
verkoopprijs (P = GO)
- bij volledige mededinging: MO = P = GO, de marktprijs is bij elke afzet gelijk
- P = … is de prijsafzetfunctie, deze functie geeft aan hoeveel een aanbieder bij elke
prijs kan verkopen. Op de markt van volledige mededinging is de prijs een gegeven en
is de prijsafzetlijn horizontaal: de individuele producent heeft geen invloed op de
prijs en hij kan bij die prijs onbeperkt aanbieden.
- MO > MK: winst blijft stijgen
- MO = MK: maximale winst
- MO < MK: winst daalt
Toetreding
Als het aantal aanbieders toeneemt, verschuift de collectieve aanbodlijn evenwijdig naar
rechts: bij elke prijs wordt het aanbod groter. Wat ertoe leidt dat bij de marktprijs meer
wordt aangeboden dan gevraagd: aanbodoverschot. De aanbieders zullen de prijs dus
verlagen waardoor de vraag stijgt en het aanbod daalt tot een nieuw evenwicht met een
lagere evenwichtsprijs.
Toetreding zal doorgaan zolang potentiële toetreders kans zien op winst. Het grotere aanbod
als gevolg van toetreding leidt tot druk op de prijs, waardoor de winstmarge daalt. Het proces
van toetreding en prijsdaling stopt als de winstmarge 0 is en de winst is verdwenen.
Deze situatie noemen we bedrijfstakevenwicht: de bestaande aanbieders maken geen
winst meer dus er is geen reden om toe te treden. De prijs is gedaald en gelijk aan de
gemiddelde totale kosten (P = GTK). De ondernemers zullen echter niet uittreden: ze
ontvangen een vergoeding voor hun inspanning. Deze vergoeding is in de kosten opgenomen
als ondernemersloon.
➣ 1.3 Verschuivende aanbodlijn en vraaglijn
Verschuivende aanbodlijn
Bij afname van het aantal aanbieder verschuift de collectieve vraaglijn naar links: bij dezelfde
prijs zijn er minder aanbieders. Als het aantal aanbieders verandert, verandert in de
aanbodfunctie Qa = aP + b, de constante factor b.
Ook kan de aanbodlijn verschuiven door bijvoorbeeld stijging van de kostprijs, een
loonsverhoging die hoger is dan de stijging van de arbeidsproductiviteit, of
overheidsingrijpen zoals heffingen en subsidies.
Als er een invoerheffing op de import wordt geheven en de verkoopprijs niet verandert,
daalt de winstmarge en verandert ook de aanbodfunctie.
