Probleem 1 - goederenrecht
Welke beperkte genotsrechten zijn er?
Inleiding
Beperkte genotrechtsrechten worden in beginsel door de wet dwingend bepaald. Beperkte
genotsrechten volgen het goed waarop zij rusten (droit de suite) en kunnen met een
goederenrechtelijke actie tegen inbreuken door de hoofdgerechtigde of door derden worden
beschermd. Het oudere beperkte recht op een goed gaat voor boven een jonger beperkt recht op
datzelfde goed (prioriteit). Daarnaast is er sprake van een gesloten systeem; er zijn maar een aantal
genotsrechten. Hier kan wel vanaf worden geweken, namelijk indien gekozen wordt voor gebruiks- of
genotsrechten op contractuele basis. De inhoud van dit contract wordt dus beheerst door de
redelijkheid en billijkheid (via art. 6:216 BW) en de totstandkoming vergt geen publicatie. De
genotsrechten hieruit hebben geen derdenwerking en zodra er sprake is van botsing tussen bepaalde
rechten, prevaleert geen van beide. Ook zal een tekortkoming van een van de partijen, ontbinding
rechtvaardigen.
- Relatieve rechten: rechten die de rechthebbende aanspraak verlenen jegens een of meer
bepaalde personen.
- Absolute rechten: rechten die de rechthebbende aanspraken verlenen tegenover een ieder.
De absolute rechten zijn te verdelen in:
- De rechten op voortbrengselen van de menselijke geest; en
- Goederenrechtelijke rechten (het object van het goederenrecht). Goederenrechtelijke
rechten laten zich onderverdelen in:
Volledige rechten zoals het recht van eigendom; en
Beperkte rechten zoals vruchtgebruik en hypotheek. Voor zover zij rusten op zaken
(dus stoffelijke vermogensobjecten) laten zij zich tevens aanduiden als zakelijke
rechten.
Afhankelijke rechten
Een afhankelijk recht is een recht dat aan een ander recht zodanig verbonden is, dat het niet zonder
dat andere recht kan bestaan, aldus art. 3:7. Men spreekt traditioneel ook wel van een accessoir
recht, een soort aanhangsel dus van een ander recht (het ‘hoofdrecht’). Zo verloopt de financiering
van een huis meestal aldus dat de bank een vordering uit geldlening op een kredietnemer krijgt (het
hoofdrecht) en tot zekerheid van de aflossing van het geleende bedrag een hypotheek op het huis
eist (het afhankelijk recht). Hoofdrecht en afhankelijk recht zijn dus in één hand.
Beperkte rechten
Een beperkt recht is op grond van art. 3:8 een recht dat is afgeleid uit een meer omvattend recht (het
moederrecht), dat met het beperkt recht is bezwaard.
Vruchtgebruik
Begrip
De essentie van het vruchtgebruik staat in art. 3:201 BW: het geeft het recht om
a. andermans goederen te gebruiken en
b. daarvan de vruchten te genieten.
Ook wordt de vruchtgebruiker de bevoegdheid toegekend om over de aan het vruchtgebruik
onderworpen goederen te beschikken.
De belangrijkste betekenis van het vruchtgebruik ligt in het testamentaire erfrecht. De één wordt tot
erfgenaam benoemd en de ander krijgt een vruchtgebruik zodat de één een vermogen verwerft en
de ander toch van de opbrengsten kan genieten.
1
, - Bij erfpacht of vruchtgebruik, kan de eigenaar van het vrucht voor de duur van dat recht zijn
goed zelf niet meer gebruiken. De gebruiksbevoegdheden kome n exclusief aan de
vruchtgebruiker of erfpachter toe.
Functie: bevoegdheden vruchtgebruiker
De vruchtgebruiker heeft drie kernbevoegdheden:
I. Het recht om vruchten te genieten
De vruchtgebruiker heeft het recht om van het vruchtgebruik goed de vruchten te genieten (art.
3:201 BW). Hij wordt van die vruchten ook rechthebbende krachtens vruchttrekking. Aan hem komen
namelijk alle vruchten toe, die tijdens het vruchtgebruik afgescheiden of opeisbaar worden (art.
3:216 jo. art. 5:17 BW). Vruchten zijn de opbrengsten die goederen met behoud van hun substantie
genereren. Er zijn twee soorten vruchten:
- Natuurlijke vruchten (art. 3:9 lid 1 BW): dit zijn zaken, bijvoorbeeld de appel van een boom.
- Burgerlijke vruchten (art. 3:9 lid 2 BW): dit zijn vermogensrechten, zoals dividend op
aandelen.
Om onduidelijkheden te voorkomen, kan bij de vestiging van het vruchtgebruik worden bepaald wat
met betrekking tot het vruchtgebruik als vrucht moet worden beschouwd (art. 3:216 BW).
