Tentamen Interne analyse – Inleiding Organisatiekunde
Inhoudsopgave
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 1: Inleiding .................................................................................. 5
1.1 Wat is een organisatie?................................................................................................................................. 5
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie.......................................................................................... 5
1.2.1 De periode van eind 19e eeuw tot 1935 ................................................................................................ 5
1.2.2 De periode van circa 1935 tot circa 1955 .............................................................................................. 6
1.2.3 De periode van ongeveer 1955 tot heden ............................................................................................. 6
1.3 Het economisch kringloopmodel ................................................................................................................... 7
1.4 Het managementproces ................................................................................................................................ 7
1.4.1 Beleidsvorming ...................................................................................................................................... 8
1.4.2 Structurering .......................................................................................................................................... 8
1.4.3 Uitvoering .............................................................................................................................................. 8
1.5 Doelstellingen................................................................................................................................................ 8
1.6 Het 7S-model (vooruitblik) ............................................................................................................................ 9
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 2: Strategy .................................................................................. 9
2.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 9
2.1.1 Wat is planning? .................................................................................................................................... 9
2.1.2 Soorten planning ................................................................................................................................... 9
2.2 Het strategisch ondernemingsplan ............................................................................................................. 10
2.2.1 De situatieanalyse................................................................................................................................ 10
2.2.2 De SWOT-analyse ................................................................................................................................ 11
2.2.3 Diagnose en prognose ......................................................................................................................... 14
2.2.4 Strategische opties .............................................................................................................................. 14
2.2.5 De planfase .......................................................................................................................................... 15
2.2.6 De fase van uitvoering, controle en bijsturing ..................................................................................... 15
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 3: Structure ............................................................................... 16
3.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 16
3.2 Arbeidsverdeling (functie/taakverdeling) en coördinatie............................................................................ 16
3.3 Taakverdeling .............................................................................................................................................. 17
3.3.1 Horizontale taakverdeling ................................................................................................................... 17
3.3.2 Verticale taakverdeling ........................................................................................................................ 17
3.4 Werkstructurering ....................................................................................................................................... 17
3.4.1 Taakroulatie (job roulation) ................................................................................................................. 17
3.4.2 Taakverruiming (job enlargement) ...................................................................................................... 18
3.4.3 Taakverrijking (job enrichment) .......................................................................................................... 18
3.4.4 Autonome groepen.............................................................................................................................. 18
3.5 Omspanningsvermogen, spanwijdte en spandiepte ................................................................................... 18
3.5.1 Vergroting omspanningsvermogen ..................................................................................................... 18
, 3.6 De basisconfiguraties van Mintzberg .......................................................................................................... 19
3.7 Coördinatie .................................................................................................................................................. 20
3.7.1 Communicatie...................................................................................................................................... 20
3.7.2 Coördinatievoorzieningen ................................................................................................................... 20
3.8 Organisatiestelsels ...................................................................................................................................... 21
3.8.1 De lijnorganisatie ................................................................................................................................. 21
3.8.2 De lijn-staforganisatie .......................................................................................................................... 21
3.8.3 De matrixorganisatie ........................................................................................................................... 22
3.8.4 De divisiestructuur ............................................................................................................................... 22
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 4: Systems ................................................................................ 23
4.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 23
4.2 Systemen en processen ............................................................................................................................... 23
4.2.1 Systemen ............................................................................................................................................. 23
4.2.2 Processen............................................................................................................................................. 23
4.3 Inventarisatie (bestaande situatie) ............................................................................................................. 23
4.3.1 De value-chain ..................................................................................................................................... 24
4.3.2 Stroomdiagrammen (workflows) ......................................................................................................... 24
4.4 Analyse (systeem/proces) ........................................................................................................................... 25
4.4.1 De invloed van automatisering ............................................................................................................ 25
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 5: Staff ...................................................................................... 26
5.2 Instroom ...................................................................................................................................................... 27
5.2.1 Werving ............................................................................................................................................... 27
5.2.2 Selectie ................................................................................................................................................ 27
5.2.3 Aanstelling ........................................................................................................................................... 28
5.3 Doorstroom ................................................................................................................................................. 28
5.3.1 Beloning ............................................................................................................................................... 28
5.3.2 Beoordeling ......................................................................................................................................... 29
5.3.3 Loopbaanontwikkeling ........................................................................................................................ 29
