Sociaal Wetenschappelijk Kader 6:
Gezinspedagogiek
Emran Raffi, Debby Collignon, Jurjen Tak en Nienke Politiek
Gebruikte literatuur:
• Systeemgericht werken in sociale beroepen (van Mameren-Broers, 2018)
• Handelen bij kindermishandeling en huiselijk geweld (Douma & Hoes, 2016)
• Diversiteit in de samenleving (Reparaz, Ardjosemito-Jethoe, Rijk, 2017).
Belangrijk, nadruk op leggen
Alert! Nog iets te doen
Tentamenstof
1
,Inhoudsopgave
LEERDOELEN 5
COLLEGE 1A 6
MAATSCHAPPELIJKE INVLOEDEN OP OPVOEDEN 6
SUPERDIVERSITEIT EN INTERSECTIONALITEIT 6
OORZAKEN VAN ARMOEDE EN SOCIALE MOBILITEIT (BURLIEU) 7
COLLEGE 1B 10
OUDERSCHAP, DE DAGELIJKSE PRAKTIJK 10
TERUGBLIK JAAR 1 10
DE DAGELIJKSE PRAKTIJK VAN HET OUDERSCHAP: BASISVAARDIGHEDEN 12
DE DAGELIJKSE PRAKTIJK VAN HET OUDERSCHAP : TIMEN EN DOSEREN 13
COLLEGE 2A 15
OUDERSCHAP, BUFFERPROCESSEN EN OMSTANDIGHEDEN 15
BUFFERPROCESSEN 15
OUDERSCHAPSGROEI OF STAGNATIE 17
ONDERZOEK LECTOR CAROLIEN GRAVESTEIJN (2015), CONSTATEERT: 17
OUDERSCHAPSGROEI (VAN DER PAS, 2016) 18
MODEL VAN BELSKY (1984) – KOMT LATER NOG TERUG BIJ ECHTSCHEIDING. 19
DE OPVOEDPARADOX - ALISON GOPNIC (2016) – CONLUSIE: 20
VOORBEELDVRAAG: 20
COLLEGE 2B 21
SYSTEEMTHEORIE, PERSPECTIEVEN OP GEDRAG 21
HERHALING COLLEGES 21
PERSPECTIEVEN OP GEDRAG 21
VOORBEELDVRAGEN 22
PERSPECTIEVEN VOORBEELDEN 23
HET PSYCHODYNAMISCH PERSPECTIEF: FREUD 23
HET BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF: PAVLOV, WATSON; SKINNER 24
HET COGNITIEF PERSPECTIEF: PIAGET (PSYCHOMOTORISCHE FASEN), BINET (BEDENKER VAN INTELLIGENTIETEST) EN
VELE ANDEREN 25
OVER PIAGET: ZIE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE 26
PIRAMIDE VAN MASLOW-WIKIPEDIA 27
ROGERS: DE ‘NON-DIRECTIEVE BENADERING’ 27
OPLOSSINGSGERICHT PERSPECTIEF (DOEN: OORZAAK ONDERZOEKEN) 29
OPLOSSINGSGERICHTE INTERVENTIES 29
VOORBEELDVRAGEN 30
2
,MAANDAG 29 NOVEMBER – COLLEGE 3A 32
SYSTEEMTHEORIE, ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE 32
COLLEGE 3B 41
COMMUNICATIE EN STRUCTUUR 41
SINTERKLAAS 41
Systeemtheorie, tijd (stief- en pleegouderschap) 43
SYSTEEMTHEORIE: 43
COLLEGE 4A 47
HET CHRONOSYSTEEM 47
DE TIJD STREKT ZICH UIT OVER MEERDERE GENERATIES . BEKEKEN VANUIT DE INVALSHOEK CONTEXTUELE THERAPIE ,
ZOALS ONTWIKKELD DOOR NAGY. 47
OVERDRACHT VAN OUDERS NAAR KINDEREN 47
VOORBEELDVRAGEN 50
COLLEGE 4B 51
BETEKENISGEVING (ADOPTIE) 51
VOORBEELDVRAGEN 54
COLLEGE 5A 56
(COMPLEXE) ECHTSCHEIDING 56
BELSKY EN SCHEIDING 57
SPLITSEN EN: PARALLELLE PROCESSEN 57
PREVENTIE: PRIMAIR, SECUNDAIR, TERTIAIR 58
COLLEGE 5B 59
(COMPLEXE) ECHTSCHEIDING 59
