Module 11: Vitaminen en metabolisme
‘Wat zijn vitamines?’
● Organische moleculen, bestaan uit een C-skelet (niet zoals mineralen, die zijn
anorganisch)
● Micronutriënten, weinig van nodig (wel zoals mineralen)
● Sommige maken we zelf, maar de meeste moeten we opnemen
● Vaak nodig als co-enzymen
Vitamine A
= een verzameling van retinoïden (retinol, retinal en
retinoïnezuur)
1. Splitsen van (β)-carotenen in de darmholte
zorgt voor 2 moleculen retinal
2. Dit retinal wordt gereduceert tot retinol wat zich verplaatst naar verschillende
plaatsen in het lichaam; de ogen, de epithelial cellen.
3. Het kan ook nog geoxideert worden tot retinoïnezuur
4. De fat-storing cellen zullen retinol bewaren in de lever
In de ogen, fotoreceptor rodopsine
Retinal is hier gebonden aan het opsine.
1. Door de absorptie van een foton isomereert cis-retinal naar all-trans-retinal. Dit zorgt
voor activering van G-proteïne Transducine wat zorgt voor afbraak van cGMP en de
sluiting van Na-kanalen (stoppen van de black current). Hierdoor is de receptor
tijdelijk inactief.
2. Retinal wordt losgemaakt van opsine tot de cis vorm.
3. Het wordt gereduceerd tot trans-retinol.
4. Verlaat de staafjescel en wordt opgenomen door de pigmentcel. (Deze bevat
melanine wat de cel beschermt tegen overmatige fotonen)
5. De pigmentcel zal het trans-retinol weer omzetten naar cis-retinol door het te
veresteren aan een vetzuur: RPE65.
6. Retinol wordt weer losgemaakt en geoxideerd tot retinal.
7. De cis vorm wordt weer opgenomen in de staafjescel.
Retinoïnezuur in de epitheliale cellen
Door retinol te oxideren bekomen we retinoïnezuur.
1. Retinoïnezuur wordt opgenomen in een epitheliale cel (of botcel, tumorcel)
2. Zal binden op RXR of RAR receptoren
3. Dit zorgt voor een hormoonachtige werking die een rol speelt in de differentiatie van
de epithelen zoals de cornea van het oog.
1
, Avitaminose A: deficiëntie aan vitamine A
● Vroeg stadium
○ Nachtblindheid, het niet snel kunnen aanpassen als je in het donker komt.
● Laat stadium
○ Xeroftalmie, abnormale toestand van het hoornvlies en de sclera.
● Leidt tot blindheid, algemene verzwakking en verhoogde mortaliteit.
Vitamine D
Deze vitamine maken we zelf in de huid door opname van UV stralen van de zon, maar kan
ook door de opname van voeding zoals melk, avocado en broccoli.
Belangrijk in de darmen, botten en nieren.
1. Het laatste metaboliet ,7-dehydrocholesterol, van de mevalonaatweg (cholesterol
aanmaak) ligt te wachten in de huid op fotonen met een sterke energie, UV licht.
2. De B-ring wordt open gebroken tot cholicalciferol
3. Dan gaat het met een vitamine D bindend eiwit (GC) door het bloed naar de lever.
4. Hier gebeurd een 25-hydroxylering (op C 25).
5. Dan gaat het naar de nieren waar er een 1-hydroxylering gebeurd (op C 1)
6. Hierdoor ontstaat calcitriol
Calcitriol in darmmucosa
Calcitriol in de niertubuli
2
‘Wat zijn vitamines?’
● Organische moleculen, bestaan uit een C-skelet (niet zoals mineralen, die zijn
anorganisch)
● Micronutriënten, weinig van nodig (wel zoals mineralen)
● Sommige maken we zelf, maar de meeste moeten we opnemen
● Vaak nodig als co-enzymen
Vitamine A
= een verzameling van retinoïden (retinol, retinal en
retinoïnezuur)
1. Splitsen van (β)-carotenen in de darmholte
zorgt voor 2 moleculen retinal
2. Dit retinal wordt gereduceert tot retinol wat zich verplaatst naar verschillende
plaatsen in het lichaam; de ogen, de epithelial cellen.
3. Het kan ook nog geoxideert worden tot retinoïnezuur
4. De fat-storing cellen zullen retinol bewaren in de lever
In de ogen, fotoreceptor rodopsine
Retinal is hier gebonden aan het opsine.
1. Door de absorptie van een foton isomereert cis-retinal naar all-trans-retinal. Dit zorgt
voor activering van G-proteïne Transducine wat zorgt voor afbraak van cGMP en de
sluiting van Na-kanalen (stoppen van de black current). Hierdoor is de receptor
tijdelijk inactief.
2. Retinal wordt losgemaakt van opsine tot de cis vorm.
3. Het wordt gereduceerd tot trans-retinol.
4. Verlaat de staafjescel en wordt opgenomen door de pigmentcel. (Deze bevat
melanine wat de cel beschermt tegen overmatige fotonen)
5. De pigmentcel zal het trans-retinol weer omzetten naar cis-retinol door het te
veresteren aan een vetzuur: RPE65.
6. Retinol wordt weer losgemaakt en geoxideerd tot retinal.
7. De cis vorm wordt weer opgenomen in de staafjescel.
Retinoïnezuur in de epitheliale cellen
Door retinol te oxideren bekomen we retinoïnezuur.
1. Retinoïnezuur wordt opgenomen in een epitheliale cel (of botcel, tumorcel)
2. Zal binden op RXR of RAR receptoren
3. Dit zorgt voor een hormoonachtige werking die een rol speelt in de differentiatie van
de epithelen zoals de cornea van het oog.
1
, Avitaminose A: deficiëntie aan vitamine A
● Vroeg stadium
○ Nachtblindheid, het niet snel kunnen aanpassen als je in het donker komt.
● Laat stadium
○ Xeroftalmie, abnormale toestand van het hoornvlies en de sclera.
● Leidt tot blindheid, algemene verzwakking en verhoogde mortaliteit.
Vitamine D
Deze vitamine maken we zelf in de huid door opname van UV stralen van de zon, maar kan
ook door de opname van voeding zoals melk, avocado en broccoli.
Belangrijk in de darmen, botten en nieren.
1. Het laatste metaboliet ,7-dehydrocholesterol, van de mevalonaatweg (cholesterol
aanmaak) ligt te wachten in de huid op fotonen met een sterke energie, UV licht.
2. De B-ring wordt open gebroken tot cholicalciferol
3. Dan gaat het met een vitamine D bindend eiwit (GC) door het bloed naar de lever.
4. Hier gebeurd een 25-hydroxylering (op C 25).
5. Dan gaat het naar de nieren waar er een 1-hydroxylering gebeurd (op C 1)
6. Hierdoor ontstaat calcitriol
Calcitriol in darmmucosa
Calcitriol in de niertubuli
2