5.3.4 Competentiemanagement................................................................................................................... 29
5.4 Uitstroom .................................................................................................................................................... 29
5.4.1 Vrijwillig vertrek................................................................................................................................... 30
5.4.2 Gedwongen vertrek ............................................................................................................................. 30
Skills Hoofdstuk 6 ......................................................................................................................................... 30
6.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 30
6.2 Toegevoegde waarde: waarom?................................................................................................................. 31
6.3 Toegevoegde waarde: voor wie? ................................................................................................................ 31
6.4 Het INK-model ............................................................................................................................................. 31
6.4.1 Leiderschap .......................................................................................................................................... 31
6.4.2 Strategie en beleid ............................................................................................................................... 32
6.4.3 Medewerkers ....................................................................................................................................... 32
6.4.4 Middelen en voorwaarden .................................................................................................................. 32
2
, 6.4.5 Processen............................................................................................................................................. 32
6.4.6 Waardering door medewerkers .......................................................................................................... 32
6.4.7 Waardering door klanten en leveranciers ........................................................................................... 32
6.4.8 Waardering door de maatschappij ...................................................................................................... 33
6.4.9 Eindresultaten: .................................................................................................................................... 33
6.5 De Balanced scorecard ................................................................................................................................ 33
6.6 Cimoetentiemanagement ........................................................................................................................... 33
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 7: Stijl ....................................................................................... 33
7.2 Stijlen van leidinggeven............................................................................................................................... 33
7.2.1 Autocratisch leiderschap ..................................................................................................................... 33
7.2.2 Democratisch leiderschap ................................................................................................................... 33
7.2.3 Participatief leiderschap ...................................................................................................................... 34
7.3 Theorieën .................................................................................................................................................... 34
7.3.1 X- en Y-theorie van McGregor ............................................................................................................. 34
7.3.2 De contigentiebenadering van leiderschap ......................................................................................... 34
7.4 Teamvorming .............................................................................................................................................. 35
7.4.1 Fasen in teamvorming ......................................................................................................................... 35
7.4.2 Teamkenmerken: ................................................................................................................................. 35
7.5 Conflicthantering......................................................................................................................................... 36
7.5.1 Stijlen van conflictmanagement .......................................................................................................... 36
7.6 Besluitvorming ............................................................................................................................................ 36
7.6.1 Het besluitvormingsproces .................................................................................................................. 37
7.6.2 Hulpmiddelen bij de besluitvorming ................................................................................................... 37
7.7 Motivatietheorieën ..................................................................................................................................... 37
7.7.1 De behoeftepiramide van Maslow ...................................................................................................... 37
Samenvatting Organisatiekunst Hoofdstuk 8: Shared values ......................................................................... 38
8.2 Wat is (bedrijf) cultuur ................................................................................................................................ 38
8.3 Cultuurniveaus ............................................................................................................................................ 39
8.3.1 Artefacten ............................................................................................................................................ 39
8.3.2 Beleden waarden ................................................................................................................................. 39
8.3.3 Onderliggende waarden ...................................................................................................................... 39
8.4 Cultuurdiagnose .......................................................................................................................................... 39
8.5 Factoren die een cultuur bepalen (volgens Handy) ..................................................................................... 40
8.6 Cultuurverandering ..................................................................................................................................... 41
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 9: Trends en Ontwikkelingen .................................................... 42
9.1 Macro-economische ontwikkelingen .......................................................................................................... 42
9.1.1 Ontwikkeling van de Dollarprijzen ....................................................................................................... 42
9.1.2 Globalisering en de opkomst van de Newly Industrialized Countries ................................................. 42
9.2 Macropolitieke ontwikkelingen ................................................................................................................... 42
9.2.1 Immigratie ........................................................................................................................................... 42
9.2.2 Polarisering .......................................................................................................................................... 43
3
, 9.2.3 Individualisering................................................................................................................................... 43
9.2.4 Verschuivende macht .......................................................................................................................... 43
9.3 Organisatiekundige ontwikkelingen............................................................................................................ 43
9.3.1 Duurzaamheid ..................................................................................................................................... 43
9.3.2 ICT en e-management ......................................................................................................................... 44
9.3.3 Netwerken en betrokkenheid .............................................................................................................. 44
9.3.4 Nederland Dienstenland ...................................................................................................................... 45
4
, Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Wat is een organisatie?
Alle organisaties hebben doelstellingen, mensen en middelen. Ze worden ook wel doelgerichte
samenwerkingsverbanden genoemd. Er zijn 2 soorten organisaties:
• Bedrijven: ondernemingen die gericht zijn op het verkopen van producten en/of diensten
o Profitorganisaties: gericht op het maken van winst (Philips, Douwe Egberts)
o Non-profitorganisaties: eventuele winst mag niet uitgekeerd aan de
aandeelhouders/eigenaren (ziekenhuis, ministerie, scholen)
• Overige organisaties: zijn niet afhankelijk van klanten, maar richten zich primair op hun
leden (kerken, voetbalverenigingen)
Organisaties kunnen ook ingedeeld worden op hun rechtsvormen.