HET KINDPERSPECTIEF 59
PSYCHO-EDUCATIE 59
HET OUDERPERSPECTIEF 60
COLLEGE 6A 67
Inhoud college 67
HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING 67
GEWELD IN AFHANKELIJKHEIDSRELATIES 67
VORMEN VAN KINDERMISHANDELING 67
OORZAKEN EN RISICOFACTOREN BIJ KINDERMISHANDELING 70
HUISELIJK GEWELD 72
DE GEWELDSSPIRAAL 73
3
,DADERS EN SLACHTOFFERS 75
COLLEGE 6B 77
GEVOLGEN VAN HUISELIJK GEWELD, KINDERMISHANDELING EN KOPP-PROBLEMATIEK 77
GEVOLGEN KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD (AUGEO) 77
KOPP/KOV-KINDEREN 79
COLLEGE 7A 82
VERPLICHTE MELDCODE EN AANPAK BINNEN DE JEUGDHULPVERLENING 82
INHOUD COLLEGE 82
WERKEN MET DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD 84
AANPAK KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD 88
COLLEGE 7B 92
VEILIGHEIDSMETHODIEKEN EN CASEMANAGEMENT 92
SIGNS OF SAFETY 92
MST: MULTI SYSTEEM THERAPIE 95
MST-CAN: MULTI SYSTEEM THERAPIE – CHILD ABUSE AND NEGLECT 96
DELTA-METHODE 97
VIJF UITGANGSPUNTEN VAN DE DELTAMETHODE: 98
HET VIERSTAPPENMODEL 99
MAANDAG 17 JANUARI – RESPONSIECOLLEGE 100
4
,Leerdoelen
1. Je kunt benoemen hoe verschillen in culturele, maatschappelijke en individuele
omstandigheden ouders en opvoeding beïnvloeden.
2. Je kent de ouderschapstheorie en je kunt het belang hiervan voor opvoeden
benoemen.
3. Je kunt verschillende perspectieven op gedrag vanuit de systeemtheorie herkennen en
benoemen.
4. Je kunt diverse communicatie- en structuuraspecten in de systeemtheorie benoemen.
5. Je kunt de gevolgen van intergenerationele overdracht en loyaliteiten in een systeem
benoemen.
6. Je kunt de theorie van de ervaringsgerichte- en narratieve stroming in de
systeemtheorie benoemen.
7. Je kunt het model van Belsky toepassen op een (complexe) scheiding.
8. Je kent het actuele beleid rondom (complexe) scheiding en je kunt dilemma's in de
uitvoering benoemen.
9. Je kent de signalen van kindermishandeling en huiselijk geweld en kunt de gevolgen
voor de ontwikkeling van kinderen benoemen.
10. Je kunt de meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld in Nederland
toepassen.
11. Je kunt veiligheidsmethodieken benoemen voor de aanpak van kindermishandeling
binnen de verplichte jeugdhulp.
5
, College 1A
Maatschappelijke invloeden op opvoeden
Superdiversiteit en Intersectionaliteit
a. Eerste 1,5 minuut nog even terugkijken
b. Diversiteitscirkel: veel punten kan je overeenkomen en verschillen
c. Superdiversiteit:
Veelheid aan dimensies
Onderlinge mengvormen: het een houdt verband met ander, zoals etniciteit en
religie/levensbeschouwing.
