Samenvatting Nectar 4e ed vwo 5 leerboek - Hoofdstuk 12: Hormonen

Hoofdstuk 12 hormonen
Paragraaf 12.1 Hormoonklieren
Veranderingen in je leven
Hormoonklieren  organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. Cellen
in de klieren maken het hormoon  geven ze af aan het bloed. Alleen cellen met een
passende receptor voor het hormoon reageren  hormonen werken alleen bij hun
doelwitorganen en –weefsels.
Zweet- en verteringsklieren maken producten die in het uitwendige milieu komen 
exocriene klieren. Hormoonklieren zijn endocriene klieren  geven producten af aan het
bloed en weefselvloeistof (via bloed). Er zijn verschillende hormoonklieren: geslachtsklieren,
hypothalamus, hypofyse, schildklier, bijschildklieren, bijnieren en alvleesklier.
De centrale hormoonklier
Hormonen zijn betrokken bij verschillende processen:
 Celdeling
 Groei
 Vorming geslachtscellen en melkproductie zogende vrouwen
 Ca2+ en glucoseconcentratie bloed
 lichaamstemperatuur
 Osmotische waarde bloed
Coördinatie van deze processen gebeurt via de hypofyse (onder grote hersenen) prikkelt
veel andere hormoonklieren en activeert botten, nieren en baarmoeder.
Hypofyse bestaat uit
- Adenohypofyse: hypofysevoorkwab
 Bestaat uit klierweefsel dat verschillende hormonen afgeeft
 Aangestuurd door de hypothalamus
- Neurohypofyse: hypofyseachterkwab
 Bestaat uit zenuwweefsel
 Geeft neurohormonen van de hypothalamus af aan het bloed

Aansturing van de hypofyse
Boven de hypofyse zit de hypothalamus  controleert het endocriene stelsel. Neuronen uit
de hypothalamus activeren verschillende dingen:
 de voorkwab van de hypofyse met behulp van releasinghormonen (RH’s). FSH-
releasing-hormoon (FSH-RH) stimuleert de hypofysevoorkwab tot afgifte van FSH.
 inhibiting-hormonen (IH’s) af, die de productie van hormonen door de hypofyse
remmen.
 Neurohormonen (ADH en oxytocine)  komen in de hypofyseachterkwab in de
bloedbaan.

Regelen van hormoon concentraties
FSH activeert eierstokken  hierdoor groeien de follikels en hervatten de primaire oöcyten
de meiose. Hormonen uit follikels (oestradiol) zorgen voor juiste verdeling van
chromosomen, stimuleert ook ontwikkeling van vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken

,  stijging concentratie oestradiol stimuleert hypofyse tot afgifte LH  ovulatie  gele
lichaam (rest van follikel) maakt oestradiol en progesteron  remt afgifte FSH-RH (door
hypothalamus) en FSH (door hypofyse)

Hormoonconcentraties:
 Negatieve terugkoppeling: een stijging van de concentratie van het ene hormoon
leidt in een aantal stappen tot een daling van de concentratie van een ander
hormoon, en omgekeerd  concentratie schommelen rond de norm
 Positieve terugkoppeling: hormoonconcentratie stijgt, vergroot de afwijking van de
norm
Plantenstoffen en oestrogenen
stoffen uit eten kunnen binden aan de membraanreceptoren, bestemd voor hormonen 
stoffen kunnen zich bijv. voor doen als oestradiol.

Paragraaf 12.2 Reacties op hormonen
Stapsgewijze invloed van hormonen
Hypothalamus geeft groeihormoon releasing hormoon (GRH) af  leidt in hypofyse tot
afgifte groeihormoon, GH  stimuleert deling kraakbeencellen. GH werkt via de lever 
maakt IGF  werkt in kindertijd in op de groeischijven van de pijpbeenderen, ze gaan
groeien. Na puberteit verdwijnen groeischrijven  einde groei.
Bij stress komt CRH vrij  zet hypofyse aan tot productie adrenocorticotroop hormoon,
ACTH  stimuleert cellen van bijnierschors tot productie van verschillende hormonen
(cortisol)  verhoogt glucosespiegel van het bloed.
Receptoren voor hormonen
Doelwitcellen bezitten juiste receptoren voor een hormoon
- Steroïdhormonen: (uit cholesterol) bewegen makkelijk door het celmembraan bijv.:
 Oestradiol
 Testosteron
 Cortisonen
Hormoon vormt met receptor hormoon-receptor-complex (in grondplasma) activeert DNA
 via RNA ontstaat een bepaald eiwit  kan werken als enzym
- Tyrosinehormonen: zijn wel hydrofoob
 binden aan receptoren op celmembraan  ook hydrofiele eiwithormonen
of (bijv. insuline).
 Passeren het celmembraan en koppelen aan een receptor in het
grondplasma
- Peptidehormonen: hormonen, opgebouwd uit aminozuren, koppelen aan een
specifieke membraanreceptor van hun doelwitcel
Signaalstoffen in de cellen
Receptoren van tyrosine- en eiwithormonen veranderen wanneer hormonen koppelen 
geeft reactie aan binnenkant celmembraan en G-eiwit koppel GTP aan receptor  cascade
aan reacties geeft een secundaire boodschapper (diffunderen snel door grondplasma bijv.