• Organisaties mét rechtspersoonlijkheid: nv, bv, vereniging, coöperatie, stichting
• Besloten vennootschap (bv): aandelen staan op naam genoteerd en kunnen niet (zomaar)
verhandeld worden.
• Naamloze vennootschap (nv): aandelen staan niet op naam genoteerd en kunnen vrij
verhandeld worden. Hierdoor kan er meer kapitaal aangetrokken worden voor bijvoorbeeld
grote investeringen.
• Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid: eenmanszaak, vof, commanditaire vennootschap
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie
De eerste aanzet tot organisaties was tijdens de Eerste Industriële Revolutie tussen 1760 en 1830.
Fabrieken werden de grond uitgestampt, stoommachines werden gebruikt voor de productie en zo
ontstond er naast de kerk een grote organisatie. Vanaf het einde van de 19e eeuw kwam er aandacht
voor organisatiekunde en theorieën hierover. Deze zijn in 3 stromingen te delen.
1.2.1 De periode van eind 19e eeuw tot 1935
Scientific management is een theorie van de klassieke school. Taylor was de belangrijkste exponent
van deze stroming. Het streven naar efficiency stond voorop. De lopende band werd in deze periode
uitgevonden en de mens werd een verlengstuk van de machine. Men ging ervan uit dat de mens een
rationeel wezen was die alleen gemotiveerd werd van geldprikkels. Hoe harder men werkte, hoe
meer salaris. De afzet was zeer groot door de economische schaarste.
Fayol gebruikte de general management theory:
• prévoir (vooruitzien = plannen)
• organiser (organiseren)
• commander (opdrachten geven)
• coordonner (afstemmen, coördineren)
• contrôler (controleren)
Weber is bekend van de rationele organisatie, waarin functievervulling onafhankelijk moet zijn,
mensen op hun kennis en vaardigheden een functie krijgen (geen vriendjespolitiek) en het eenheid-
van-bevelprincipe. Op deze manier heeft iedere werknemers maar 1 baas, en niet meerdere.
5
Inhoudsopgave
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 1: Inleiding .................................................................................. 5
1.1 Wat is een organisatie?................................................................................................................................. 5
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie.......................................................................................... 5
1.2.1 De periode van eind 19e eeuw tot 1935 ................................................................................................ 5
1.2.2 De periode van circa 1935 tot circa 1955 .............................................................................................. 6
1.2.3 De periode van ongeveer 1955 tot heden ............................................................................................. 6
1.3 Het economisch kringloopmodel ................................................................................................................... 7
1.4 Het managementproces ................................................................................................................................ 7
1.4.1 Beleidsvorming ...................................................................................................................................... 8
1.4.2 Structurering .......................................................................................................................................... 8
1.4.3 Uitvoering .............................................................................................................................................. 8
1.5 Doelstellingen................................................................................................................................................ 8
1.6 Het 7S-model (vooruitblik) ............................................................................................................................ 9
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 2: Strategy .................................................................................. 9
2.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 9
2.1.1 Wat is planning? .................................................................................................................................... 9
2.1.2 Soorten planning ................................................................................................................................... 9
2.2 Het strategisch ondernemingsplan ............................................................................................................. 10
2.2.1 De situatieanalyse................................................................................................................................ 10
2.2.2 De SWOT-analyse ................................................................................................................................ 11
2.2.3 Diagnose en prognose ......................................................................................................................... 14
2.2.4 Strategische opties .............................................................................................................................. 14
2.2.5 De planfase .......................................................................................................................................... 15
2.2.6 De fase van uitvoering, controle en bijsturing ..................................................................................... 15
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 3: Structure ............................................................................... 16
3.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 16
3.2 Arbeidsverdeling (functie/taakverdeling) en coördinatie............................................................................ 16
3.3 Taakverdeling .............................................................................................................................................. 17
3.3.1 Horizontale taakverdeling ................................................................................................................... 17
3.3.2 Verticale taakverdeling ........................................................................................................................ 17
3.4 Werkstructurering ....................................................................................................................................... 17
3.4.1 Taakroulatie (job roulation) ................................................................................................................. 17
3.4.2 Taakverruiming (job enlargement) ...................................................................................................... 18
3.4.3 Taakverrijking (job enrichment) .......................................................................................................... 18
3.4.4 Autonome groepen.............................................................................................................................. 18
3.5 Omspanningsvermogen, spanwijdte en spandiepte ................................................................................... 18
3.5.1 Vergroting omspanningsvermogen ..................................................................................................... 18
, 3.6 De basisconfiguraties van Mintzberg .......................................................................................................... 19
3.7 Coördinatie .................................................................................................................................................. 20
3.7.1 Communicatie...................................................................................................................................... 20