Onderlinge interacties en veranderingen
Creolisering: Het overnemen van dingen uit andere culturen (maar kan ook
bijvoorbeeld jongerencultuur = subcultuur). Bijvoorbeeld: ‘swipen’ of
‘ghosten’ of een box geven.
d. Intersectionaliteit: hierbij kijken we naar de diversiteitscirkel, maar kijken we
ook naar de machtsvraag en machtsverhoudingen
Koppeling aan machtsverhoudingen: “oke, maar wie is de baas? Wie is de
baas? Wie heeft dit bepaald?” – welke onderzoeken etc.
De verschillen op machtsniveau zitten op de volgende kenmerken:
Persoonlijk, symbolisch en maatschappelijk niveau
▪ Persoonlijk niveau: individueel niveau, bijvoorbeeld hoger opgeleid.
▪ Symbolisch niveau: de groep waar je toebehoort, bijvoorbeeld lid van
de golfvereniging.
▪ Maatschappelijk niveau: bijvoorbeeld de gemeente waar je vandaan
komt.
e. Wat betekent dit voor de pedagoog?
Je hebt met meer dan één factor te maken; dus niet alleen alleenstaande
moeder (niet aanname doen dat zij het moeilijk heeft), maar bijvoorbeeld dat
ze ook in de hoge klasse begeeft en een goed netwerk voor haarzelf en kinderen
heeft. ➔ Verder kijken dan je neus lang is.
Rekening houden met het idee dat de persoon niet altijd zich in dezelfde
situatie begeeft. Bijvoorbeeld: bepaalde worstelingen zullen er niet meer zijn.
Stel jezelf als pedagoog ook de machtsvraag: wat betekent dit voor mijn
cliënten hun positie?
f. Bron: afbeelding de sociale afstandsschaal van Bogardus (uit: Macionis et. A;/, 2019,
p. 280):
Het gaat om meerdere factoren, stel je hebt een migratieachtergrond én je hebt een
laag cognitief niveau, dan krijg je het lastig. Net als: je bent vrouw én hebt
gezondheidsproblemen.
6
Gezinspedagogiek
Emran Raffi, Debby Collignon, Jurjen Tak en Nienke Politiek
Gebruikte literatuur:
• Systeemgericht werken in sociale beroepen (van Mameren-Broers, 2018)
• Handelen bij kindermishandeling en huiselijk geweld (Douma & Hoes, 2016)
• Diversiteit in de samenleving (Reparaz, Ardjosemito-Jethoe, Rijk, 2017).
Belangrijk, nadruk op leggen
Alert! Nog iets te doen
Tentamenstof
1
,Inhoudsopgave
LEERDOELEN 5
COLLEGE 1A 6
MAATSCHAPPELIJKE INVLOEDEN OP OPVOEDEN 6
SUPERDIVERSITEIT EN INTERSECTIONALITEIT 6
OORZAKEN VAN ARMOEDE EN SOCIALE MOBILITEIT (BURLIEU) 7
COLLEGE 1B 10
OUDERSCHAP, DE DAGELIJKSE PRAKTIJK 10
TERUGBLIK JAAR 1 10
DE DAGELIJKSE PRAKTIJK VAN HET OUDERSCHAP: BASISVAARDIGHEDEN 12
DE DAGELIJKSE PRAKTIJK VAN HET OUDERSCHAP : TIMEN EN DOSEREN 13
COLLEGE 2A 15
OUDERSCHAP, BUFFERPROCESSEN EN OMSTANDIGHEDEN 15
BUFFERPROCESSEN 15
OUDERSCHAPSGROEI OF STAGNATIE 17
ONDERZOEK LECTOR CAROLIEN GRAVESTEIJN (2015), CONSTATEERT: 17
OUDERSCHAPSGROEI (VAN DER PAS, 2016) 18