II. Gebruik en verbruik
Art. 3:207 lid 1 BW: de vruchtgebruiker heeft het recht om de aan het vruchtgebruik onderworpen
goederen te gebruiken of verbruiken. Onder verbruiken moet worden verstaan: het door eenmalig of
langdurig gebruik overeenkomstig de bestemming doen tenietgaan van het goed voor de gebruiker,
zodanig dat herhaald gebruik is uitgesloten. Hier gaat het bijvoorbeeld om zaken als brandstoffen,
drink- en eetwaren. Of een zaak verbruikt mag worden zal mede afhangen van de partijbedoeling.
Gelet op art. 3:214 BW moet worden aangenomen dat geld in beginsel niet mag worden verbruikt.
III. Beheer
Tot slot is de vruchtgebruiker bevoegd tot alle handelingen die tot een goed beheer van het
vruchtgebruik goed dienstig kunnen zijn (art. 3:207 lid 2 BW). Hieronder wordt verstaan het
verrichten van beschikkingshandelingen en de volgende uitwerkingen hiervan:
- Inning vorderingen (art. 3:210 BW): Tot de beheersbevoegdheid van de vruchtgebruiker ten
aanzien van het vruchtgebruik goed behoort de bevoegdheid om van aan het vruchtgebruik
onderworpen vorderingen in en buiten rechte nakoming te eisen en betalingen in ontvangst
te nemen. Bij de vestiging kunnen deze bevoegdheden zijn uitgesloten.
- Vervreemding overeenkomstig bestemming: de vruchtgebruiker is soms bevoegd tot
vervreemding van het vruchtgebruikgoed, namelijk voor zover dit bestemd is om vervreemd
te worden (3:212 BW).
- Verhuur of verpachting: onder beheersbevoegdheid van de vruchtgebruiker kan de
bevoegdheid worden gerekend tot verhuur of verpachting van het vruchtgebruikgoed (3:217
BW).
MAAR: de bestemming moet gerespecteerd worden (art. 3:208 lid 1 BW).
Sancties op tekortschieten
Er zijn in een aantal gevallen sancties op het tekortschieten van de vruchtgebruiker in zijn
verplichtingen. Een daarvan staat in artikel 3:221 BW, hetwelk codificeert dat wanneer de
vruchtgebruiker in ernstige mate tekortschiet in de nakoming van zijn verplichtingen, dat de
rechtbank op vordering van de hoofdgerechtigde aan deze het beheer kan toekennen of het
vruchtgebruik onder bewind stellen.
2
Welke beperkte genotsrechten zijn er?
Inleiding
Beperkte genotrechtsrechten worden in beginsel door de wet dwingend bepaald. Beperkte
genotsrechten volgen het goed waarop zij rusten (droit de suite) en kunnen met een
goederenrechtelijke actie tegen inbreuken door de hoofdgerechtigde of door derden worden
beschermd. Het oudere beperkte recht op een goed gaat voor boven een jonger beperkt recht op
datzelfde goed (prioriteit). Daarnaast is er sprake van een gesloten systeem; er zijn maar een aantal
genotsrechten. Hier kan wel vanaf worden geweken, namelijk indien gekozen wordt voor gebruiks- of
genotsrechten op contractuele basis. De inhoud van dit contract wordt dus beheerst door de
redelijkheid en billijkheid (via art. 6:216 BW) en de totstandkoming vergt geen publicatie. De
genotsrechten hieruit hebben geen derdenwerking en zodra er sprake is van botsing tussen bepaalde
rechten, prevaleert geen van beide. Ook zal een tekortkoming van een van de partijen, ontbinding
rechtvaardigen.
- Relatieve rechten: rechten die de rechthebbende aanspraak verlenen jegens een of meer
bepaalde personen.
- Absolute rechten: rechten die de rechthebbende aanspraken verlenen tegenover een ieder.
De absolute rechten zijn te verdelen in:
- De rechten op voortbrengselen van de menselijke geest; en
- Goederenrechtelijke rechten (het object van het goederenrecht). Goederenrechtelijke
rechten laten zich onderverdelen in:
Volledige rechten zoals het recht van eigendom; en
Beperkte rechten zoals vruchtgebruik en hypotheek. Voor zover zij rusten op zaken
(dus stoffelijke vermogensobjecten) laten zij zich tevens aanduiden als zakelijke
rechten.
Afhankelijke rechten
Een afhankelijk recht is een recht dat aan een ander recht zodanig verbonden is, dat het niet zonder
dat andere recht kan bestaan, aldus art. 3:7. Men spreekt traditioneel ook wel van een accessoir
recht, een soort aanhangsel dus van een ander recht (het ‘hoofdrecht’). Zo verloopt de financiering
van een huis meestal aldus dat de bank een vordering uit geldlening op een kredietnemer krijgt (het
hoofdrecht) en tot zekerheid van de aflossing van het geleende bedrag een hypotheek op het huis
eist (het afhankelijk recht). Hoofdrecht en afhankelijk recht zijn dus in één hand.