3.7.2 Coördinatievoorzieningen ................................................................................................................... 20
3.8 Organisatiestelsels ...................................................................................................................................... 21
3.8.1 De lijnorganisatie ................................................................................................................................. 21
3.8.2 De lijn-staforganisatie .......................................................................................................................... 21
3.8.3 De matrixorganisatie ........................................................................................................................... 22
3.8.4 De divisiestructuur ............................................................................................................................... 22
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 4: Systems ................................................................................ 23
4.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 23
4.2 Systemen en processen ............................................................................................................................... 23
4.2.1 Systemen ............................................................................................................................................. 23
4.2.2 Processen............................................................................................................................................. 23
4.3 Inventarisatie (bestaande situatie) ............................................................................................................. 23
4.3.1 De value-chain ..................................................................................................................................... 24
4.3.2 Stroomdiagrammen (workflows) ......................................................................................................... 24
4.4 Analyse (systeem/proces) ........................................................................................................................... 25
4.4.1 De invloed van automatisering ............................................................................................................ 25
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 5: Staff ...................................................................................... 26
5.2 Instroom ...................................................................................................................................................... 27
5.2.1 Werving ............................................................................................................................................... 27
5.2.2 Selectie ................................................................................................................................................ 27
5.2.3 Aanstelling ........................................................................................................................................... 28
5.3 Doorstroom ................................................................................................................................................. 28
5.3.1 Beloning ............................................................................................................................................... 28
5.3.2 Beoordeling ......................................................................................................................................... 29
5.3.3 Loopbaanontwikkeling ........................................................................................................................ 29
5.3.4 Competentiemanagement................................................................................................................... 29
5.4 Uitstroom .................................................................................................................................................... 29
5.4.1 Vrijwillig vertrek................................................................................................................................... 30
5.4.2 Gedwongen vertrek ............................................................................................................................. 30
Skills Hoofdstuk 6 ......................................................................................................................................... 30
6.1 Inleiding....................................................................................................................................................... 30
6.2 Toegevoegde waarde: waarom?................................................................................................................. 31
6.3 Toegevoegde waarde: voor wie? ................................................................................................................ 31
6.4 Het INK-model ............................................................................................................................................. 31
6.4.1 Leiderschap .......................................................................................................................................... 31
6.4.2 Strategie en beleid ............................................................................................................................... 32
6.4.3 Medewerkers ....................................................................................................................................... 32
6.4.4 Middelen en voorwaarden .................................................................................................................. 32
2
, 6.4.5 Processen............................................................................................................................................. 32
6.4.6 Waardering door medewerkers .......................................................................................................... 32
6.4.7 Waardering door klanten en leveranciers ........................................................................................... 32
6.4.8 Waardering door de maatschappij ...................................................................................................... 33
6.4.9 Eindresultaten: .................................................................................................................................... 33
6.5 De Balanced scorecard ................................................................................................................................ 33
6.6 Cimoetentiemanagement ........................................................................................................................... 33
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 7: Stijl ....................................................................................... 33
7.2 Stijlen van leidinggeven............................................................................................................................... 33
7.2.1 Autocratisch leiderschap ..................................................................................................................... 33
7.2.2 Democratisch leiderschap ................................................................................................................... 33
7.2.3 Participatief leiderschap ...................................................................................................................... 34
7.3 Theorieën .................................................................................................................................................... 34
7.3.1 X- en Y-theorie van McGregor ............................................................................................................. 34