MODEL VAN BELSKY (1984) – KOMT LATER NOG TERUG BIJ ECHTSCHEIDING. 19
DE OPVOEDPARADOX - ALISON GOPNIC (2016) – CONLUSIE: 20
VOORBEELDVRAAG: 20
COLLEGE 2B 21
SYSTEEMTHEORIE, PERSPECTIEVEN OP GEDRAG 21
HERHALING COLLEGES 21
PERSPECTIEVEN OP GEDRAG 21
VOORBEELDVRAGEN 22
PERSPECTIEVEN VOORBEELDEN 23
HET PSYCHODYNAMISCH PERSPECTIEF: FREUD 23
HET BEHAVIORISTISCH PERSPECTIEF: PAVLOV, WATSON; SKINNER 24
HET COGNITIEF PERSPECTIEF: PIAGET (PSYCHOMOTORISCHE FASEN), BINET (BEDENKER VAN INTELLIGENTIETEST) EN
VELE ANDEREN 25
OVER PIAGET: ZIE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE 26
PIRAMIDE VAN MASLOW-WIKIPEDIA 27
ROGERS: DE ‘NON-DIRECTIEVE BENADERING’ 27
OPLOSSINGSGERICHT PERSPECTIEF (DOEN: OORZAAK ONDERZOEKEN) 29
OPLOSSINGSGERICHTE INTERVENTIES 29
VOORBEELDVRAGEN 30
2
,MAANDAG 29 NOVEMBER – COLLEGE 3A 32
SYSTEEMTHEORIE, ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE 32
COLLEGE 3B 41
COMMUNICATIE EN STRUCTUUR 41
SINTERKLAAS 41
Systeemtheorie, tijd (stief- en pleegouderschap) 43
SYSTEEMTHEORIE: 43
COLLEGE 4A 47
HET CHRONOSYSTEEM 47
DE TIJD STREKT ZICH UIT OVER MEERDERE GENERATIES . BEKEKEN VANUIT DE INVALSHOEK CONTEXTUELE THERAPIE ,
ZOALS ONTWIKKELD DOOR NAGY. 47
OVERDRACHT VAN OUDERS NAAR KINDEREN 47
VOORBEELDVRAGEN 50
COLLEGE 4B 51
BETEKENISGEVING (ADOPTIE) 51
VOORBEELDVRAGEN 54
COLLEGE 5A 56
(COMPLEXE) ECHTSCHEIDING 56
BELSKY EN SCHEIDING 57
SPLITSEN EN: PARALLELLE PROCESSEN 57
PREVENTIE: PRIMAIR, SECUNDAIR, TERTIAIR 58
COLLEGE 5B 59
(COMPLEXE) ECHTSCHEIDING 59
HET KINDPERSPECTIEF 59
PSYCHO-EDUCATIE 59
HET OUDERPERSPECTIEF 60
COLLEGE 6A 67
Inhoud college 67
HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING 67
GEWELD IN AFHANKELIJKHEIDSRELATIES 67
VORMEN VAN KINDERMISHANDELING 67
OORZAKEN EN RISICOFACTOREN BIJ KINDERMISHANDELING 70
HUISELIJK GEWELD 72
DE GEWELDSSPIRAAL 73
3
,DADERS EN SLACHTOFFERS 75
COLLEGE 6B 77
GEVOLGEN VAN HUISELIJK GEWELD, KINDERMISHANDELING EN KOPP-PROBLEMATIEK 77
GEVOLGEN KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD (AUGEO) 77
KOPP/KOV-KINDEREN 79
COLLEGE 7A 82
VERPLICHTE MELDCODE EN AANPAK BINNEN DE JEUGDHULPVERLENING 82
INHOUD COLLEGE 82
WERKEN MET DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD 84
AANPAK KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD 88
COLLEGE 7B 92
VEILIGHEIDSMETHODIEKEN EN CASEMANAGEMENT 92
SIGNS OF SAFETY 92
MST: MULTI SYSTEEM THERAPIE 95
MST-CAN: MULTI SYSTEEM THERAPIE – CHILD ABUSE AND NEGLECT 96
DELTA-METHODE 97
VIJF UITGANGSPUNTEN VAN DE DELTAMETHODE: 98
HET VIERSTAPPENMODEL 99
MAANDAG 17 JANUARI – RESPONSIECOLLEGE 100
4
,Leerdoelen
1. Je kunt benoemen hoe verschillen in culturele, maatschappelijke en individuele
omstandigheden ouders en opvoeding beïnvloeden.