Beperkte rechten
Een beperkt recht is op grond van art. 3:8 een recht dat is afgeleid uit een meer omvattend recht (het
moederrecht), dat met het beperkt recht is bezwaard.
Vruchtgebruik
Begrip
De essentie van het vruchtgebruik staat in art. 3:201 BW: het geeft het recht om
a. andermans goederen te gebruiken en
b. daarvan de vruchten te genieten.
Ook wordt de vruchtgebruiker de bevoegdheid toegekend om over de aan het vruchtgebruik
onderworpen goederen te beschikken.
De belangrijkste betekenis van het vruchtgebruik ligt in het testamentaire erfrecht. De één wordt tot
erfgenaam benoemd en de ander krijgt een vruchtgebruik zodat de één een vermogen verwerft en
de ander toch van de opbrengsten kan genieten.
1
, - Bij erfpacht of vruchtgebruik, kan de eigenaar van het vrucht voor de duur van dat recht zijn
goed zelf niet meer gebruiken. De gebruiksbevoegdheden kome n exclusief aan de
vruchtgebruiker of erfpachter toe.
Functie: bevoegdheden vruchtgebruiker
De vruchtgebruiker heeft drie kernbevoegdheden:
I. Het recht om vruchten te genieten
De vruchtgebruiker heeft het recht om van het vruchtgebruik goed de vruchten te genieten (art.
3:201 BW). Hij wordt van die vruchten ook rechthebbende krachtens vruchttrekking. Aan hem komen
namelijk alle vruchten toe, die tijdens het vruchtgebruik afgescheiden of opeisbaar worden (art.
3:216 jo. art. 5:17 BW). Vruchten zijn de opbrengsten die goederen met behoud van hun substantie
genereren. Er zijn twee soorten vruchten:
- Natuurlijke vruchten (art. 3:9 lid 1 BW): dit zijn zaken, bijvoorbeeld de appel van een boom.
- Burgerlijke vruchten (art. 3:9 lid 2 BW): dit zijn vermogensrechten, zoals dividend op
aandelen.
Om onduidelijkheden te voorkomen, kan bij de vestiging van het vruchtgebruik worden bepaald wat
met betrekking tot het vruchtgebruik als vrucht moet worden beschouwd (art. 3:216 BW).
II. Gebruik en verbruik
Art. 3:207 lid 1 BW: de vruchtgebruiker heeft het recht om de aan het vruchtgebruik onderworpen
goederen te gebruiken of verbruiken. Onder verbruiken moet worden verstaan: het door eenmalig of
langdurig gebruik overeenkomstig de bestemming doen tenietgaan van het goed voor de gebruiker,
zodanig dat herhaald gebruik is uitgesloten. Hier gaat het bijvoorbeeld om zaken als brandstoffen,
drink- en eetwaren. Of een zaak verbruikt mag worden zal mede afhangen van de partijbedoeling.
Gelet op art. 3:214 BW moet worden aangenomen dat geld in beginsel niet mag worden verbruikt.
III. Beheer
Tot slot is de vruchtgebruiker bevoegd tot alle handelingen die tot een goed beheer van het
vruchtgebruik goed dienstig kunnen zijn (art. 3:207 lid 2 BW). Hieronder wordt verstaan het
verrichten van beschikkingshandelingen en de volgende uitwerkingen hiervan:
- Inning vorderingen (art. 3:210 BW): Tot de beheersbevoegdheid van de vruchtgebruiker ten
aanzien van het vruchtgebruik goed behoort de bevoegdheid om van aan het vruchtgebruik
onderworpen vorderingen in en buiten rechte nakoming te eisen en betalingen in ontvangst
te nemen. Bij de vestiging kunnen deze bevoegdheden zijn uitgesloten.
- Vervreemding overeenkomstig bestemming: de vruchtgebruiker is soms bevoegd tot
vervreemding van het vruchtgebruikgoed, namelijk voor zover dit bestemd is om vervreemd
te worden (3:212 BW).
- Verhuur of verpachting: onder beheersbevoegdheid van de vruchtgebruiker kan de
bevoegdheid worden gerekend tot verhuur of verpachting van het vruchtgebruikgoed (3:217
BW).
MAAR: de bestemming moet gerespecteerd worden (art. 3:208 lid 1 BW).
Sancties op tekortschieten
Er zijn in een aantal gevallen sancties op het tekortschieten van de vruchtgebruiker in zijn
verplichtingen. Een daarvan staat in artikel 3:221 BW, hetwelk codificeert dat wanneer de
vruchtgebruiker in ernstige mate tekortschiet in de nakoming van zijn verplichtingen, dat de
rechtbank op vordering van de hoofdgerechtigde aan deze het beheer kan toekennen of het
vruchtgebruik onder bewind stellen.
2