7.3.2 De contigentiebenadering van leiderschap ......................................................................................... 34
7.4 Teamvorming .............................................................................................................................................. 35
7.4.1 Fasen in teamvorming ......................................................................................................................... 35
7.4.2 Teamkenmerken: ................................................................................................................................. 35
7.5 Conflicthantering......................................................................................................................................... 36
7.5.1 Stijlen van conflictmanagement .......................................................................................................... 36
7.6 Besluitvorming ............................................................................................................................................ 36
7.6.1 Het besluitvormingsproces .................................................................................................................. 37
7.6.2 Hulpmiddelen bij de besluitvorming ................................................................................................... 37
7.7 Motivatietheorieën ..................................................................................................................................... 37
7.7.1 De behoeftepiramide van Maslow ...................................................................................................... 37
Samenvatting Organisatiekunst Hoofdstuk 8: Shared values ......................................................................... 38
8.2 Wat is (bedrijf) cultuur ................................................................................................................................ 38
8.3 Cultuurniveaus ............................................................................................................................................ 39
8.3.1 Artefacten ............................................................................................................................................ 39
8.3.2 Beleden waarden ................................................................................................................................. 39
8.3.3 Onderliggende waarden ...................................................................................................................... 39
8.4 Cultuurdiagnose .......................................................................................................................................... 39
8.5 Factoren die een cultuur bepalen (volgens Handy) ..................................................................................... 40
8.6 Cultuurverandering ..................................................................................................................................... 41
Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 9: Trends en Ontwikkelingen .................................................... 42
9.1 Macro-economische ontwikkelingen .......................................................................................................... 42
9.1.1 Ontwikkeling van de Dollarprijzen ....................................................................................................... 42
9.1.2 Globalisering en de opkomst van de Newly Industrialized Countries ................................................. 42
9.2 Macropolitieke ontwikkelingen ................................................................................................................... 42
9.2.1 Immigratie ........................................................................................................................................... 42
9.2.2 Polarisering .......................................................................................................................................... 43
3
, 9.2.3 Individualisering................................................................................................................................... 43
9.2.4 Verschuivende macht .......................................................................................................................... 43
9.3 Organisatiekundige ontwikkelingen............................................................................................................ 43
9.3.1 Duurzaamheid ..................................................................................................................................... 43
9.3.2 ICT en e-management ......................................................................................................................... 44
9.3.3 Netwerken en betrokkenheid .............................................................................................................. 44
9.3.4 Nederland Dienstenland ...................................................................................................................... 45
4
, Samenvatting Organisatiekunde Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Wat is een organisatie?
Alle organisaties hebben doelstellingen, mensen en middelen. Ze worden ook wel doelgerichte
samenwerkingsverbanden genoemd. Er zijn 2 soorten organisaties:
• Bedrijven: ondernemingen die gericht zijn op het verkopen van producten en/of diensten
o Profitorganisaties: gericht op het maken van winst (Philips, Douwe Egberts)
o Non-profitorganisaties: eventuele winst mag niet uitgekeerd aan de
aandeelhouders/eigenaren (ziekenhuis, ministerie, scholen)
• Overige organisaties: zijn niet afhankelijk van klanten, maar richten zich primair op hun
leden (kerken, voetbalverenigingen)
Organisaties kunnen ook ingedeeld worden op hun rechtsvormen.
• Organisaties mét rechtspersoonlijkheid: nv, bv, vereniging, coöperatie, stichting
• Besloten vennootschap (bv): aandelen staan op naam genoteerd en kunnen niet (zomaar)
verhandeld worden.
• Naamloze vennootschap (nv): aandelen staan niet op naam genoteerd en kunnen vrij
verhandeld worden. Hierdoor kan er meer kapitaal aangetrokken worden voor bijvoorbeeld
grote investeringen.
• Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid: eenmanszaak, vof, commanditaire vennootschap
1.2 Globale ontwikkelingen in de organisatietheorie
De eerste aanzet tot organisaties was tijdens de Eerste Industriële Revolutie tussen 1760 en 1830.
Fabrieken werden de grond uitgestampt, stoommachines werden gebruikt voor de productie en zo
ontstond er naast de kerk een grote organisatie. Vanaf het einde van de 19e eeuw kwam er aandacht
voor organisatiekunde en theorieën hierover. Deze zijn in 3 stromingen te delen.
1.2.1 De periode van eind 19e eeuw tot 1935
Scientific management is een theorie van de klassieke school. Taylor was de belangrijkste exponent
van deze stroming. Het streven naar efficiency stond voorop. De lopende band werd in deze periode
uitgevonden en de mens werd een verlengstuk van de machine. Men ging ervan uit dat de mens een
rationeel wezen was die alleen gemotiveerd werd van geldprikkels. Hoe harder men werkte, hoe
meer salaris. De afzet was zeer groot door de economische schaarste.
Fayol gebruikte de general management theory:
• prévoir (vooruitzien = plannen)
• organiser (organiseren)
• commander (opdrachten geven)
• coordonner (afstemmen, coördineren)
• contrôler (controleren)
Weber is bekend van de rationele organisatie, waarin functievervulling onafhankelijk moet zijn,
mensen op hun kennis en vaardigheden een functie krijgen (geen vriendjespolitiek) en het eenheid-
van-bevelprincipe. Op deze manier heeft iedere werknemers maar 1 baas, en niet meerdere.
5