2. Je kent de ouderschapstheorie en je kunt het belang hiervan voor opvoeden
benoemen.
3. Je kunt verschillende perspectieven op gedrag vanuit de systeemtheorie herkennen en
benoemen.
4. Je kunt diverse communicatie- en structuuraspecten in de systeemtheorie benoemen.
5. Je kunt de gevolgen van intergenerationele overdracht en loyaliteiten in een systeem
benoemen.
6. Je kunt de theorie van de ervaringsgerichte- en narratieve stroming in de
systeemtheorie benoemen.
7. Je kunt het model van Belsky toepassen op een (complexe) scheiding.
8. Je kent het actuele beleid rondom (complexe) scheiding en je kunt dilemma's in de
uitvoering benoemen.
9. Je kent de signalen van kindermishandeling en huiselijk geweld en kunt de gevolgen
voor de ontwikkeling van kinderen benoemen.
10. Je kunt de meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld in Nederland
toepassen.
11. Je kunt veiligheidsmethodieken benoemen voor de aanpak van kindermishandeling
binnen de verplichte jeugdhulp.
5
, College 1A
Maatschappelijke invloeden op opvoeden
Superdiversiteit en Intersectionaliteit
a. Eerste 1,5 minuut nog even terugkijken
b. Diversiteitscirkel: veel punten kan je overeenkomen en verschillen
c. Superdiversiteit:
Veelheid aan dimensies
Onderlinge mengvormen: het een houdt verband met ander, zoals etniciteit en
religie/levensbeschouwing.
Onderlinge interacties en veranderingen
Creolisering: Het overnemen van dingen uit andere culturen (maar kan ook
bijvoorbeeld jongerencultuur = subcultuur). Bijvoorbeeld: ‘swipen’ of
‘ghosten’ of een box geven.
d. Intersectionaliteit: hierbij kijken we naar de diversiteitscirkel, maar kijken we
ook naar de machtsvraag en machtsverhoudingen
Koppeling aan machtsverhoudingen: “oke, maar wie is de baas? Wie is de
baas? Wie heeft dit bepaald?” – welke onderzoeken etc.
De verschillen op machtsniveau zitten op de volgende kenmerken:
Persoonlijk, symbolisch en maatschappelijk niveau
▪ Persoonlijk niveau: individueel niveau, bijvoorbeeld hoger opgeleid.
▪ Symbolisch niveau: de groep waar je toebehoort, bijvoorbeeld lid van
de golfvereniging.
▪ Maatschappelijk niveau: bijvoorbeeld de gemeente waar je vandaan
komt.
e. Wat betekent dit voor de pedagoog?
Je hebt met meer dan één factor te maken; dus niet alleen alleenstaande
moeder (niet aanname doen dat zij het moeilijk heeft), maar bijvoorbeeld dat
ze ook in de hoge klasse begeeft en een goed netwerk voor haarzelf en kinderen
heeft. ➔ Verder kijken dan je neus lang is.
Rekening houden met het idee dat de persoon niet altijd zich in dezelfde
situatie begeeft. Bijvoorbeeld: bepaalde worstelingen zullen er niet meer zijn.
Stel jezelf als pedagoog ook de machtsvraag: wat betekent dit voor mijn
cliënten hun positie?
f. Bron: afbeelding de sociale afstandsschaal van Bogardus (uit: Macionis et. A;/, 2019,
p. 280):
Het gaat om meerdere factoren, stel je hebt een migratieachtergrond én je hebt een
laag cognitief niveau, dan krijg je het lastig. Net als: je bent vrouw én hebt
gezondheidsproblemen.
6
